Ba thập kỷ trước, thị trường chứng khoán Việt Nam khởi đầu với vỏn vẹn hai cổ phiếu niêm yết và những phiên giao dịch có giá trị chỉ vài tỷ đồng. Cho tới nay, thị trường đã trở thành một trong những kênh huy động vốn quan trọng của nền kinh tế với quy mô vốn hóa tương đương khoảng 90% GDP, hàng triệu nhà đầu tư tham gia và ngày càng thu hút sự quan tâm của các định chế tài chính toàn cầu.
Thậm chí, trong giai đoạn tăng trưởng sắp tới, thị trường chứng khoán Việt Nam được kỳ vọng trở thành một trong những thị trường vốn hấp dẫn nhất Đông Nam Á
Nhân dịp thị trường chứng khoán Việt Nam tròn 30 năm hình thành và phát triển, phóng viên Báo Nhà báo và Công luận đã có cuộc trao đổi riêng với ông Lê Đức Khánh, Giám đốc Phân tích Công ty Cổ phần Chứng khoán VPS, để nhìn lại hành trình đã qua và phác họa triển vọng cho thập kỷ tới.
30 năm tạo lập ‘nền móng’
+ Ba thập kỷ là một chặng đường đủ dài để đánh giá mức độ trưởng thành của một thị trường vốn. Theo ông, sau 30 năm hình thành và phát triển, thị trường chứng khoán Việt Nam đã thực sự đạt tới vị thế nào trong khu vực Đông Nam Á và trên bản đồ tài chính toàn cầu?
- Sau 30 năm hình thành và phát triển, thị trường chứng khoán Việt Nam đã ghi nhận những bước tiến đáng kể về cả quy mô lẫn chiều sâu. Vốn hóa thị trường hiện vượt mốc 10 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 90% GDP đã cho thấy thị trường chứng khoán đã trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn có trọng lượng trong nền kinh tế.
Số lượng tài khoản nhà đầu tư tiệm cận 12 triệu, thanh khoản toàn thị trường có thời điểm chạm ngưỡng 70 - 80 nghìn tỷ đồng/phiên trong năm 2025.
Từ 2 mã cổ phiếu niêm yết ban đầu là SAM và REE, thị trường hiện có gần 1.500 mã, trong đó nhiều cổ phiếu vốn hóa lớn, chất lượng cao đại diện cho các ngành kinh tế trụ cột.
Về mức độ hội nhập, thị trường chứng khoán Việt Nam đã vượt qua kỳ đánh giá giữa kỳ trong lộ trình chuyển sang thị trường mới nổi thứ cấp của FTSE Russell, đồng thời được MSCI ghi nhận tích cực trong chu kỳ xét nâng hạng sắp tới.
Đây là tín hiệu quan trọng, mở ra triển vọng thu hút dòng vốn từ các quỹ đầu tư và tổ chức tài chính quốc tế, đánh dấu bước chuyển mình có tính nền tảng cho giai đoạn phát triển tiếp theo.
+ Nhìn lại chặng đường 30 năm qua, theo ông, những động lực nào đã tạo nên sự phát triển mạnh mẽ của thị trường?
- Theo tôi, có ba động lực cốt lõi đã tạo nên bước tiến của thị trường chứng khoán Việt Nam trong 30 năm qua.
Thứ nhất, quá trình chuyển dịch sang kinh tế thị trường gắn liền với cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước đã thúc đẩy các doanh nghiệp đầu ngành đưa cổ phiếu lên niêm yết.
Thứ hai, khung pháp lý được hoàn thiện qua từng giai đoạn, từ Luật Chứng khoán 2006 đến 2019 giúp thị trường vận hành ngày càng chuyên nghiệp, từng bước tiệm cận chuẩn mực quốc tế.
Thứ ba, làn sóng phổ cập tài chính rộng rãi trong 5-6 năm gần đây đã đưa lượng tài khoản chứng khoán tăng mạnh, mở rộng đáng kể nền tảng nhà đầu tư trong nước.
Tuy nhiên, xét trên tương quan với tiềm năng của nền kinh tế, tôi cho rằng thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn còn nhiều dư địa để phát triển. Để tạo ra bước bứt phá trong giai đoạn tới, thị trường cần tập trung tháo gỡ những điểm nghẽn mang tính cấu trúc, từ việc nâng cao chất lượng và đa dạng hóa hàng hóa niêm yết, đẩy nhanh quá trình hoàn thiện hạ tầng công nghệ, đến xây dựng hệ sinh thái sản phẩm tài chính hiện đại và đa tầng hơn.
Đây sẽ là nền tảng quan trọng để gia tăng chiều sâu thị trường, nâng cao khả năng hấp thụ dòng vốn lớn và thu hút, giữ chân các nhà đầu tư nước ngoài trong dài hạn.
+ Việc thị trường chứng khoán Việt Nam nâng hạng từ “cận biên” lên “mới nổi thứ cấp” theo tiêu chí của FTSE Russell được kỳ vọng sẽ mở ra cơ hội đón dòng vốn ngoại quy mô lớn. Theo ông, đâu là những lợi thế nổi bật đang giúp thị trường chứng khoán Việt Nam trở nên hấp dẫn trong mắt các nhà đầu tư quốc tế?
- Xét trong tương quan với các thị trường Đông Nam Á như Thái Lan, Indonesia hay Malaysia, Việt Nam sở hữu nhiều lợi thế cạnh tranh nổi bật.
Trước hết, Việt Nam là một trong những nền kinh tế duy trì tốc độ tăng trưởng GDP cao hàng đầu khu vực trong nhiều năm liên tiếp. Bên cạnh đó, môi trường kinh tế vĩ mô tương đối ổn định với tỷ giá, lãi suất và lạm phát được kiểm soát hiệu quả.
Cùng với nền tảng chính trị ổn định và định hướng điều hành kinh tế nhất quán, quyết liệt của Chính phủ, những yếu tố này đang góp phần củng cố niềm tin và gia tăng sức hấp dẫn của thị trường chứng khoán Việt Nam đối với các nhà đầu tư nước ngoài.
Tuy nhiên, để hiện thực hóa trọn vẹn tiềm năng và nâng cao sức cạnh tranh trong giai đoạn phát triển mới, thị trường vẫn cần tập trung tháo gỡ một số điểm nghẽn mang tính cấu trúc. Chất lượng hàng hóa niêm yết chưa thực sự đồng đều, số lượng doanh nghiệp quy mô lớn, có sức hấp dẫn đối với dòng vốn quốc tế vẫn còn hạn chế.
Bên cạnh đó, cơ cấu vốn hóa thị trường hiện vẫn tập trung chủ yếu ở một số nhóm ngành như ngân hàng và bất động sản, chưa phản ánh đầy đủ bức tranh đa dạng của nền kinh tế.
Ngoài ra, hạ tầng công nghệ giao dịch vẫn đang trong quá trình hoàn thiện sau khi đưa vào vận hành hệ thống mới. Trong khi đó, hệ sinh thái sản phẩm tài chính, đặc biệt là các công cụ phái sinh như quyền chọn, bán khống hay các sản phẩm cấu trúc, vẫn chưa đủ đa dạng để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của các nhà đầu tư tổ chức nước ngoài - nhóm nhà đầu tư được kỳ vọng sẽ đóng vai trò quan trọng trong quá trình nâng hạng và phát triển thị trường thời gian tới.
+ Từ góc nhìn của các nhà đầu tư quốc tế, liệu Việt Nam đang được xem là một thị trường tăng trưởng hấp dẫn hay vẫn còn bị định giá là thị trường có mức độ rủi ro cao, thưa ông?
- Thị trường chứng khoán Việt Nam hiện đang được cộng đồng đầu tư quốc tế định vị rõ ràng hơn là cơ hội tăng trưởng dù nhãn "thị trường rủi ro" vẫn chưa hoàn toàn được gỡ bỏ.
Về cơ bản, dư địa tăng trưởng còn lớn, xu hướng đi lên của thị trường vẫn là xu thế chủ đạo và Việt Nam tiếp tục thu hút cả nhà đầu tư cá nhân lẫn tổ chức nước ngoài.
Tuy nhiên, như tôi đã chia sẻ, điểm hạn chế cốt lõi nằm ở cơ cấu hàng hóa, đó là cơ hội đầu tư còn tập trung vào một số nhóm ngành truyền thống, thiếu vắng các doanh nghiệp công nghệ quy mô lớn và các "kỳ lân", vốn là yếu tố tạo ra sức hút đặc biệt với dòng vốn quốc tế.
Tựu trung, chiến lược lựa chọn danh mục và quản trị rủi ro mới là yếu tố quyết định. Với nhà đầu tư có tầm nhìn trung - dài hạn và phương pháp tiếp cận đúng, Việt Nam nghiêng về thị trường cơ hội nhiều hơn là thị trường rủi ro.
Thị trường chứng khoán Việt Nam có thể trở thành một trong những thị trường vốn hấp dẫn nhất Đông Nam Á trong 5-10 năm tới
+ Sau khi đạt được cột mốc nâng hạng theo tiêu chí của FTSE Russell, mục tiêu tiếp theo của thị trường chứng khoán Việt Nam là tiến tới đáp ứng các tiêu chí của MSCI. Theo ông, đâu là những điều kiện then chốt Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện và những rào cản lớn nhất hiện nay trên lộ trình này?
- Việt Nam đã giải quyết được một số điểm nghẽn quan trọng - tiêu biểu là yêu cầu ký quỹ trước giao dịch (pre-funding) và hệ thống thanh toán bù trừ trung tâm. Tuy nhiên, ba rào cản cốt lõi vẫn đang cản trở MSCI "gật đầu".
Thứ nhất, tỷ lệ sở hữu nước ngoài (FOL) tại nhiều ngành kinh doanh có điều kiện vẫn bị giới hạn, khiến các quỹ ngoại không thể phân bổ đủ tỷ trọng theo benchmark.
Thứ hai, tự do hóa thị trường ngoại hối vẫn còn hạn chế - đây là tiêu chí MSCI đánh giá rất cao về tính chuyển đổi và hồi hương vốn.
Thứ ba, room ngoại tại nhiều cổ phiếu trọng yếu đã cạn, thu hẹp đáng kể khả năng xây dựng vị thế của nhà đầu tư tổ chức lớn.
Để vượt qua các rào cản này, cần sự phối hợp đồng bộ giữa chính sách pháp lý, cơ sở hạ tầng thị trường và cải cách cơ cấu sở hữu - không thể giải quyết đơn lẻ từng điểm.
+ Nhìn về 5–10 năm tới, ông kỳ vọng thị trường chứng khoán Việt Nam có thể vươn lên vị trí nào trong khu vực, và điều gì sẽ quyết định việc chúng ta có thể chuyển mình từ “thị trường tiềm năng” thành “thị trường dẫn dắt”?
- Ba thập kỷ phát triển đã tạo dựng cho thị trường chứng khoán Việt Nam một nền tảng đủ vững chắc để hướng tới những mục tiêu lớn hơn. Trong vòng 5 - 10 năm tới, tôi hoàn toàn tin tưởng thị trường chứng khoán Việt Nam có đủ điều kiện để trở thành một trong những thị trường vốn hấp dẫn và năng động nhất Đông Nam Á - điểm đến của cả dòng vốn cá nhân lẫn tổ chức trong và ngoài nước. Tuy nhiên, để chuyển mình từ "thị trường tiềm năng" sang "thị trường dẫn dắt", có ba trụ cột quyết định.
Trụ cột 1 đó là cải cách thể chế. Tôi cho rằng, Chính phủ và Bộ Tài chính cần đẩy nhanh hoàn thiện hành lang pháp lý, tạo môi trường minh bạch, nhất quán và có thể dự đoán được cho nhà đầu tư.
Trụ cột 2, đa dạng hóa hàng hóa. Thúc đẩy cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, tạo điều kiện niêm yết cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, doanh nghiệp FDI và khởi nghiệp công nghệ – từ đó nâng chất lượng và chiều sâu của thị trường.
Trụ cột 3, hạ tầng giao dịch và thanh toán. Một thị trường dẫn dắt phải đi kèm hệ thống giao dịch hiện đại, quy chế thanh toán thuận tiện và sản phẩm tài chính đa dạng đáp ứng nhu cầu của mọi nhóm nhà đầu tư.
Trên nền tảng đó, cùng với đà phát triển kinh tế vĩ mô và hình ảnh một đất nước đang "vươn mình" mạnh mẽ, thị trường chứng khoán Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để hiện thực hóa kỳ vọng đó trong thập kỷ tới.
Xin cảm ơn ông!
