Phát biểu khai mạc, nhà báo Nguyễn Ngọc Toàn, Tổng Biên tập Báo Thanh Niên, nhấn mạnh quá trình chuyển đổi số đang đặt ra yêu cầu mới đối với đội ngũ làm nghề.
Theo ông, AI, dữ liệu lớn và sự bùng nổ của các nền tảng số đã tái định hình hoạt động báo chí – truyền thông, từ cách thức sản xuất đến phân phối nội dung. Điều này buộc các cơ sở đào tạo đại học, cao đẳng phải thay đổi mạnh mẽ để đáp ứng nhu cầu nhân lực mới của thị trường.
Dẫn khảo sát của TopCV năm 2023, ông Toàn lưu ý khoảng 64% nhà tuyển dụng trong ngành truyền thông – marketing đánh giá sinh viên mới tốt nghiệp còn thiếu kỹ năng thực hành trên các nền tảng số như Facebook Ads, Canva, Google Analytics hay TikTok.
“Từ góc độ một tòa soạn, chúng tôi thấy rõ chất lượng nhân sự đang chịu tác động trực tiếp từ tốc độ thay đổi công nghệ. Nếu cơ sở đào tạo không đổi mới, sinh viên sẽ bị bỏ lại phía sau”, ông nói.
Ở góc nhìn của đơn vị đào tạo, nhà báo Tạ Bích Loan chỉ ra loạt thách thức mà ngành báo chí – truyền thông đối mặt trong thời đại AI: sự cạnh tranh giữa tư duy con người và khả năng tạo sinh nội dung của AI, chương trình đào tạo nhanh lỗi thời hay dữ liệu dùng chung khiến tác phẩm báo chí dễ mất tính nguyên bản.
Bà cũng nhắc đến các lo ngại toàn cầu xoay quanh việc ứng dụng AI trong báo chí như độ chính xác, đạo đức nghề nghiệp, quyền sở hữu nội dung hay minh bạch nguồn dữ liệu.
Bức tranh tại Việt Nam, theo nhà báo Tạ Bích Loan, cũng phản ánh xu thế mạnh mẽ: khoảng 85% cơ quan báo chí đã sử dụng hoặc thử nghiệm AI trong quy trình làm việc. Điều này đòi hỏi người học phải trang bị tư duy phản biện, khả năng kiểm chứng thông tin, đạo đức nghề nghiệp và kỹ năng sử dụng AI một cách thành thạo.
Bà nhấn mạnh, những giá trị cốt lõi của báo chí: tính chính xác, trung thực, khách quan sẽ không bao giờ thay đổi. Nhưng người làm báo trong kỷ nguyên mới buộc phải biết sử dụng công cụ AI và đánh giá chất lượng dữ liệu.
TS Huỳnh Văn Thông, Trưởng bộ môn Truyền thông (Trường ĐH KHXH&NV TPHCM), cũng đưa ra cảnh báo: thị trường truyền thông thay đổi nhanh hơn tốc độ cải tiến chương trình đào tạo. Chu kỳ công nghệ giờ chỉ 6 – 12 tháng, trong khi để cập nhật chương trình đào tạo cần 4 – 5 năm. Đây là thách thức rất lớn, buộc các trường phải thay đổi vì AI không chỉ thách thức kỹ năng mà thách thức cả bản sắc nghề truyền thông.
Theo TS Thông, để đào tạo nhân lực phù hợp bối cảnh mới, cần sự đồng hành mạnh mẽ từ doanh nghiệp. Ông cho rằng các cơ quan truyền thông không chỉ tuyển người mà phải “cùng đào tạo người”, mở rộng không gian thực tập để sinh viên tiếp cận quy trình làm việc thực tế. Bên cạnh đó, các trường và doanh nghiệp cần “3 cùng”: cùng xây dựng chương trình đào tạo, cùng đánh giá đầu ra và cùng chia sẻ trách nhiệm với người học.
Tọa đàm kết thúc với sự thống nhất cao về yêu cầu đổi mới đào tạo báo chí – truyền thông theo hướng linh hoạt, cập nhật và gắn chặt với thực tiễn chuyển đổi số. Đây được xem là giải pháp căn cơ để ngành báo chí - truyền thông Việt Nam thích ứng trước làn sóng AI và sự dịch chuyển mạnh mẽ của thị trường lao động trong kỷ nguyên mới.
