Hơn 35 năm trước, khi khái niệm trường tư thục vẫn còn xa lạ và giáo dục ngoài công lập chưa thoát khỏi định kiến “không vào được trường công mới phải học dân lập”, Đại tá - Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Trọng Vĩnh đã đặt những viên gạch đầu tiên xây dựng Trường THCS và THPT Nguyễn Siêu. Bằng bản lĩnh của một người lính, tâm thế của một nhà giáo và tư duy giáo dục cấp tiến, ông từng bước chứng minh rằng trường tư không phải là lựa chọn thứ hai, mà hoàn toàn có thể trở thành nơi kiến tạo những thế hệ học sinh có tri thức, đạo đức và bản lĩnh.
Từ nền móng ấy, thế hệ lãnh đạo kế cận, nhà giáo Nguyễn Thị Minh Thúy, Hiệu trưởng Trường THCS và THPT Nguyễn Siêu, tiếp tục đưa ngôi trường bước vào một hành trình mới - hành trình hội nhập với giáo dục thế giới mà không đánh mất căn cốt Việt Nam.
Đằng sau vị thế “Trường học đẳng cấp thế giới” (World Class School) hôm nay là một hành trình không hề bằng phẳng. 13 năm long đong “trên đôi quang gánh”, tám lần chuyển địa điểm, những lần bắt đầu lại từ những điều tưởng như nhỏ nhất, đã tôi luyện nên sức bền và bản lĩnh của một ngôi trường.
Nhân dịp Khai giảng năm học mới, kỷ niệm 35 năm thành lập Trường THCS và THPT Nguyễn Siêu (11/9/1991 - 11/9/2026), phóng viên Báo Nhà báo và Công luận có dịp cùng nhà giáo Nguyễn Thị Minh Thúy nhìn lại chặng đường hơn 3 thập niên ấy từ những ngày “đi tìm một mái trường” đến khát vọng kiến tạo một môi trường giáo dục Việt Nam có thể đứng ngang hàng, đối thoại sòng phẳng và tự tin hội nhập với thế giới.
Bởi có lẽ, câu chuyện Nguyễn Siêu sau cùng không chỉ là câu chuyện của một ngôi trường. Đó còn là câu chuyện về cách một nền giáo dục có thể đi thật xa mà không cần đánh đổi những giá trị làm nên chính mình.
Tám lần đổi địa điểm và những năm tháng khó khăn
Nguyễn Siêu là một trong những trường tư thục đầu tiên của Việt Nam. Trong 13 năm đầu thành lập, nhà trường gặp nhiều khó khăn về cơ sở vật chất, phải thuê, mượn địa điểm để duy trì hoạt động.
Sau 8 lần thay đổi địa điểm, nhà trường được Nhà nước cấp đất và từng bước ổn định cơ sở. Năm 2004, “an cư” tại Yên Hòa, mái trường riêng của Nguyễn Siêu được khánh thành, mở ra một giai đoạn phát triển mới.
Với nhà giáo Nguyễn Thị Minh Thúy - Hiệu trưởng Trường THCS & THPT Nguyễn Siêu, 35 năm không chỉ được ghi dấu bằng những thay đổi về cơ sở vật chất hay chương trình giáo dục. Đó còn là quá trình xây dựng niềm tin và giữ định hướng giáo dục qua những giai đoạn nhiều thử thách.
Cô Thúy là cựu học sinh những khóa đầu của trường. Sau khi tốt nghiệp Đại học Sư phạm Hà Nội, cô trở lại Trường THCS & THPT Nguyễn Siêu, lần lượt công tác ở nhiều vị trí, từ giáo viên, giáo vụ đến cán bộ quản lý.
Nhìn lại những năm tháng đã qua, cô cho rằng sự kiên định với con đường đã lựa chọn là một trong những yếu tố giúp Trường THCS & THPT Nguyễn Siêu vượt qua khó khăn.
“Nếu không kiên định và kiên cường đi theo con đường mà mình đã chọn thì có lẽ sẽ không có một Trường THCS & THPT Nguyễn Siêu hôm nay”, cô Thúy chia sẻ.
Chọn tiếng Anh làm một hướng đi
Một trong những lựa chọn được cô Thúy nhắc đến khi nhìn lại quá trình phát triển của Trường THCS & THPT Nguyễn Siêu là việc coi trọng tiếng Anh, bên cạnh Toán và Ngữ văn.
Ở giai đoạn đầu, khi việc dạy tiếng Anh chủ yếu chú trọng ngữ pháp, thì nhà trường đã xác định cần bổ sung những kỹ năng nghe, nói và giao tiếp cho học sinh.
Từ năm 2006, nhà trường bắt đầu đưa giáo viên bản xứ vào giảng dạy, qua đó bổ sung những kỹ năng còn hạn chế và tạo thêm cơ hội để học sinh tương tác bằng tiếng Anh.
Sau một thời gian xây dựng nền tảng này, khi học sinh đã có khả năng giao tiếp và học tập bằng tiếng Anh tốt hơn, năm 2014, trường chính thức gia nhập hệ thống các trường phổ thông Cambridge quốc tế. Những môn học ban đầu được thực hiện bằng tiếng Anh là Toán và Khoa học.
Đến nay, nhà trường triển khai hơn 20 môn học bằng tiếng Anh của chương trình Cambridge. Trong đó có những môn như Media Studies, Tâm lý học, Global Perspectives và Kinh tế. Mục tiêu không chỉ là tạo ra những học sinh sử dụng tiếng Anh tốt mà còn giúp các em hình thành tư duy toàn cầu, đồng thời giữ được bản lĩnh và nền tảng của một người Việt Nam.
“Các em trở thành những công dân toàn cầu thực thụ để các em xây dựng một bản lĩnh của con người Việt Nam vươn tầm thế giới”, cô nói.
“Vuông - Tròn” và cách nhìn về giáo dục
Nếu tiếng Anh và hội nhập quốc tế là một hướng đi, thì triết lý “Vuông - Tròn” được cô Thúy xem là giá trị xuyên suốt trong hành trình 35 năm phát triển của Trường THCS & THPT Nguyễn Siêu.
Triết lý này được nhà trường kế thừa từ tư tưởng của Đức thầy Nguyễn Văn Siêu, gắn với quan niệm “Vẫn biết tròn là khôn, nhưng nguyện lấy vuông làm mẫu”.
Theo cô Thúy, giáo dục không thể chỉ tập trung vào kiến thức và điểm số. Người học cần được phát triển đồng thời năng lực và phẩm chất.
Đây cũng là điểm cô nhận thấy có sự tương đồng giữa triết lý của Trường THCS & THPT Nguyễn Siêu với những quan điểm giáo dục trong cuốn Học tập siêu hiệu quả: Làm thế nào để trở thành trường học đẳng cấp thế giới, mà cô dịch.
“Tôi lựa chọn một triết lý giáo dục quốc tế cũng bởi muốn khẳng định rằng học chương trình quốc tế không đồng nghĩa với việc học sinh đánh mất bản sắc của mình. Các em có thể tiếp nhận kiến thức quốc tế nhưng vẫn cần giữ gìn những giá trị, phẩm chất và nền tảng văn hóa Việt Nam”, cô Thúy nói.
Theo cô, dù học chương trình Việt Nam hay quốc tế, phát triển năng lực và phẩm chất vẫn phải đi cùng nhau. Đây cũng là tinh thần của triết lý “Vuông - Tròn” mà Trường THCS & THPT Nguyễn Siêu theo đuổi.
Đưa triết lý vào từng bài học
Cùng với đạo học “Vuông - Tròn”, khung triết lý “High Performance Learning” (HPL - Học tập siêu hiệu quả) được nhà trường đưa vào hoạt động dạy học từ năm 2023.
Cô Thúy giải thích, HPL không phải một môn học riêng mà là các kỹ năng tư duy bậc cao (ACPs) và hệ giá trị, thái độ, phẩm chất (VAAs) được lồng ghép vào từng bài giảng. Trong mỗi giáo án, bên cạnh mục tiêu kiến thức, giáo viên xác định thêm những kỹ năng, giá trị cần hình thành ở học sinh và đưa vào quá trình dạy học.
Học sinh được khuyến khích nhận ra mình đã làm tốt điều gì, còn hạn chế ở đâu và cần tiếp tục hoàn thiện như thế nào.
Nhà trường cũng ứng dụng chuyển đổi số để học sinh theo dõi quá trình này thông qua tài khoản cá nhân. Những “huy hiệu”, “ngôi sao” trong hệ thống không nhằm tạo ra cuộc đua về số lượng hay sự so sánh giữa học sinh mà điều quan trọng là mỗi học sinh nhìn thấy sự tiến bộ của chính mình.
“Thành tích vẫn có ý nghĩa nhưng không phải thước đo duy nhất của sự phát triển. Cái đẹp ở đây không phải đẹp ở ngoại hình mà quan trọng đó là cái đẹp về trí tuệ, đó là cái giỏi trong tư duy và hành động của mỗi con người”, cô chia sẻ.
Cũng theo chia sẻ của Hiệu trưởng Trường THCS & THPT Nguyễn Siêu, trong tổng số 223 học sinh khối 12 hệ AL và AE đã nhập học năm nay, 141 em lựa chọn các trường đại học trong nước, 82 em du học hoặc theo học các chương trình quốc tế.
Bức tranh lựa chọn của học sinh khá đa dạng, từ những đại học hàng đầu trong nước như Đại học Bách khoa Hà Nội, Đại học Kinh tế Quốc dân, Đại học Ngoại thương, Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Y Hà Nội, Đại học Luật Hà Nội đến các trường quốc tế tại Mỹ, Australia, Anh, châu Âu và châu Á.
Tại Mỹ, học sinh Nguyễn Siêu đã nhập học tại nhiều trường như: Purdue University, University of Illinois Urbana-Champaign, University of Wisconsin-Madison, Rutgers University-New Brunswick, Villanova University, Denison University, Drexel University... Australia cũng là điểm đến nổi bật với University of Melbourne, University of Sydney, UNSW Sydney, Monash University, University of Queensland...
Ở châu Á, các em theo học tại: National University of Singapore (NUS), Chinese University of Hong Kong (CUHK), University of Hong Kong (HKU), Waseda University, Ritsumeikan Asia Pacific University và một số chương trình du học tại Hàn Quốc, Đài Loan. Tại châu Âu và Anh, danh sách có University of Amsterdam, Erasmus University Rotterdam, KU Leuven, Aalto University, Imperial College London, University of Bristol, University of Bath...
Đáng chú ý, một học sinh của trường, em Nguyễn Phan Quỳnh Anh (lớp 12AL0), đã nhập học University of Toronto (Canada) với học bổng toàn phần.
Nổi bật trong khóa 12 năm nay là Nguyễn Hà Vy (12AL0), một trong những hồ sơ học thuật ấn tượng nhất của học sinh Nguyễn Siêu. Sau 12 năm gắn bó với nhà trường, từ năm 2014, Hà Vy hoàn thành chương trình A Level với 4 điểm A* ở cả Toán, Toán nâng cao, Hóa học và Vật lý, đồng thời đạt IELTS 8.0.
Thành tích học tập nổi bật giúp Hà Vy nhận được thư trúng tuyển từ hàng loạt đại học danh tiếng tại châu Á và Australia, trong đó có National University of Singapore (NUS), Nanyang Technological University (NTU), Chinese University of Hong Kong (CUHK), University of Hong Kong (HKU) cùng các trường như ANU, UTS, Sydney, Melbourne, Monash và Deakin. Đáng chú ý, em nhận học bổng 100% từ CUHK, học bổng 50% từ NUS và NTU, cùng các mức học bổng khác tại Australia.
Sau cùng, Hà Vy lựa chọn National University of Singapore để tiếp tục hành trình học tập với học bổng 50%.
Hà Vy là một trong hai học sinh duy nhất của khóa đạt trọn 4 điểm A* và là học sinh duy nhất vừa đạt thành tích này, vừa đồng thời trúng tuyển NUS, NTU với học bổng 50% và CUHK với học bổng toàn phần. Nếu thành quả của một hành trình 12 năm có thể được nhìn qua một hồ sơ, Hà Vy là một trong những minh chứng rõ nét cho cách Nguyễn Siêu nuôi dưỡng năng lực học thuật, sự bền bỉ và khát vọng vươn tới những chuẩn mực giáo dục quốc tế.
Nhìn lại 35 năm, những thay đổi về cơ sở vật chất, chương trình, phương pháp dạy học hay những thành tích vượt bậc của học sinh là những dấu mốc có thể nhìn thấy. Nhưng với cô Thúy, giá trị của một ngôi trường không chỉ nằm ở những thay đổi đó, mà còn ở những gì được giữ lại qua thời gian.
Hành trình của Trường THCS & THPT Nguyễn Siêu vì thế không chỉ là câu chuyện về một ngôi trường đã trải qua tám lần di chuyển hay từng bước mở rộng chương trình quốc tế. Đó còn là quá trình thử nghiệm, điều chỉnh và kiên trì với những lựa chọn giáo dục qua nhiều thế hệ.
Mời quý độc giả đón đọc bài 2: Hành trình vươn ra thế giới
