Phát biểu tại Hội nghị Thượng đỉnh Doanh thu Truyền thông INMA châu Phi tuần này, Basil Fortuin - phụ trách chiến lược kỹ thuật số của Media24 (Nam Phi) - cho biết phần lớn doanh thu quảng cáo hiện nay đang chảy về các nền tảng công nghệ lớn. Ông nhận định quảng cáo trên mạng xã hội có thể vượt quảng cáo tìm kiếm trên Google trong 5 năm tới.
Trong khi nhiều tòa soạn phải cắt giảm nhân sự, Media24 cho biết họ đã đầu tư mạnh vào đội ngũ làm báo trong 2 - 3 năm qua. Năm 2012, tòa soạn có chưa đến 50 người. Hiện nay con số đã vượt 100.
Theo Fortuin, vấn đề lớn nhất là “nghịch lý niềm tin”. Độc giả tin báo chí nhưng không muốn trả tiền để đọc. Tại Kenya, chỉ 13% người được khảo sát nói rằng họ sẵn sàng chi tiền cho tin tức. Vì vậy, ông cho rằng một cơ quan báo chí không thể phụ thuộc vào một nguồn thu duy nhất.
Fortuin nhấn mạnh, báo chí cần có thêm nguồn thu trực tiếp từ độc giả, ví dụ như thu phí đọc bài, thu phí thành viên hoặc nhận đóng góp tự nguyện. Mục tiêu là khiến người đọc trả tiền vì họ tin tưởng chất lượng nội dung.
Ông cũng cho rằng, quảng cáo truyền thống sẽ không biến mất, nhưng quảng cáo hiển thị đang giảm hiệu quả. Các hình thức như nội dung tài trợ, nội dung hợp tác với doanh nghiệp hoặc quảng cáo gắn với chủ đề bài viết có thể mang lại giá trị cao hơn.
Fortuin dẫn ví dụ mô hình Wirecutter của The New York Times, nơi tòa soạn đánh giá sản phẩm và nhận hoa hồng khi độc giả mua hàng. Ông cũng gợi ý các tòa soạn có thể khai thác thêm mục rao vặt, tuyển dụng, thông báo, đấu thầu như nguồn thu bổ sung.
Tại Nam Phi, các nền tảng như News24 và Netwerk24 đang áp dụng mô hình thu phí đọc nội dung chất lượng cao. News24 trước đây miễn phí gần 20 năm, nhưng đã chuyển sang thu phí theo từng bước. Theo Fortuin, hiện đây là một trong những trang tin tiếng Anh có thu phí thành công nhất tại châu Phi.
Ngoài ra, ông đề xuất đa dạng hóa theo nhiều hướng, như thu thập dữ liệu độc giả thông qua đăng ký tham dự sự kiện hoặc hội thảo trực tuyến, nhằm hiểu rõ nhu cầu công chúng; ứng dụng AI để đặt quảng cáo phù hợp với nội dung bài viết mà không phụ thuộc hoàn toàn vào bên thứ ba; tăng cường đội ngũ bán hàng trực tiếp và hợp tác chặt chẽ với doanh nghiệp quảng cáo; tổ chức sự kiện, giải thưởng ngành, tọa đàm chính sách… để thu hút tài trợ hoặc bán vé.
Fortuin lưu ý, khi làm nội dung tài trợ, báo chí phải ghi rõ đó là nội dung quảng cáo và không được trộn lẫn với bài viết biên tập. Độc giả không nên thấy một bài quảng cáo kém chất lượng đứng cạnh một tác phẩm báo chí đoạt giải.
Về đầu tư công nghệ, ông cho rằng các công ty truyền thông cần xác định rõ mục tiêu trước khi rót tiền vào hệ thống quản lý dữ liệu, quảng cáo hay cá nhân hóa nội dung.
Cuối cùng, Fortuin nhấn mạnh yếu tố quan trọng nhất vẫn là niềm tin. Nếu đánh mất niềm tin của độc giả, tòa soạn sẽ mất nền tảng tồn tại. Một mô hình kinh doanh bền vững phải đặt khán giả làm trung tâm, đa dạng hóa nguồn thu để giảm rủi ro, và giữ ranh giới rõ ràng giữa biên tập và thương mại.
Theo ông, báo chí cần sẵn sàng thử nghiệm, chấp nhận thất bại và điều chỉnh nhanh. Nhưng dù thay đổi thế nào, sự chính trực và lòng tin vẫn là nền móng không thể đánh đổi.
