Báo chí giải pháp và báo chí sáng tạo đang trở thành hướng đi chủ đạo trong hoạt động của Báo điện tử VietnamPlus (TTXVN) – tờ báo vốn được đánh giá là tiên phong trong đổi mới nội dung và công nghệ.
Tòa soạn đóng vai trò làm “kênh dẫn phản ánh sự thật”
Xu hướng báo chí giải pháp tại VietnamPlus không phải là khẩu hiệu mà là cách tiếp cận thực tế trong hàng trăm tuyến nội dung mà tòa soạn triển khai.
Những chuyên mục như Nghị quyết 71 về đột phá giáo dục, Nghị quyết 66 về đổi mới thực thi pháp luật, phát triển kinh tế tư nhân, gỡ thẻ vàng IUU, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, phòng chống tham nhũng, quyền con người hay tăng trưởng xanh đều được cập nhật với cường độ dày đặc. Không chỉ đưa tin, các tuyến bài này phân tích sâu bối cảnh, chỉ ra vấn đề, và quan trọng hơn, đề xuất giải pháp.
Tổng biên tập Trần Tiến Duẩn nhấn mạnh: “Thực tiễn là thước đo của chính sách, và việc báo chí chỉ rõ những điểm nghẽn từ thực tế chính là cách giúp chính sách tiến gần hơn với cuộc sống”.
Tác động rõ ràng nhất chính là việc VietnamPlus thường xuyên phát hiện bất cập trong các văn bản pháp luật và quá trình thực thi. Từ quy định về đặt tên doanh nghiệp, điều kiện kinh phí công đoàn, đến yêu cầu trang bị bình chữa cháy trên ôtô hay quy định tuyển sinh, đào tạo lái xe, nhiều vấn đề sau khi được báo chí nêu đã được cơ quan chức năng xem xét điều chỉnh.
Đây chính là minh chứng cho mối liên kết ba chiều: báo chí – người dân – cơ quan ban hành chính sách. Tòa soạn đóng vai trò làm “kênh dẫn phản ánh sự thật”, giúp các chủ thể hiểu nhau hơn và cùng cải thiện chất lượng quản trị.
Một trong những loạt bài tạo dấu ấn mạnh mẽ nhất là “Thảm họa thiên tai, sạt lở đất đá: Còn phá, còn đau!”. Gần 5 tháng xuyên Việt, nhóm phóng viên đi qua hàng chục điểm nóng ở 30 tỉnh, ghi nhận thực trạng phá rừng, lấn suối, bạt núi khiến thiên tai ngày càng khốc liệt. Khi những con số thiệt hại được lật mở cùng các câu chuyện đau lòng từ người dân, thông điệp của loạt bài trở nên thuyết phục mạnh mẽ: “Nếu còn phá, thiên nhiên còn đau. Và người dân sẽ còn chịu nỗi đau ấy trước tiên”.
Sau khi bài đăng tải, nhiều địa phương khẩn trương kiểm tra các điểm nguy cơ sạt lở; Thủ tướng cũng yêu cầu bộ ngành có giải pháp không để người dân chủ quan trước biến đổi khí hậu. Bộ Tài nguyên và Môi trường sau đó triển khai Đề án cảnh báo sớm sạt lở đất, một chương trình quy mô lớn nhằm nâng cao năng lực ứng phó thiên tai. Loạt bài được đánh giá là đã “đánh thức trách nhiệm” của nhiều cấp, nhiều ngành về một vấn đề vốn tồn tại lâu năm.
Khi báo chí tham gia định hình chính sách
Nếu loạt bài về thiên tai cho thấy tác động vào nhận thức cộng đồng và hoạt động điều hành, loạt bài “Chảy máu – lãng phí tài nguyên khoáng sản” lại phản ánh ảnh hưởng trực tiếp của báo chí tới tiến trình lập pháp.
Nhóm phóng viên đã thâm nhập gần 30 địa phương, lần theo dòng chảy của những tài nguyên bị xem nhẹ, khai thác gian lận hoặc đổ bỏ lãng phí. Những núi đất đá nằm chỏng chơ bên khu dân cư, trong khi các dự án trọng điểm khát vật liệu, phơi bày nghịch lý quản lý tài nguyên ở nhiều nơi. Sau loạt bài, Cục Khoáng sản Việt Nam phản hồi chính thức, thừa nhận báo chí phản ánh đúng thực trạng và chỉ rõ hạn chế pháp lý.
Những kiến nghị được tiếp thu trong quá trình hoàn thiện dự án Luật Địa chất và Khoáng sản; đến tháng 11/2024, khi Quốc hội bấm nút thông qua, nhiều đại biểu đánh giá bộ luật mới sẽ giúp “chặn đứng tình trạng thất thoát tài sản quốc gia”. Đây là trường hợp điển hình cho thấy sức mạnh của báo chí giải pháp: phân tích dữ liệu, chỉ ra lỗ hổng, gợi mở phương án và góp phần định hình chính sách.
Bên cạnh những tuyến bài có tác động chính sách, VietnamPlus cũng tạo dấu ấn trong lĩnh vực giáo dục với loạt bài “Nghị quyết 71 – Quyết sách đột phá của Đảng: Để giáo dục Việt Nam sánh vai cường quốc năm châu”. Loạt bài không chỉ nêu kỳ vọng mà còn đặt ra những câu hỏi then chốt: Làm sao để nghị quyết đi vào cuộc sống? Hệ thống có đủ năng lực triển khai các giải pháp đột phá hay không? Cách đặt vấn đề thẳng, có chiều sâu đã giúp loạt bài giành Giải Nhất Giải Báo chí Vì sự nghiệp Giáo dục.
Hệ sinh thái báo chí sáng tạo - thay đổi cách kể chuyện
Song hành với báo chí giải pháp là hệ sinh thái báo chí sáng tạo mà VietnamPlus đầu tư mạnh mẽ. Trong bối cảnh độc giả dịch chuyển sang các nội dung đa phương tiện, báo chí phải thay đổi cách kể chuyện.
VietnamPlus được đánh giá là tờ báo đi đầu trong ứng dụng công nghệ, từ longform, infographic, videographic, podcast, ảnh/video 360 độ đến các sản phẩm AR và 3D tương tác. Thiệp Tết 3D AR đầu năm 2024 đánh dấu lần đầu tiên công nghệ AR bước vào sản phẩm báo chí Việt Nam.
Các chuyên đề tương tác như “70 năm Giải phóng Thủ đô” hay “Hùng ca thống nhất đất nước” giúp độc giả “nhập vai” vào câu chuyện lịch sử. Nhiều sản phẩm được WAN-IFRA vinh danh, chứng tỏ báo chí Việt Nam hoàn toàn có thể tạo ra các sản phẩm mang tiêu chuẩn quốc tế.
Nhà báo Trần Tiến Duẩn cho biết, sáng tạo không phải là “cho vui”, mà là nhu cầu tất yếu để giữ chân độc giả trong môi trường truyền thông số. “Người đọc hôm nay không chỉ đọc, họ muốn trải nghiệm, và chính trải nghiệm ấy giúp thông tin đi vào trí nhớ một cách sâu sắc hơn”, ông nói.
Từ những kinh nghiệm thực tế, Tổng Biên tập VietnamPlus cho rằng báo chí cần chủ động mở rộng vùng tác nghiệp, mạnh dạn đi vào những vấn đề gai góc, phản ánh đa chiều, có trách nhiệm và có giải pháp. Cùng với đó, nhà báo phải giỏi công nghệ, dữ liệu, biết kể chuyện bằng nhiều định dạng.
Ông nhận định việc nhà nước đầu tư cho các nhiệm vụ truyền thông chính sách cũng rất cần thiết để báo chí có đủ nguồn lực thực hiện sứ mệnh.
“Báo chí chỉ có ý nghĩa khi góp phần thay đổi thực tế”, ông nói. Ông nhấn mạnh, một loạt bài không thể giải quyết mọi vấn đề, nhưng có thể mở ra đối thoại, thúc đẩy điều chỉnh chính sách, và quan trọng nhất, giúp xã hội nhìn thấy con đường đi tới.
