Báo chí đồng hành cùng phát triển văn hóa: "Xây" giá trị, "chống" lệch chuẩn

(CLO) Sự lan tỏa mạnh mẽ của truyền thông số đang mở ra nhiều cơ hội để quảng bá văn hóa Việt Nam, nhưng cũng đặt ra những thách thức chưa từng có đối với việc giữ gìn bản sắc dân tộc. Trong bối cảnh đó, báo chí cần đồng thời thực hiện hai nhiệm vụ: chủ động "xây" những giá trị tích cực, bồi đắp hệ giá trị văn hóa Việt Nam và kiên quyết "chống" các biểu hiện lệch chuẩn, xuyên tạc, làm phai nhạt bản sắc dân tộc.

Theo Đại tá Phan Tùng Sơn, Trưởng Cơ quan đại diện Báo Quân đội nhân dân tại TP. Hồ Chí Minh, phương châm "xây" đi đôi với "chống" trong truyền thông văn hóa không phải là một yêu cầu mới, mà là quan điểm xuyên suốt của Đảng trong nhiều nghị quyết về văn hóa, đặc biệt là định hướng phát triển văn hóa Việt Nam trong giai đoạn mới.

"Xây" không chỉ là bồi đắp, lan tỏa những giá trị tích cực, góp phần xây dựng hệ giá trị văn hóa và con người Việt Nam, mà còn phải gắn liền với "chống" - chủ động nhận diện, ngăn ngừa những biểu hiện lệch chuẩn, sự lai căng hay nguy cơ đánh mất bản sắc trong quá trình hội nhập và toàn cầu hóa.

Người gác cổng văn hóa: Báo chí gìn giữ bản sắc, kiến tạo đời sống văn hóa

Báo chí dẫn dắt công chúng, kết nối nguồn lực phát triển công nghiệp văn hóa

Lưu giữ, tiếp nối ký ức văn hóa từ dữ liệu báo chí

anh-chup-man-hinh-2026-07-22-luc-101620.png

Ông cho rằng, từ Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII đến nay, Đảng luôn nhất quán quan điểm giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc trước sự du nhập mạnh mẽ của các luồng văn hóa từ bên ngoài. Đây không phải là tư duy khép kín hay bài trừ giao lưu văn hóa, mà là yêu cầu tiếp thu có chọn lọc tinh hoa nhân loại trên nền tảng gìn giữ những giá trị cốt lõi của văn hóa Việt Nam.

"Xây" và "chống" là hai nhiệm vụ không thể tách rời. Chỉ khi vừa chủ động bồi đắp những giá trị tốt đẹp, vừa đủ năng lực bảo vệ những giá trị ấy trước các tác động tiêu cực, truyền thông văn hóa mới thực sự phát huy vai trò trong việc củng cố sức mạnh mềm của quốc gia.

"Truyền thông văn hóa nếu không giữ được bản sắc thì sẽ rất khó nói đến sức mạnh mềm", ông nhận định

Báo chí cần góp phần giải quyết những xung đột giá trị

Lý giải rõ hơn quan điểm này, Đại tá Phan Tùng Sơn dẫn lại những tranh luận từng diễn ra quanh bộ phim "Đất rừng phương Nam". Theo ông, dù được đầu tư lớn về kỹ thuật và hình thức thể hiện, bộ phim vẫn tạo nên nhiều ý kiến trái chiều bởi những vấn đề liên quan đến cách tiếp cận và thể hiện bản sắc văn hóa.

Trong khi đó, tiểu thuyết "Đất rừng phương Nam" hay bộ phim truyền hình "Đất phương Nam" trước đây lại được nhiều thế hệ công chúng đón nhận bởi đã giữ được tinh thần và những giá trị văn hóa đặc trưng của vùng đất Nam Bộ.

Theo ông, câu chuyện này cho thấy yếu tố quyết định sức sống của một tác phẩm văn hóa không nằm ở công nghệ hay kỹ xảo, mà ở việc có giữ được "hồn cốt văn hóa" hay không.

anh-111.jpg
Truyền thông văn hóa góp phần đưa các giá trị truyền thống đến gần hơn với công chúng trong những không gian và phương thức tiếp cận mới. Trong ảnh: Lễ hội văn hóa tại phố đi bộ hồ Hoàn Kiếm. Ảnh: Thanh Hải

Từ thực tiễn đó, ông Sơn cho rằng vai trò của báo chí cũng đã thay đổi căn bản. Nếu trước đây truyền thông chủ yếu phản ánh đời sống văn hóa thì ngày nay còn phải tham gia định hướng dư luận, kiến tạo hệ giá trị và góp phần xử lý những xung đột giá trị đang nảy sinh trong xã hội hiện đại.

"Truyền thông văn hóa không chỉ kể lại đời sống văn hóa, mà còn phải góp phần giải quyết những xung đột giá trị đang xuất hiện trong xã hội hiện đại", ông nói.

Theo ông, đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng trong môi trường số, nơi các luồng thông tin và xu hướng văn hóa lan truyền với tốc độ rất nhanh. Khi ranh giới giữa các nền văn hóa ngày càng mở rộng, báo chí càng phải phát huy vai trò định hướng, giúp công chúng tiếp cận các giá trị mới một cách có chọn lọc, đồng thời củng cố bản lĩnh văn hóa trước những biểu hiện lệch chuẩn.

Đại tá Phan Tùng Sơn cũng cho rằng truyền thông văn hóa trong giai đoạn tới cần được tiếp cận theo hướng liên ngành, kết hợp giữa văn hóa, công nghệ, khoa học dữ liệu và truyền thông số. Việc xây dựng văn hóa số, ứng dụng công nghệ trong bảo tồn và lan tỏa các giá trị văn hóa sẽ ngày càng trở thành yêu cầu tất yếu.

Truyền thông văn hóa là một bộ phận của "thế trận văn hóa"

Theo Đại tá Phan Tùng Sơn, trong bối cảnh cạnh tranh sức mạnh mềm giữa các quốc gia ngày càng gay gắt, truyền thông văn hóa không còn chỉ phục vụ nhu cầu hưởng thụ tinh thần của công chúng trong nước, mà đã trở thành một bộ phận quan trọng trong chiến lược quảng bá hình ảnh quốc gia và khẳng định vị thế Việt Nam trên trường quốc tế.

Ông cho rằng bản sắc văn hóa chính là "căn cước" của một quốc gia trong tiến trình hội nhập. Vì vậy, truyền thông văn hóa không chỉ là hoạt động truyền tải thông tin mà còn là một bộ phận của "thế trận văn hóa", gắn chặt với nhiệm vụ quốc phòng, an ninh và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

anh3-1712564910531-17125649113991233856447.png
Báo chí không chỉ phản ánh đời sống văn hóa mà còn là lực lượng tham gia xây dựng "thế trận văn hóa", góp phần định hướng giá trị, bảo vệ bản sắc dân tộc và củng cố sức mạnh mềm quốc gia. Ảnh: Bộ VHTT&DL

Từ góc nhìn đó, ông tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu phải kiên trì phương châm "xây và chống" trong mọi hoạt động truyền thông văn hóa.

Một mặt, báo chí cần chủ động sản xuất nhiều sản phẩm văn hóa có chất lượng, góp phần xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trên cả đời sống thực và không gian số. Mặt khác, phải kiên quyết đấu tranh với các biểu hiện phản văn hóa, thông tin xấu độc, sự xuyên tạc lịch sử, những xu hướng lệch chuẩn về đạo đức, lối sống cũng như sự xâm nhập của các yếu tố văn hóa ngoại lai cực đoan.

"Trong thời đại số, nếu không chủ động giữ gìn bản sắc và định hướng giá trị, chúng ta sẽ rất dễ bị cuốn theo những dòng chảy văn hóa thiếu chọn lọc", ông cảnh báo.

Theo Đại tá Phan Tùng Sơn, để thực hiện được yêu cầu đó, trước hết cần đổi mới tư duy truyền thông văn hóa theo hướng chủ động, hiện đại và phù hợp với môi trường số. Song song với đổi mới phương thức truyền thông, yếu tố con người phải được đặt ở vị trí trung tâm. Báo chí cần góp phần xây dựng đội ngũ công dân số có bản lĩnh văn hóa, có khả năng "đề kháng" trước thông tin xấu độc; đồng thời đào tạo đội ngũ người làm báo vừa vững chuyên môn, vừa có chiều sâu tri thức văn hóa và luôn đặt lợi ích quốc gia, dân tộc lên hàng đầu.

"Đó không chỉ là giải pháp cho hoạt động báo chí hôm nay mà còn là chiến lược lâu dài nhằm bảo vệ bản sắc văn hóa và củng cố nền tảng tư tưởng trong kỷ nguyên số", ông nhấn mạnh.

Xem thêm

Tương lai ngành truyền thông: AI làm tin thường nhật, nhà báo tập trung tạo nội dung khác biệt

Tương lai ngành truyền thông: AI làm tin thường nhật, nhà báo tập trung tạo nội dung khác biệt

(CLO) Sau một tuần tham dự Hội nghị bàn tròn CEO của INMA tại Vail (Mỹ), với sự góp mặt của khoảng 40 lãnh đạo các tổ chức báo chí, nhiều quan điểm về tương lai ngành truyền thông đã được đưa ra, trong đó nổi bật là việc tự động hóa các công việc thường nhật và tăng đầu tư vào những nội dung tạo khác biệt.

Khi AI ngày càng mạnh, tòa soạn phải mạnh lên từ bên trong

Khi AI ngày càng mạnh, tòa soạn phải mạnh lên từ bên trong

(CLO) Rời xa giai đoạn thí điểm rời rạc, báo chí đang bước vào kỷ nguyên ứng dụng AI sâu vào quy trình và hạ tầng. Cuộc đua công nghệ giờ đây không thuộc về ai sở hữu nhiều công cụ hơn, mà được định đoạt bởi năng lực biến dữ liệu và tri thức tòa soạn thành sức mạnh nội tại.

Luật Báo chí 2025: Cơ quan báo chí được liên kết sản xuất nội dung, bổ sung nguồn thu mới

Luật Báo chí 2025: Cơ quan báo chí được liên kết sản xuất nội dung, bổ sung nguồn thu mới

(CLO) Luật Báo chí 2025 cho phép cơ quan báo chí liên kết với cơ quan báo chí khác, tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước để cùng sản xuất nội dung. Luật cũng bổ sung các nguồn thu từ bán quyền đọc, nghe, xem, cấp phép khai thác, sử dụng tác phẩm báo chí; đồng thời quy định cụ thể hơn về xuất nhập khẩu sản phẩm báo chí.

Bản quyền báo chí giữa 'cơn lốc' sao chép và khai thác dữ liệu

Bản quyền báo chí giữa 'cơn lốc' sao chép và khai thác dữ liệu

(CLO) Một bài báo có thể mất nhiều ngày tác nghiệp, xác minh, biên tập nhưng chỉ cần vài phút để bị sao chép. Video bị cắt ghép, livestream lại; dữ liệu bị tự động "cào" cho các hệ thống công nghệ. Công nghệ giúp báo chí lan xa hơn, nhưng cũng khiến tài sản trí tuệ của tòa soạn dễ bị khai thác hơn bao giờ hết.

Tòa soạn của tương lai sẽ được điều hành bằng dữ liệu

Tòa soạn của tương lai sẽ được điều hành bằng dữ liệu

(NB&CL) Cuộc cạnh tranh của báo chí đang thay đổi. Trong kỷ nguyên AI, khoảng cách giữa các tòa soạn sẽ không còn được tạo ra bởi việc ứng dụng thêm một công nghệ mới, mà bởi năng lực quản trị, khả năng tổ chức dữ liệu và những lựa chọn chiến lược được thực hiện từ hôm nay. Khi công nghệ dần trở thành điều kiện phổ biến, dữ liệu sẽ là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và vị thế của mỗi cơ quan báo chí.

Chuyên gia Lê Quốc Vinh: 'Đổi mới sáng tạo lớn nhất của báo chí là thực hiện tốt hơn vai trò hạ tầng niềm tin'

Chuyên gia Lê Quốc Vinh: 'Đổi mới sáng tạo lớn nhất của báo chí là thực hiện tốt hơn vai trò hạ tầng niềm tin'

(CLO) “Trong một thế giới mà thông tin ngày càng dư thừa nhưng niềm tin ngày càng khan hiếm, đổi mới sáng tạo lớn nhất của báo chí có lẽ không nằm ở việc sản xuất thêm nội dung, mà ở việc thực hiện tốt hơn vai trò hạ tầng niềm tin cho phát triển” - ông Lê Quốc Vinh, Chủ tịch Le Group of Companies, nhấn mạnh khi đề xuất cách tiếp cận 'Báo chí Hạ tầng Niềm tin'.

VnExpress: Làm chủ dữ liệu để hiểu độc giả và tối ưu sản phẩm

VnExpress: Làm chủ dữ liệu để hiểu độc giả và tối ưu sản phẩm

(NB&CL) Với VnExpress, xây dựng năng lực dữ liệu bắt đầu từ nhu cầu trả lời những câu hỏi rất cụ thể về độc giả và sản phẩm: Vì sao pageview tăng hoặc giảm? Độc giả là ai? Họ đến và đi vì điều gì? Làm thế nào để kéo họ quay lại và tương tác? Sau nhiều năm xây dựng hệ thống riêng, dữ liệu trở thành một phần trong cách tòa soạn phân tích nội dung, hiểu độc giả và vận hành sản phẩm.

AI mạnh đến đâu, phụ thuộc dữ liệu đến đó

AI mạnh đến đâu, phụ thuộc dữ liệu đến đó

(NB&CL) AI đang đi rất nhanh từ một công nghệ được báo chí thử nghiệm sang một năng lực được tích hợp vào hoạt động tác nghiệp. Nhưng phía sau những mô hình ngôn ngữ ngày càng mạnh vẫn tồn tại một điều kiện nền tảng: AI chỉ thực sự tạo ra giá trị khi nó được cung cấp dữ liệu đủ tốt, đủ ngữ cảnh và có thể sử dụng một cách đáng tin cậy.

Tòa soạn không thiếu dữ liệu, mà thiếu năng lực khai thác

Tòa soạn không thiếu dữ liệu, mà thiếu năng lực khai thác

(NB&CL) Một tòa soạn có thể tích lũy hàng triệu bài viết, hình ảnh, video sau nhiều năm hoạt động nhưng chưa chắc đã sở hữu một kho dữ liệu có giá trị. Khi thông tin còn phân tán, thiếu cấu trúc và khó kết nối, dữ liệu dù nhiều vẫn chưa thể trở thành nguồn lực tạo ra những giá trị mới.

Vì sao dữ liệu đang trở thành “nguồn lực chiến lược” của báo chí?

Vì sao dữ liệu đang trở thành “nguồn lực chiến lược” của báo chí?

(NB&CL) Trong kỷ nguyên số và AI, một cơ quan báo chí không chỉ cần sản xuất nội dung nhanh, hay mà còn phải biết tổ chức, chuẩn hóa, kết nối và khai thác tài sản dữ liệu của mình. Từ kho nội dung đã xuất bản, dữ liệu độc giả, hình ảnh, video, âm thanh đến dữ liệu phục vụ sản xuất nội dung, tất cả cần được nhìn nhận như một hạ tầng chiến lược. Tòa soạn nào làm chủ được dữ liệu sẽ có nền tảng để làm chủ công nghệ, đổi mới sản phẩm và nâng cao năng lực cạnh tranh. Đó cũng chính là vấn đề được đặt ra tại chuyên đề này.

Cỡ chữ bài viết: