Trong khuôn khổ Hội Báo toàn quốc 2026, chiều 20/6, các phiên của Diễn đàn Báo chí toàn quốc tiếp tục diễn ra sôi nổi, thu hút sự quan tâm của dư luận và công chúng, báo chí; trong đó có phiên 8: Hướng đi nào cho truyền thông chính sách để hỗ trợ địa phương phát triển?
Phiên thảo luận diễn ra dưới sự điều phối của bà Lưu Thị Thanh Hà - Phó Giám đốc Báo và Phát thanh, Truyền hình Hải Phòng.
Cùng sự tham gia của các diễn giả: Ông Nguyễn Thế Lãm - Giám đốc Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh, Chủ tịch Hội Nhà báo tỉnh Quảng Ninh; ông Tạ Đình Nghĩa- Chủ tịch Hội Nhà báo thành phố Cần Thơ; Bà Nguyễn Thị Tuyết Chinh - Phó Chủ tịch Hội Nhà báo tỉnh Phú Thọ, Phó Giám đốc Báo và Phát thanh, Truyền hình tỉnh Phú Thọ; ông Lê Văn Nhi - Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo TP Đà Nẵng.
Phiên thảo luận còn có sự tham dự của đông đảo các vị khách mời, đại diện sở ngành, xã phường của TP Hải Phòng, công chúng và phóng viên báo chí.
Báo chí đồng hành từ phát hiện vấn đề đến đưa chính sách vào cuộc sống
Tại phần thảo luận, bà Lưu Thị Thanh Hà đã nêu câu hỏi cho diễn giả Nguyễn Thế Lãm. Cụ thể, trong giai đoạn hiện nay, công tác truyền thông có thể có nhiều điểm khác biệt, đặc biệt là khi gắn với phân tố nội dung được đăng tải. Hàng ngày, chúng ta vẫn phải thực hiện nhiệm vụ truyền thông chính sách. Tuy nhiên, hiện nay khi bước vào môi trường đa nền tảng - nơi cơ quan báo chí nào cũng tích hợp cả phát thanh, truyền hình, báo in và báo điện tử - thì công tác truyền thông chính sách có điểm gì khác biệt?
Theo ông Nguyễn Thế Lãm - Giám đốc Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh, Chủ tịch Hội Nhà báo tỉnh Quảng Ninh cho biết, Quảng Ninh là địa phương có tốc độ phát triển rất nhanh và có rất nhiều những đề xuất đổi mới về chính sách. Đồng thời, lãnh đạo tỉnh Quảng Ninh cũng đã đặt ra các yêu cầu, kỳ vọng vào năng lực của các nhà báo tại Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh trong việc phát hiện và nêu vấn đề lên dư luận để phục vụ cho công tác chỉ đạo, điều hành của chính quyền địa phương. Đặc biệt là năng lực phát hiện ra những bất cập để cơ quan nhà nước kịp thời xây dựng, điều chỉnh chính sách. "Nghĩa là ngay cả khi chính sách chưa được ban hành, nhà báo đã phải có khả năng thâm nhập thực tiễn, phân tích và chỉ ra được bản chất của vấn đề", ông Lãm nói.
Lấy ví dụ cụ thể tại đặc khu Vân Đồn, ông Nguyễn Thế Lãm cho biết đây là địa phương được các nhà báo thường xuyên đưa tin phản ánh về những tồn tại, bất cập của các cơ sở nuôi hàu trong các khu dân cư gây ô nhiễm môi trường rất trầm trọng, cũng như các cơ sở giết mổ nằm xen kẹt trong khu dân cư. Từ phản ánh của báo chí, HĐND tỉnh sau đó đã ban hành các chính sách về hỗ trợ cho các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất trong khu dân cư di dời, tập trung vào các cụm công nghiệp.
"Khi các chính sách này được ban hành, các cơ quan báo chí lại tiếp tục đóng vai trò truyền tải thông tin rộng rãi đến người dân và cộng đồng doanh nghiệp. Và đến khi chính sách được đưa vào thực thi, anh em báo chí vẫn tiếp tục theo dõi sát sao xem chính sách đó có gặp trở ngại hay phát sinh bất cập gì không để giúp nâng cao hiệu quả thực thi", ông Lãm cho biết và nhấn mạnh, việc tham gia vào quá trình xây dựng chính sách, góp phần đưa chính sách vào cuộc sống và phát hiện bất cập để sửa đổi trong quá trình thực thi là vai trò đặc biệt quan trọng của hoạt động báo chí.
Đối với Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh, với khối lượng truyền thông chính sách lớn như vậy, trong khi mô hình cơ quan báo chí hợp nhất đang ngày càng tinh gọn về bộ máy, ông Nguyễn Thế Lãm cho biết, giải pháp đầu tiên là yêu cầu phóng viên phải có năng lực làm việc đa nền tảng, tức là phải thực hiện được tất cả các loại hình báo chí. Phóng viên đều phải biết làm và thành thạo các kỹ năng.
Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh cũng không chấp nhận khái niệm "chuyển thể" thông tin một cách cơ học từ loại hình này sang loại hình khác. Đồng thời, xác định ngay từ khi đi tác nghiệp tại hiện trường, phóng viên phải tư duy trong đầu để làm cho cả 4 loại hình báo chí.
Ông Nguyễn Thế Lãm cũng cho biết, để khuyến khích phóng viên, khi thực hiện một tác phẩm truyền hình mà chủ động làm thêm nội dung cho phát thanh sẽ tăng thêm 20% nhuận bút cho tác phẩm đó. Ngược lại, nếu phóng viên không chịu làm thì sẽ không được đánh giá cao, và nếu không chuyển các dữ liệu tác nghiệp đó vào kho dữ liệu chung của tòa soạn thì sẽ bị xử lý kỷ luật.
Nhân lực và cơ chế là “chìa khóa” cho truyền thông chính sách
Tại thảo luận, bà Lưu Thị Thanh Hà - Phó Giám đốc Báo và Phát thanh, Truyền hình Hải Phòng, người điều phối thảo luận nêu vấn đề: Vai trò định hướng của Hội Nhà báo địa phương trong công tác truyền thông chính sách mỗi khi có một chủ trương, chính sách mới của địa phương sẽ ra sao? Đồng thời, vai trò đào tạo, bồi dưỡng của Hội Nhà báo đối với các cơ quan báo chí trên địa bàn được thực hiện như thế nào?
Tham gia thảo luận, ông Tạ Đình Nghĩa - Chủ tịch Hội Nhà báo thành phố Cần Thơ cho biết, vai trò của Hội Nhà báo không phải là một cơ quan quản lý nhà nước, mà là người hỗ trợ cho các hội viên. "Hỗ trợ từ câu chuyện nâng cao kỹ năng tác nghiệp, cho đến câu chuyện tham mưu, tham vấn với các cơ quan Thành ủy, Ủy ban nhân dân và các ban ngành liên quan về những cơ chế, chính sách liên quan đến người làm báo, nhằm tạo điều kiện tốt nhất cho đội ngũ nhà báo tại địa phương hoạt động", ông Nghĩa nói.
Khía cạnh thứ hai được ông Tạ Đình Nghĩa nêu ra là, vai trò của Hội Nhà báo ở đây là phải giúp hội viên, nhà báo, phóng viên nâng chất để có được những nhà báo đa phương tiện thực thụ. Đồng thời Hội Nhà báo Thành phố kết hợp vừa thực hiện truyền thông chính sách, vừa phối hợp với các sở, ngành, địa phương từ cấp huyện đến cấp xã để bắt tay nhau xây dựng các chuyên trang, chuyên đề, chuyên mục. Những chuyên mục này tập trung toàn lực cho truyền thông chính sách theo cả hai chiều: Một mặt tuyên truyền để chính sách đi vào cuộc sống, mặt khác thu nhận sự phản hồi phản biện từ người dân một cách khách quan.
Cùng với đó theo ông Tạ Đình Nghĩa là câu chuyện về cơ chế. "Các anh chị đều biết khi thực hiện cơ chế tự chủ tài chính đối với các đài phát thanh — truyền hình, đã có nhiều đài ở các tỉnh, thành phố rơi vào tình trạng khủng hoảng, thậm chí không có kinh phí để chi trả lương và nhuận bút cho anh em. Nhưng rõ ràng là cùng một cơ chế chung của Trung ương, tại sao có nơi làm rất tốt, có nơi làm không được? Có nơi làm cực kỳ thuận lợi", ông Nghĩa nói.
Từ đó, Chủ tịch Hội Nhà báo thành phố Cần Thơ cho rằng, cách làm hiệu quả hay không không phải hoàn toàn do cơ chế. Cơ chế có thể còn khó khăn, quy định có thể còn những ràng buộc, nhưng điều quan trọng nhất nằm ở chỗ tổ chức thực hiện.
Đồng thời, yếu tố quan trọng nhất quyết định mọi thành bại vẫn là nguồn nhân lực. "Muốn tổ chức sản xuất được bất cứ nội dung truyền thông chính sách hay đa nền tảng nào thì trước hết vẫn phải có nguồn nhân lực đáp ứng được yêu cầu, và đặc biệt là nguồn nhân lực làm công tác quản lý, lãnh đạo tòa soạn. Tôi tin chắc là như vậy", ông Nghĩa nêu rõ.
Chia sẻ thêm về nội dung này, ông Lê Văn Nhi - Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo TP Đà Nẵng cho biết, Hội Nhà báo TP Đà Nẵng tập trung vào hai giải pháp cốt lõi. Cụ thể, một là lựa chọn những nội dung thiết thực, mời các đồng chí chuyên gia có kinh nghiệm ra trực tiếp hướng dẫn tại chỗ về nghiệp vụ, kỹ năng cho hội viên, nhà báo, phóng viên.
Giải pháp thứ hai liên quan trực tiếp đến câu chuyện cơ chế chính sách. Đó là chính sách hỗ trợ và đặt hàng của địa phương đối với cơ quan báo chí để thực hiện nhiệm vụ chính trị. Ông Lê Văn Nhi cho rằng đây là một trong những điểm mấu chốt.
"Ở đây, chúng tôi hết sức chủ động tham mưu với Thành ủy, UBND thành phố phối hợp xây dựng cơ chế giao nhiệm vụ, đặt hàng thông tin báo chí của Thành phố. Khi báo chí có được cơ chế đặt hàng rõ ràng, đó cũng chính là cơ sở để họ bám sát và hướng luồng thông tin vào tất cả những vấn đề lớn, những chủ trương quan trọng mà thành phố muốn định hướng, muốn kiến tạo dư luận", ông Nhi cho biết.
Về cách thức truyền thông, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo TP Đà Nẵng cho biết, không chỉ làm trên mặt báo truyền thống, mà hiện nay cũng đang đẩy mạnh thông qua các kênh trên mạng xã hội.
Truyền thông phải nắm được "lõi" của chính sách
Một vấn đề khác dư luận quan tâm được bà Lưu Thị Thanh Hà - Phó Giám đốc Báo và Phát thanh, Truyền hình Hải Phòng, người điều phối thảo luận nêu ra đó là: Mạng xã hội đang có tốc độ phát triển vô cùng mạnh mẽ. Đối với báo chí, ngay từ phiên khai mạc diễn đàn đến giờ, trong bài tham luận tổng hợp của đồng chí Lê Quốc Minh - Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam đã phác thảo một bức tranh tổng cảnh để nhìn thấy rất rõ những tác động, những ảnh hưởng trực tiếp hàng ngày của mạng xã hội đối với hoạt động của báo chí. Vậy trước sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội như hiện nay, công tác truyền thông chính sách cần phải đổi mới như thế nào?
Tham gia thảo luận, ông Tạ Đình Nghĩa - Chủ tịch Hội Nhà báo thành phố Cần Thơ cho biết, hiện nay Hội Nhà báo đang ở vị thế là một đơn vị thành viên tổ chức cấp hai của Mặt trận Tổ quốc. “Tuy nhiên, cá nhân tôi rất thích từ ‘mặt trận’ ở một điểm: Chúng ta thực chất cũng đang có một mặt trận truyền thông với quy mô và tính chất không thua kém bất kỳ một mặt trận nào khác”, ông Nghĩa nói và lấy ví dụ, ngay từ mười mấy, hai mươi năm trước, Hội Nhà báo Thành phố đã chủ động xây dựng một mạng lưới thông tin viên, cộng tác viên rộng khắp.
Theo đó, họ là những nhân sự cắm chốt tại các đài truyền thanh huyện, các trạm truyền thanh xã và làm việc với phương thức là tiếp cận ngay từ khâu định hướng chính sách ban đầu tại cơ sở. Thực tế chứng minh không có một phương tiện truyền thông nào có tốc độ lan tỏa nhanh bằng và có khả năng thấu hiểu người dân sâu sắc bằng chính những con người đang sinh sống, làm việc tại địa bàn đó.
Theo ông Nghĩa, vai trò hiện tại của các cơ quan báo chí chủ lực địa phương chính là cơ quan phát hành thông tin một cách nhiệt tình và chủ động nhất. Cơ quan đó bắt buộc phải quan tâm, sâu sát đến mạng lưới những người đang trực tiếp sống cùng người dân ở cấp xã, phường để lắng nghe họ. Đồng thời tập hợp cựu cán bộ, phóng viên của các cơ quan báo chí sau quá trình sắp xếp bộ máy đã chuyển công tác về sinh hoạt, làm việc tại địa phương cấp xã để tạo nên một thế lực, một mặt trận truyền thông đồng bộ.
Cũng theo ông Tạ Đình Nghĩa, việc thay đổi của báo chí phải từ vấn đề đặt ra hiện nay là phải biết lắng nghe dư luận, biến chính sách thành những câu chuyện cụ thể và phải có sự phản hồi, đối thoại hai chiều từ phía người dân, từ phía các đối tượng chịu tác động của chính sách. Để từ đó, kịp thời điều chỉnh thông tin. Chỉ có đổi mới theo cách như thế thì báo chí mới có thể tác động mạnh mẽ đến người dân.
“Do đó, cái khó lớn nhất của các đồng chí đang ngồi đây, trong vai trò là lãnh đạo của các cơ quan báo chí tại các địa phương nằm ở chỗ: Các đồng chí không chỉ phải quản lý, nắm chắc đội ngũ nhân sự tại chỗ của mình, mà đồng thời phải biết liên kết, tạo dựng nên một "tập đoàn" — tôi tạm dùng từ này hay nói chính xác là một mặt trận truyền thông đủ mạnh, đủ nhạy bén và có khả năng đi sâu vào lòng người. Có như vậy mới nâng cao được hiệu quả cho công tác truyền thông chính sách nói chung”, ông Nghĩa nói.
Chia sẻ thêm về việc thay đổi phương thức truyền thông chính sách hiện nay, bà Nguyễn Thị Tuyết Chinh - Phó Chủ tịch Hội Nhà báo tỉnh Phú Thọ, Phó Giám đốc Báo và Phát thanh, Truyền hình tỉnh Phú Thọ nhấn mạnh thêm một khía cạnh cốt lõi: Để truyền thông chính sách thành công, nó bắt buộc phải xuất phát từ hai phía và có sự gặp nhau của hai chủ thể. Một bên là các nhà quản lý, các cơ quan quản lý nhà nước — những người trực tiếp nghiên cứu, ban hành chính sách; và một bên là cơ quan báo chí với phương thức, công cụ để đưa chính sách đó đến với xã hội. Hai chủ thể này phải luôn luôn đồng hành, phối hợp chặt chẽ với nhau.
“Khi anh ban hành một chính sách, anh phải xác định rõ anh muốn truyền thông nội dung gì, mục tiêu ra sao, để từ đó báo chí có kế hoạch đồng hành cùng anh, đưa chính sách tiếp cận đúng, trúng đến người dân và cộng đồng doanh nghiệp”, bà Chinh nói.
Bà Nguyễn Thị Tuyết Chinh cũng cho rằng khi các đồng chí lãnh đạo Sở, ngành trong địa phương có một chính sách, một chủ trương muốn truyền thông, các đồng chí bắt buộc phải ngồi lại với cơ quan báo chí. “Phải chỉ rõ: Trong chính sách này, chúng tôi muốn tập trung truyền thông vào ba hoặc bốn mục tiêu cốt lõi này, giá trị cốt lõi của nội dung nằm ở đây. Khi hai bên gặp nhau ở điểm cốt lõi đó, cơ quan báo chí sẽ tập trung nhân lực vào đúng trọng tâm”, bà Chinh nhấn mạnh.
Cũng theo bà Chinh, phương thức thể hiện mới — truyền thông theo công thức truyền thống như các bài viết sâu trên báo in, các phóng sự phát thanh, truyền hình, hay đổi mới bằng cách sản xuất các clip ngắn, các video ngắn trên mạng xã hội — thì đó là nghiệp vụ, là trách nhiệm của cơ quan báo chí trong việc sáng tạo, sản xuất. Nhưng điều kiện tiên quyết là phải nắm được cái "lõi" của chính sách là gì.
“Từ kinh nghiệm thực tế đó, chúng tôi đã báo cáo và đề xuất trực tiếp với đồng chí Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy và các đồng chí lãnh đạo tỉnh Phú Thọ. Lãnh đạo tỉnh sau đó đã ban hành một văn bản quy định cụ thể: Hàng tháng, trong hội nghị giao ban báo chí, cơ quan quản lý nhà nước sẽ đặt hàng, đặt vấn đề trực tiếp luôn là trong tháng này, báo chí sẽ tập trung tuyên truyền trọng điểm cho 5 nhiệm vụ trung tâm của tỉnh. Cơ quan báo chí cứ bám theo 5 nhiệm vụ trung tâm đó để triển khai. Khi họp Ban chỉ đạo, lãnh đạo tỉnh cũng chỉ rõ tháng này cần tập trung truyền thông cho điểm này, việc kia. Nhờ cơ chế này, công tác truyền thông diễn ra rất tập trung, có trọng tâm trọng điểm rõ ràng và không bị phân tán nguồn lực”, bà Chinh chia sẻ.
Cũng tại phiên thảo luận, nhiều nhà báo đã gửi câu hỏi đến các diễn giả, sở ngành của TP Hải Phòng liên quan đến làm thế nào để các chính sách của Đảng và Nhà nước thẩm thấu được đến với người dân? Đồng thời, nghe những chia sẻ, mong muốn của đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Hải Phòng, Sở Xây dựng TP Hải Phòng liên quan đến việc đồng hành và thấu hiểu báo chí trong việc truyền thông chính sách.
Báo chí phải chủ động dấn thân vào thực tiễn, hiến kế cho cơ quan chức năng ban hành chính sách
Kết thúc phiên thảo luận, bà Lưu Thị Thanh Hà - Phó Giám đốc Báo và Phát thanh, Truyền hình Hải Phòng cho rằng, trong bối cảnh hiện nay, để truyền thông chính sách hỗ trợ đắc lực cho sự phát triển của địa phương, các ngành, các đơn vị và cộng đồng doanh nghiệp, báo chí bắt buộc phải đi đúng và trọn vẹn theo toàn bộ vòng đời của chính sách.
“Trong tình hình mới đòi hỏi báo chí phải tham gia vào cuộc ngay từ khi chính sách mới manh nha ý tưởng, hoặc thậm chí khi chưa manh nha, báo chí đã phải chủ động dấn thân vào thực tiễn để phát hiện ra những nút thắt, từ đó đề xuất, hiến kế cho cơ quan chức năng ban hành chính sách.
Khi chính sách được ban hành và đưa vào thực thi, báo chí lại phải tiếp tục theo dõi sát sao, nếu phát sinh bất cập, trở ngại gì thì lại tiếp tục phản ánh để cơ quan nhà nước kịp thời điều chỉnh, sửa đổi. Vòng đời chính sách kéo dài bao lâu thì báo chí phải đồng hành theo sát đến cùng, từ điểm khởi đầu cho đến điểm kết thúc. Đó là kết luận cốt lõi mà chúng ta rút ra được sau cuộc tọa đàm ngày hôm nay”, bà Hà nhấn mạnh.
Theo bà Hà, để làm được điều đó, có rất nhiều bài toán lớn cần phải tập trung giải quyết trong thời gian tới: Thứ nhất, trong tình hình mới của các cơ quan báo chí hiện nay, phải làm thế nào để vận hành một cách thực chất và hiệu quả mô hình tòa soạn hội tụ, tòa soạn đa nền tảng.
Thứ hai, phải có giải pháp đột phá trong công tác đào tạo, bồi dưỡng để nâng cao toàn diện năng lực, kỹ năng tác nghiệp đa năng nhưng chuyên sâu của đội ngũ phóng viên, biên tập viên.
Thứ ba, cần xây dựng và hoàn thiện cơ chế phối hợp chặt chẽ, thông suốt giữa cơ quan báo chí với các cơ quan ban hành chính sách và các sở, ban, ngành địa phương.
Cuối cùng, bản thân các cơ quan báo chí phải không ngừng đổi mới, sáng tạo trong phương thức thể hiện, ứng dụng công nghệ và dữ liệu để làm sao các tác phẩm báo chí truyền thông chính sách thực sự trở nên gần gũi hơn, mang đậm hơi thở đời sống và dễ tiếp cận hơn đối với đông đảo công chúng độc giả.
