Báo chí thời AI: Sự độc đáo trở thành “vũ khí sinh tồn”

(NB&CL) Trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, các chatbot đã có thể tạo ra một bài báo hoàn chỉnh từ hàng chục nguồn dữ liệu khác nhau. Điều đó khiến ngành báo chí toàn cầu đối diện câu hỏi: Nếu AI có thể làm phần “thông tin cơ bản”, các tòa soạn sẽ cạnh tranh bằng điều gì?

Ngày càng nhiều tòa soạn quốc tế đi đến cùng một kết luận, rằng thứ giữ chân độc giả không còn là số lượng nội dung, mà là mức độ độc đáo của nội dung. Những tòa soạn đang tăng trưởng tốt nhất hiện nay không cố “đấu tốc độ” với AI, mà tập trung vào những giá trị máy móc khó thay thế như điều tra độc quyền, phân tích chuyên sâu, góc nhìn cá nhân, cách kể chuyện và kết nối cảm xúc với khán giả.

Tin nhanh dần bị AI thay thế, nội dung độc quyền lên ngôi

Trong nhiều năm, mô hình traffic của báo chí số dựa mạnh vào Google Tìm kiếm và các bản tin cập nhật liên tục. Nhưng khi các tính năng hoặc công cụ tìm kiếm AI và chatbot xuất hiện, mô hình này bắt đầu lung lay.

Theo báo cáo Xu hướng và dự báo về báo chí, truyền thông và công nghệ năm 2026 của Viện Reuters, nhiều lãnh đạo truyền thông quốc tế cho biết họ đang giảm phụ thuộc vào các nội dung “tin tức đại trà”, tức dạng tin tức phổ thông mà AI có thể dễ dàng tổng hợp và viết lại. Thay vào đó, tòa soạn chuyển nguồn lực sang các sản phẩm mang tính nguyên bản cao như điều tra, phân tích dữ liệu, longform và phỏng vấn độc quyền.

Một trong những ví dụ điển hình là tờ New York Times (Mỹ). Trong vài năm gần đây, tờ báo này đầu tư mạnh vào các tuyến bài điều tra dài kỳ, podcast và sản phẩm đa phương tiện thay vì chạy đua số lượng bài viết ngắn.

Podcast “The Daily” của tờ báo hiện đạt khoảng 4 triệu lượt nghe mỗi ngày, theo dữ liệu công bố bởi New York Times năm 2025. Đây được xem là minh chứng cho việc độc giả vẫn sẵn sàng dành thời gian cho nội dung có chiều sâu và dấu ấn cá nhân thay vì chỉ đọc bản tin tóm tắt do AI tạo ra.

Theo báo cáo tài chính quý IV/2025, New York Times đã vượt mốc 11 triệu thuê bao số, trong đó các sản phẩm ngoài báo viết như podcast, game và nội dung audio đóng vai trò ngày càng lớn trong việc giữ chân người dùng.

Tại Anh, tờ Financial Times cũng được xem là hình mẫu thành công trong chiến lược “chất lượng hơn số lượng”. Thay vì xuất bản ồ ạt tin nhanh, tờ báo tập trung vào phân tích tài chính chuyên sâu, dữ liệu độc quyền và nội dung phục vụ giới doanh nghiệp.

Theo số liệu Financial Times công bố cuối năm 2025, lượng thuê bao trả phí của báo đã vượt 1,7 triệu người, trong đó phần lớn là thuê bao số. CEO John Ridding cho rằng trong thời đại AI, “giá trị lớn nhất của báo chí là độ tin cậy và chuyên môn”.

Một xu hướng đáng chú ý khác là sự quay trở lại của báo chí điều tra. AI có thể tổng hợp dữ liệu rất nhanh, nhưng chưa thể tự đi hiện trường, xây dựng mạng lưới nguồn tin hay theo đuổi một cuộc điều tra kéo dài nhiều tháng.

Các tòa soạn như ProPublica hay Liên minh các nhà báo điều tra quốc tế (ICIJ) đang trở thành biểu tượng cho mô hình báo chí “không thể copy”. Những dự án như Panama Papers hay các cuộc điều tra xuyên quốc gia là dạng nội dung AI gần như không thể tự tạo ra nếu không có hệ thống phóng viên, nguồn tin và kiểm chứng thực địa.

anh-1-8840.png
Mô hình “tường phí” (paywall) để bảo vệ nội dung chất lượng cao đang trở thành lối thoát sinh tồn cho các tòa soạn, khi tin tức phổ thông dần bị thay thế bởi các công cụ AI. Ảnh: Linkedin.

Nhà báo càng có dấu ấn cá nhân, càng thu hút độc giả

Một chiến lược khác đang được nhiều tòa soạn theo đuổi là biến nhà báo thành trung tâm của nội dung.

Nếu trước đây người đọc nhớ tên tờ báo, thì hiện nay họ ngày càng nhớ tên người làm nội dung. Trong thời đại AI, cá tính và uy tín cá nhân của nhà báo trở thành lợi thế cạnh tranh quan trọng.

Viện Reuters cho biết khoảng 75% lãnh đạo tòa soạn toàn cầu dự định đầu tư mạnh hơn vào mô hình “nhà báo sáng tạo nội dung” trong giai đoạn 2025-2026. Điều này bao gồm việc để phóng viên xuất hiện nhiều hơn trên video, podcast, TikTok và mạng xã hội cá nhân.

Tờ Washington Post là một trong những đơn vị thúc đẩy mạnh chiến lược video trên TikTok và YouTube Shorts để tiếp cận độc giả trẻ. Thay vì chỉ đăng lại bài báo, nhiều phóng viên trực tiếp giải thích câu chuyện bằng phong cách riêng, sử dụng ngôn ngữ gần gũi và góc nhìn cá nhân.

Ở Pháp, Le Monde phát triển mạnh các video giải thích thời sự theo phong cách dành cho mạng xã hội. Theo WAN-IFRA, video ngắn hiện là một trong những định dạng tăng trưởng nhanh nhất trong ngành xuất bản số toàn cầu.

Điểm chung của các mô hình thành công là họ không cố biến nội dung thành “robotic content”, tức những nội dung vô cảm, sản xuất hàng loạt. Ngược lại, họ nhấn mạnh vào chất người như giọng kể, cảm xúc, trải nghiệm hiện trường và quan điểm riêng của nhà báo.

AI có thể viết một bản tin chiến sự. Nhưng AI không thể thay thế cảm giác của một phóng viên đang đứng giữa vùng xung đột, mô tả âm thanh còi báo động hay cảm xúc của người dân tại hiện trường. Đó là thứ khiến độc giả vẫn quay lại với báo chí chuyên nghiệp.

anh-2-bai-bao-chi-doc-dao.png
Việc phóng viên trực tiếp xuất hiện trước ống kính, tự vận hành các thiết bị ghi âm, ghi hình nhỏ gọn để sản xuất video ngắn, podcast đang trở thành kỹ năng thiết yếu của nhà báo hiện đại. Ảnh: GI.

Từ tòa soạn truyền thống đến hệ sinh thái nội dung

Một thay đổi lớn khác là cách các tòa soạn phân phối nội dung. Trước đây, website là trung tâm. Hiện nay, nhiều tòa soạn coi website chỉ là một phần trong hệ sinh thái rộng hơn gồm TikTok, YouTube, podcast, Instagram và ứng dụng di động.

Theo WAN-IFRA, podcast và video ngắn đang là hai định dạng được các nhà xuất bản tin tức ưu tiên đầu tư mạnh nhất vì khả năng tạo mức độ gắn bó cao hơn so với bài viết truyền thống.

The Economist là ví dụ tiêu biểu cho mô hình nội dung đa nền tảng nhưng vẫn giữ bản sắc chuyên sâu. Ngoài bài viết, tạp chí này phát triển mạnh podcast phân tích địa chính trị, video giải thích kinh tế và bản tin gửi qua email chuyên biệt cho từng nhóm độc giả.

Trong khi đó, Bloomberg tận dụng lợi thế dữ liệu tài chính thời gian thực kết hợp video và truyền hình trực tiếp để tạo ra hệ sinh thái mà AI khó thay thế hoàn toàn.

Nhiều tòa soạn hiện cũng ứng dụng AI vào các khâu hậu trường như dịch thuật, gợi ý tiêu đề, phân tích dữ liệu người dùng hay hỗ trợ biên tập. Nhưng phần “linh hồn nội dung” vẫn do con người đảm nhiệm.

Theo khảo sát của Viện Reuters, đa số lãnh đạo tòa soạn tin rằng AI sẽ làm tăng giá trị của báo chí chất lượng cao thay vì khiến nó biến mất. Lý do là khi internet tràn ngập nội dung do máy tạo ra, độc giả sẽ càng tìm đến những thương hiệu có độ tin cậy cao và dấu ấn riêng biệt.

Trong một thế giới mà AI có thể tạo ra hàng triệu bài viết mỗi ngày, sự khan hiếm không còn nằm ở thông tin. Thứ thực sự hiếm là trải nghiệm nguyên bản, góc nhìn độc quyền và cảm giác kết nối con người.

Đó cũng là lý do ngày càng nhiều tòa soạn nhận ra rằng cuộc cạnh tranh với AI không phải cuộc đua xem ai viết nhanh hơn máy móc, mà là cuộc đua xem ai tạo ra được những nội dung khiến độc giả cảm thấy “đây là thứ chỉ con người mới có thể làm”.

Xem thêm

Báo chí: Từ phản ánh thực tiễn đến đồng hành cùng sự phát triển của Quảng Trị

Báo chí: Từ phản ánh thực tiễn đến đồng hành cùng sự phát triển của Quảng Trị

Trong không gian phát triển mới, Quảng Trị đang đứng trước nhiều cơ hội bứt phá với các trụ cột năng lượng, logistics, du lịch và nông nghiệp xanh. Cùng với đó, vai trò của báo chí không chỉ dừng ở việc thông tin mà ngày càng được đặt ra ở yêu cầu phát hiện, phản ánh, kết nối và lan tỏa những giá trị phát triển từ cơ sở.

Bí quyết tăng 22 triệu người theo dõi TikTok của Daily Mail

Bí quyết tăng 22 triệu người theo dõi TikTok của Daily Mail

(CLO) Từ một video về vụ sập cầu Baltimore thu hút hàng trăm nghìn người theo dõi chỉ trong một ngày, Daily Mail nhận ra tiềm năng của tin tức trên TikTok. Thay vì tiếp tục chạy theo những nội dung lan truyền nhất thời, tờ báo Anh đầu tư vào đội ngũ sáng tạo chuyên nghiệp và các định dạng video có thể duy trì lâu dài.

Một cây viết đau đáu với báo chí và văn hóa

Một cây viết đau đáu với báo chí và văn hóa

(CLO) Là một gương mặt có dấu ấn trong đời sống báo chí, tư tưởng và văn hóa Việt Nam đương đại, trưởng thành từ thực tiễn chiến tranh, gắn bó lâu dài với Báo Nhân Dân, từng đảm nhiệm những trọng trách trong công tác báo chí, lý luận và quản lý, Nguyễn Hồng Vinh còn làm thơ, nghiên cứu về văn hóa, con người.

Xây dựng Báo Điện tử Công an nhân dân phiên bản tiếng Nga trở thành cầu nối tin cậy, giàu bản sắc

Xây dựng Báo Điện tử Công an nhân dân phiên bản tiếng Nga trở thành cầu nối tin cậy, giàu bản sắc

Việc tổ chức ra mắt phiên bản tiếng Nga là dấu mốc mới trong tiến trình hiện đại hóa Báo Điện tử Công an nhân dân (CAND), là bước đổi mới về tư duy làm báo trên môi trường số, thể hiện trách nhiệm của Báo CAND trong việc cung cấp thông tin chính thống, kịp thời, có chiều sâu; góp phần giúp bạn bè quốc tế hiểu đúng hơn về đất nước, con người Việt Nam và những nỗ lực giữ gìn an ninh, trật tự (ANTT), vì cuộc sống bình yên của nhân dân.

Làm tốt quy trình “3 sớm” để đổi mới công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

Làm tốt quy trình “3 sớm” để đổi mới công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

(NB&CL) Nhận diện sớm những vấn đề tư tưởng, dư luận có nguy cơ phát sinh; thông tin sớm bằng nguồn tin chính xác, có tính giải thích, định hướng; xử lý sớm những thông tin sai lệch, cách hiểu chưa đúng – quy trình “3 sớm” được Báo và Phát thanh, Truyền hình Hải Phòng xác định là yêu cầu trong đổi mới công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Xã hội hóa hoạt động Hội: Huy động nguồn lực để không gián đoạn hoạt động

Xã hội hóa hoạt động Hội: Huy động nguồn lực để không gián đoạn hoạt động

(NB&CL) Trong khi kinh phí dành cho hoạt động Hội Nhà báo địa phương còn hạn hẹp, nhu cầu bồi dưỡng nghiệp vụ, hỗ trợ hội viên sáng tạo tác phẩm ngày càng đặt ra rõ hơn. Tại Thái Nguyên, việc huy động nguồn lực xã hội hóa để tổ chức các chuyến đi thực tế đang mở ra một cách làm đáng chú ý: đưa nhà báo đến gần hơn với đời sống cơ sở, đồng thời tạo thêm chất liệu cho hoạt động sáng tạo báo chí.

Gần dân, sát cơ sở – nền tảng để báo chí địa phương chủ động trên mặt trận tư tưởng

Gần dân, sát cơ sở – nền tảng để báo chí địa phương chủ động trên mặt trận tư tưởng

(NB&CL) Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong môi trường truyền thông đa chiều đòi hỏi báo chí địa phương không chỉ phản bác thông tin sai lệch mà còn phải chủ động tạo lập dòng thông tin chính xác, có căn cứ. Lợi thế gần dân, sát cơ sở, am hiểu địa bàn chính là điểm tựa để báo chí phát hiện vấn đề từ sớm, đưa thông tin đến công chúng kịp thời và định hướng dư luận.

Xây dựng tổ chức Hội có sức sống từ cơ sở, nơi mỗi hội viên được đồng hành, hỗ trợ

Xây dựng tổ chức Hội có sức sống từ cơ sở, nơi mỗi hội viên được đồng hành, hỗ trợ

(NB&CL) Sau hợp nhất ba Hội Nhà báo, thách thức của Hội Nhà báo tỉnh Phú Thọ không chỉ là tập hợp 556 hội viên, mà còn phải tạo sự gắn kết và phát huy vai trò của người làm báo. Với phương châm “hội viên cần gì, Hội nghiên cứu đáp ứng nội dung đó”, Hội hướng tới xây dựng một tổ chức có sức sống từ cơ sở, nơi mỗi hội viên được đồng hành, hỗ trợ và gắn bó.

Tòa soạn Brazil đưa YouTube thành trọng tâm hoạt động báo chí

Tòa soạn Brazil đưa YouTube thành trọng tâm hoạt động báo chí

(CLO) Trước sự thay đổi trong thói quen tiếp nhận tin tức của độc giả, thương hiệu báo chí GZH tại miền nam Brazil đã chuyển YouTube từ một kênh phân phối nội dung thành nền tảng sản xuất báo chí chủ lực. Chiến lược này giúp đơn vị đạt 167 triệu lượt xem và thu hút 869.000 người đăng ký trong năm 2025.

CNA cải tiến ứng dụng, lượt nghe podcast tăng 84%, tương tác độc giả tăng mạnh

CNA cải tiến ứng dụng, lượt nghe podcast tăng 84%, tương tác độc giả tăng mạnh

(CLO) Mediacorp, đơn vị sở hữu kênh tin tức CNA của Singapore, đã thiết kế lại ứng dụng và website theo hướng cá nhân hóa trải nghiệm người dùng, giúp độc giả khám phá nhiều nội dung hơn và tương tác sâu hơn. Những thay đổi này mang lại kết quả tích cực, trong đó lượt nghe podcast trung bình hằng tháng tăng 84%, số lần nhấp vào trang chủ trên ứng dụng tăng 54%.

Tờ báo Na Uy đưa phóng viên lên TikTok, giành lại vị trí số một

Tờ báo Na Uy đưa phóng viên lên TikTok, giành lại vị trí số một

(CLO) Trước sự cạnh tranh từ những người sáng tạo nội dung và làn sóng thông tin do AI tạo ra trên TikTok, tờ VG của Na Uy lựa chọn đặt nhà báo và uy tín báo chí làm trọng tâm chiến lược tiếp cận độc giả trẻ. Cách làm này giúp lượt xem trung bình mỗi video tăng 74% trong một năm.

Cỡ chữ bài viết: