Bảo vệ dữ liệu phải đi đôi với bảo đảm hoạt động khám, chữa bệnh
Đại biểu Phạm Thu Xanh bày tỏ thống nhất với sự cần thiết ban hành Luật An ninh dữ liệu, đồng thời đánh giá dự thảo đã có những bước tiến quan trọng trong thiết lập khuôn khổ pháp lý bảo vệ dữ liệu, bảo đảm an ninh quốc gia và trật tự, an toàn xã hội.
Từ thực tiễn ngành y tế, đại biểu cho biết đây là lĩnh vực tiềm ẩn nguy cơ cao về lộ, lọt, mua bán dữ liệu. Cơ quan chức năng đã phát hiện khoảng 300 vụ rao bán dữ liệu với hơn 1,7 triệu bản ghi thuộc nhiều lĩnh vực, trong đó có dữ liệu y tế.
Theo đại biểu, hồ sơ bệnh án không chỉ là dữ liệu chuyên môn mà còn lưu giữ lịch sử sức khỏe, bí mật riêng tư của mỗi người. Tuy nhiên, bảo vệ dữ liệu không đồng nghĩa với hạn chế việc khai thác hợp pháp phục vụ điều trị. Người bệnh ung thư có nhu cầu hội chẩn quốc tế, thai phụ cần kết quả xét nghiệm di truyền để quyết định can thiệp, bệnh nhân cấp cứu cần được truy cập kịp thời tiền sử bệnh án.
Vì vậy, đại biểu đề nghị rà soát khoản 7, khoản 9 Điều 19 theo hướng làm rõ cơ chế chuyển, chia sẻ dữ liệu phục vụ hội chẩn, chẩn đoán, điều trị và thanh toán theo yêu cầu hợp pháp hoặc có sự đồng ý của người bệnh. Với dữ liệu đã được mã hóa, có kiểm soát truy cập và lưu vết, cần có quy trình, thời hạn xử lý phù hợp, tránh phát sinh thủ tục không cần thiết.
Đối với các biện pháp kỹ thuật khẩn cấp theo Điều 23, đại biểu cũng đề nghị có cơ chế bảo đảm không làm gián đoạn hoạt động cấp cứu, điều trị nội trú và các dịch vụ y tế thiết yếu. Bởi sự cố an ninh dữ liệu trong bệnh viện không chỉ là vấn đề công nghệ mà còn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn người bệnh.
Một nội dung cần tiếp tục làm rõ là việc phân loại dữ liệu và xác định cấp độ an ninh theo mức độ rủi ro thực chất. Đại biểu cho rằng cần phân biệt dữ liệu di truyền gắn trực tiếp với danh tính cá nhân, dữ liệu đã mã hóa và dữ liệu đã khử nhận dạng, không thể tái nhận dạng. Nếu chỉ một phân hệ chứa dữ liệu nhạy cảm mà toàn bộ hệ thống bệnh viện phải áp dụng cấp độ an ninh cao nhất thì có thể làm tăng đáng kể chi phí tuân thủ, nhất là với các cơ sở y tế công lập.
Từ đó, đại biểu đề nghị việc xác định dữ liệu cốt lõi cần căn cứ vào tính chất, quy mô, khả năng gây thiệt hại và ngưỡng rủi ro của chính tập dữ liệu; đồng thời hướng dẫn cụ thể việc phân vùng, cách ly hệ thống.
Hoàn thiện hành lang pháp lý để khai thác dữ liệu an toàn, hiệu quả
Cùng với yêu cầu bảo vệ, đại biểu Phạm Thu Xanh nhấn mạnh cần tạo hành lang pháp lý phù hợp cho việc khai thác dữ liệu phục vụ y học hiện đại và nghiên cứu khoa học.
Thực tế, một số xét nghiệm chuyên sâu về di truyền phải gửi mẫu sinh phẩm ra nước ngoài. Do đó, cần phân biệt mẫu sinh phẩm với dữ liệu được tạo ra từ việc phân tích mẫu và thông tin định danh gắn với mẫu để có biện pháp quản lý phù hợp. Đối với mẫu đã mã hóa, khóa liên kết được lưu giữ trong nước, đại biểu đề nghị áp dụng cơ chế quản lý theo mức độ rủi ro, đồng thời quy định rõ trách nhiệm bảo quản, hoàn trả hoặc tiêu hủy mẫu và dữ liệu sau xét nghiệm.
Đại biểu cũng đề nghị làm rõ quy định về chuyển dữ liệu phục vụ hội chẩn, chẩn đoán, điều trị; bổ sung căn cứ sử dụng dữ liệu đối với nghiên cứu đã được Hội đồng đạo đức chấp thuận và thử nghiệm lâm sàng được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt. Việc xác định cấp độ an ninh đối với dữ liệu tổng hợp, dữ liệu dẫn xuất đã được khử nhận dạng và không thể tái nhận dạng cũng cần được quy định phù hợp.
Theo đại biểu, cần bảo đảm tính thống nhất giữa Luật An ninh dữ liệu với Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân về lưu trữ đám mây, chuyển dữ liệu xuyên biên giới và đánh giá tác động đối với hoạt động xử lý dữ liệu y tế. Nếu thiếu hành lang pháp lý phù hợp, các hoạt động nghiên cứu ung thư, tim mạch, tế bào gốc và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong y tế có thể gặp trở ngại.
Một vấn đề khác được đại biểu quan tâm là phân định trách nhiệm bảo đảm an ninh dữ liệu giữa cơ sở y tế và đơn vị quản lý các nền tảng dữ liệu dùng chung của Nhà nước. Hiện dữ liệu y tế được kết nối, chia sẻ với nhiều hệ thống, cơ sở dữ liệu khác nhau. Vì vậy, cần làm rõ trách nhiệm của bệnh viện đối với dữ liệu trong phạm vi hệ thống do mình quản lý và trách nhiệm của cơ quan, đơn vị quản lý nền tảng đối với hệ thống được giao quản lý, nhất là khi xảy ra sự cố tại khâu tiếp nhận, kết nối hoặc khai thác dữ liệu.
Đại biểu cũng đề nghị bổ sung cơ chế thông báo cho người đại diện, người giám hộ đối với trẻ em và người cao tuổi bị suy giảm khả năng nhận thức khi xảy ra sự cố liên quan đến dữ liệu.
Nhấn mạnh yêu cầu đặt ra đối với lĩnh vực y tế, đại biểu Phạm Thu Xanh cho rằng: “Hai yêu cầu bảo vệ an ninh dữ liệu và bảo đảm dữ liệu được khai thác an toàn, kịp thời phải được đặt ra đồng thời”.
Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, chỉnh lý các nội dung nêu trên để Luật vừa bảo vệ an ninh dữ liệu, vừa tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo, phát triển khoa học công nghệ và nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe nhân dân.
