Thông tin được đưa ra trong quá trình lấy ý kiến hoàn thiện dự thảo sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Thứ trưởng Y tế Trần Văn Thuấn cho biết, kinh nghiệm quốc tế cho thấy 59 quốc gia đã áp dụng lệnh cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán.
“Các quốc gia thực hiện biện pháp này có tỷ lệ hút thuốc ở người trưởng thành thấp hơn khoảng 7% so với nhóm không áp dụng”, Thứ trưởng nhấn mạnh.
Theo lãnh đạo Bộ Y tế, việc trưng bày bao thuốc tại quầy hàng thực chất là một hình thức quảng cáo trực tiếp, dễ gây tò mò và kích thích nhu cầu tiêu dùng, đặc biệt với giới trẻ.
Ông Nguyễn Trọng Khoa, Phó cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) nhận định, quy định mới nếu được thông qua sẽ giúp giảm sức hấp dẫn của sản phẩm, hạn chế hành vi mua ngoài dự định và giảm khả năng tiếp cận của trẻ em, thanh thiếu niên. Đồng thời, biện pháp này phù hợp với cam kết quốc tế của Việt Nam khi tham gia Công ước khung về Kiểm soát thuốc lá.
Theo đề xuất, các điểm bán phải bảo quản thuốc lá trong tủ riêng, không để chung với hàng hóa khác. Tủ chứa phải có cửa đóng kín hoặc mành che, bảo đảm che khuất hoàn toàn bao thuốc. Sau khi lấy sản phẩm đưa cho khách, người bán phải đóng tủ ngay.
Ông Khoa cho rằng việc che khuất bao bì giúp giảm tác động thị giác – yếu tố quan trọng kích thích hành vi mua bốc đồng. Kết quả giám sát tại một số đô thị lớn cho thấy trung bình mỗi trường học có khoảng 13 điểm bán thuốc lá xung quanh, tạo điều kiện thuận lợi để học sinh tiếp cận sản phẩm. Trong khi đó, quy định hiện hành vẫn cho phép bày bán công khai bao thuốc, vô hình trung biến quầy hàng thành nơi quảng bá trực tiếp.
Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã có hiệu lực 13 năm, song Việt Nam vẫn đối mặt gánh nặng lớn với khoảng 15,8 triệu người hút thuốc. Mỗi năm, hơn 100.000 ca tử vong được ghi nhận liên quan đến khói thuốc. Riêng năm 2022, tổn thất kinh tế do thuốc lá gây ra ước tính khoảng 108.700 tỷ đồng, tương đương 1,14% GDP.
Thứ trưởng Trần Văn Thuấn nhấn mạnh việc siết chặt kiểm soát trưng bày là một trong những giải pháp nhằm giảm nhu cầu tiêu thụ và bảo vệ sức khỏe cộng đồng, nhất là nhóm trẻ vị thành niên.
Ở góc độ quốc tế, ông Nguyễn Tuấn Lâm, chuyên gia Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam, đề nghị Việt Nam tiến xa hơn bằng cách xóa bỏ hoàn toàn khu vực dành riêng cho người hút thuốc trong nhà và trên phương tiện giao thông công cộng. Các trường đại học cần xây dựng môi trường không khói thuốc tuyệt đối trong toàn bộ khuôn viên.
Ông cũng khuyến nghị cơ quan chức năng ứng dụng công nghệ số, phát triển ứng dụng di động hoặc đường dây nóng để người dân phản ánh nhanh các hành vi vi phạm, qua đó tăng hiệu quả giám sát và thực thi.
Dự thảo sửa đổi luật được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển mạnh trong kiểm soát thuốc lá, hướng tới môi trường sống trong lành hơn và giảm gánh nặng bệnh tật do khói thuốc gây ra.
