Theo báo cáo mới nhất tính đến tháng 9/2025, tổng số cán bộ, công chức cấp xã trên cả nước đạt con số 192.718 người. Mặc dù trình độ học vấn chung đã được nâng cao (phần lớn đạt đại học trở lên), nhưng số liệu từ Bộ Nội vụ cho thấy một nghịch lý đang tồn tại là sự chênh lệch giữa bằng cấp và thực tế vị trí việc làm.
Cụ thể, trong số hơn 114.800 công chức chuyên môn, có tới 6.182 trường hợp (chiếm 5,38%) chưa đáp ứng được yêu cầu chuyên môn theo vị trí đang đảm nhiệm. Tình trạng này xuất hiện rõ nhất tại các mảng: Văn phòng HĐND & UBND: 1.179 trường hợp (3,78%) và lĩnh vực Nông nghiệp, Xây dựng, Tài chính: Đều ghi nhận tỷ lệ "lệch" chuẩn từ 0,4% đến gần 0,8%.
Điều này đặt ra thách thức lớn khi Việt Nam đã chuyển đổi sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đòi hỏi năng lực xử lý công việc tại chỗ của công chức xã phải chuyên nghiệp và độc lập hơn.
Để giải quyết bài toán này, Bộ Nội vụ đề xuất lộ trình đào tạo quyết liệt với tầm nhìn đến năm 2040. Giai đoạn 2026 - 2027 (Cấp tốc chuẩn hóa): Tập trung đào tạo lại và bồi dưỡng chuyên sâu cho hơn 6.000 công chức đang đảm nhiệm vị trí chưa phù hợp. Mục tiêu mỗi năm "phủ kín" đào tạo cho ít nhất 50% số lượng công chức thuộc diện này. Giai đoạn 2028 - 2031 (Nâng tầm năng lực): Chuyển trọng tâm sang đào tạo các kỹ năng mới như quản trị số, quản trị thông minh, kỹ năng thực thi trong môi trường phân cấp, phân quyền mạnh mẽ.
Mục tiêu dài hạn đến năm 2040 là xây dựng một đội ngũ công chức cơ sở không chỉ đủ bằng cấp mà còn phải tinh thông nghiệp vụ, thành thạo công nghệ và đủ sức phục vụ người dân, doanh nghiệp trong kỷ nguyên số.
Dự thảo Đề án hiện đang được lấy ý kiến rộng rãi trước khi chính thức trình Chính phủ thông qua.
