Dù thị trường dầu đang đối mặt với một trong những cú sốc nguồn cung lớn nhất trong lịch sử, giá dầu mới chỉ dao động quanh ngưỡng 100 USD/thùng thay vì tăng phi mã. Nghịch lý này phản ánh sự giằng co giữa tình trạng thiếu hụt nguồn cung ngày càng nghiêm trọng và sự suy yếu nhanh chóng của nhu cầu tiêu thụ.
Dự trữ toàn cầu đang đóng vai trò "tấm đệm"
Một trong những nguyên nhân giúp thị trường chưa rơi vào trạng thái hoảng loạn là lượng dầu dự trữ được tích lũy trước khi xung đột Iran bùng phát.
Theo dữ liệu của Kpler, thế giới đã bước vào cuộc khủng hoảng với lượng tồn kho tương đối dồi dào. Điều này giúp bù đắp phần nào lượng dầu bị gián đoạn trong những tháng đầu tiên.
Tuy nhiên, vùng đệm này đang nhanh chóng thu hẹp.
Ngoại trừ Trung Quốc – quốc gia đã tích trữ hơn 1,2 tỷ thùng dầu trong năm qua – lượng dự trữ tại phần còn lại của thế giới đang giảm với tốc độ ngày càng nhanh. Đầu tháng 5, tồn kho toàn cầu giảm khoảng 1,5 triệu thùng/ngày. Hiện nay, tốc độ sụt giảm đã tiến sát 1,7 triệu thùng/ngày.
Điều đó cho thấy thị trường đang phải tiêu thụ dầu dự trữ để bù đắp cho nguồn cung bị thiếu hụt, thay vì được đáp ứng bằng sản lượng khai thác mới.
Tại Mỹ, tình hình cũng không mấy khả quan. Theo Patrick De Haan, Trưởng bộ phận phân tích dầu mỏ của GasBuddy, Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (SPR) của Mỹ đang tiến gần mức thấp nhất kể từ năm 1983.
Giá nhập tăng, nhu cầu giảm
Thông thường, khi nguồn cung suy giảm và tồn kho đi xuống, giá dầu sẽ tiếp tục tăng mạnh. Nhưng lần này, thị trường đang chứng kiến một lực cản đáng kể: nhu cầu tiêu thụ bắt đầu suy yếu.
Giá nhiên liệu tăng cao đã buộc người tiêu dùng và doanh nghiệp trên toàn thế giới phải điều chỉnh hành vi.
Tại Mỹ, người dân được cho là đã phải chi thêm khoảng 40 tỷ USD cho nhiên liệu kể từ khi xung đột leo thang vào đầu tháng 3. Chi phí xăng dầu tăng mạnh khiến nhiều hộ gia đình cắt giảm các chuyến đi không cần thiết và hạn chế tiêu dùng.
Tại châu Âu và châu Á, giá nhiên liệu và vé máy bay cao hơn cũng đang làm giảm nhu cầu đi lại. Một số chính phủ đã triển khai các biện pháp tiết kiệm năng lượng như khuyến khích làm việc từ xa hoặc giảm giờ làm việc tại khu vực công.
Theo các chuyên gia của JPMorgan, nhu cầu dầu tại nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đã giảm khoảng 9%, tương đương 1,5 triệu thùng/ngày. Mức giảm này diễn ra nhanh chóng và vượt xa kỳ vọng của thị trường.
Các nhà phân tích cho rằng người tiêu dùng tại quốc gia tỷ dân đang chuyển sang các phương tiện chạy điện với tốc độ nhanh hơn dự kiến. Trong khi đó, lượng dầu dự trữ khổng lồ được tích lũy trước đây giúp Bắc Kinh chưa cần quay lại thị trường giao ngay để mua thêm dầu.
Chính sự suy yếu của nhu cầu tại Trung Quốc đã góp phần đáng kể vào việc ngăn giá dầu tăng vọt.
Đà suy giảm nhu cầu có thể trở thành vĩnh viễn?
Điều khiến thị trường quan tâm không chỉ là mức độ suy giảm của nhu cầu hiện tại, mà còn là khả năng nhu cầu đó không quay trở lại hoàn toàn sau khi cuộc khủng hoảng kết thúc.
Giá dầu cao kéo dài đang thúc đẩy các chính phủ và doanh nghiệp đẩy nhanh quá trình chuyển đổi năng lượng. Doanh số xe điện tiếp tục tăng mạnh tại châu Á và châu Âu, trong khi các khoản đầu tư vào năng lượng mặt trời và năng lượng gió ngày càng được ưu tiên.
Cuộc khủng hoảng Hormuz cũng làm nổi bật rủi ro khi phụ thuộc quá nhiều vào dầu mỏ Trung Đông, qua đó tạo thêm động lực để các nền kinh tế đa dạng hóa nguồn năng lượng.
Câu hỏi lớn đối với thị trường là liệu một phần nhu cầu dầu bị mất trong giai đoạn hiện nay có biến mất vĩnh viễn hay không. Nếu điều đó xảy ra, cấu trúc tiêu thụ năng lượng toàn cầu có thể thay đổi đáng kể trong những năm tới.
Dù nhu cầu suy yếu đang giúp hạ nhiệt thị trường, nhiều chuyên gia cho rằng đây chỉ là yếu tố mang tính tạm thời.
Các nhà phân tích của Goldman Sachs nhận định việc nhu cầu giảm do giá cao đang phần nào bù đắp tác động từ tình trạng khan hiếm nguồn cung. Tuy nhiên, khả năng cân bằng này khó duy trì lâu dài.
Lượng tồn kho toàn cầu đang giảm xuống mức ngày càng thấp, trong khi ngay cả Trung Quốc cũng bắt đầu rút dầu khỏi kho dự trữ. Khi lượng dự trữ cạn dần và Trung Quốc buộc phải quay lại thị trường để mua dầu bổ sung, áp lực lên nguồn cung có thể gia tăng đáng kể.
Nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị gián đoạn trong những tháng tới, thị trường có thể phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt thực sự thay vì chỉ bù đắp bằng tồn kho như hiện nay.
Khi đó, đà tăng của giá dầu có thể trở nên mạnh mẽ hơn nhiều so với những gì thị trường đang chứng kiến.
