Đề xuất Nhà nước 'đặt hàng' Mặt trận dịch vụ phổ biến pháp luật

Hội nghị do ông Cao Xuân Thạo, Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam; GS.TS Trần Ngọc Đường, Ủy viên Đoàn Chủ tịch, Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về Dân chủ và Pháp luật Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam chủ trì.

Theo đại diện Bộ Tư pháp, sau 13 năm thi hành Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012, công tác này đã đạt được nhiều kết quả nhưng cũng bộc lộ một số hạn chế, bất cập. Dự thảo Luật (sửa đổi) lần này gồm 5 chương với 49 điều (tăng 8 điều so với luật cũ), tập trung hoàn thiện quy định về quyền tiếp cận pháp luật của công dân, xã hội hóa công tác phổ biến pháp luật và đổi mới hình thức phù hợp với môi trường số.

Nêu ý kiến tại Hội nghị, GS.TS Trần Ngọc Đường cho rằng, một trong những quan điểm chủ trương, định hướng mới của Đảng về đổi mới tư duy xây dựng pháp luật là chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy quản trị, kiến tạo phát triển, lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm.

Thực tiễn cho thấy rằng người dân không thiếu văn bản quy phạm pháp luật, mà thiếu kỹ năng áp dụng pháp luật vào cuộc sống. Trong khi đó, Điều 11 của dự thảo Luật quy định về nội dung phổ biến, giáo dục pháp luật vẫn chủ yếu là liệt kê các loại văn bản. Vì thế, cần phải sửa đổi, bổ sung Điều 11 theo hướng nội dung giáo dục pháp luật còn bao gồm giáo dục kỹ năng áp dụng pháp luật vào cuộc sống.

Theo GS.TS Trần Ngọc Đường, để người dân thực sự trở thành chủ thể của phổ biến, giáo dục pháp luật, chứ không phải là đối tượng tiếp nhận thông tin pháp luật một cách thụ động, thì dự án Luật cần phải thay đổi tư duy "Nhà nước tuyên truyền cho dân nghe" sang tư duy "Nhà nước kiến tạo để người dân tham gia, đồng hành và chủ động học tập pháp luật".

"Dự thảo Luật cần quy định quyền của công dân trong phổ biến giáo dục pháp luật, quyền được tiếp cận thông tin pháp luật đầy đủ, kịp thời, dễ hiểu; quyền yêu cầu giải thích, hướng dẫn pháp luật; quyền tham gia góp ý đối với nội dung, hình thức phổ biến giáo dục pháp luật... Như vậy, nhân dân không chỉ được phổ biến mà nhân dân còn được tham gia, được tương tác trong quá trình phổ biến giáo dục pháp luật", GS.TS Trần Ngọc Đường đề xuất.

Đồng tình với quan điểm trên, GS.TS Phan Trung Lý, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội, kiến nghị chuyển từ mô hình "Nhà nước làm là chính" sang mô hình "Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, xã hội tham gia rộng rãi". Ông đề nghị chuyển giao một số nhiệm vụ từ cơ quan Nhà nước sang cho MTTQ Việt Nam và các tổ chức xã hội nhằm phù hợp với xu thế tinh gọn bộ máy và phát huy dân chủ.

Đánh giá các quy định trong Dự thảo vẫn mang nặng tính "khuyến khích" và thụ động, TS. Nguyễn Văn Pha, Ủy viên Đoàn Chủ tịch UBTƯ MTTQ Việt Nam kiến nghị cần xác lập vị thế chủ động cho Mặt trận.

TS. Nguyễn Văn Pha gợi mở việc áp dụng phương thức Nhà nước "đặt hàng, giao nhiệm vụ hoặc đấu thầu" các dịch vụ phổ biến pháp luật cho Mặt trận và các tổ chức thành viên, ví dụ như đặt hàng Công đoàn tuyên truyền luật cho công nhân, hay Hội Phụ nữ tuyên truyền Luật Phòng, chống bạo lực gia đình. Đồng thời, cần luật hóa cơ chế "Đầu mối ngân sách độc lập", phân bổ ngân sách có dòng mục chi riêng trực tiếp cho hệ thống Mặt trận.

Về ứng dụng công nghệ thông tin, ông Nguyễn Quang Huân, Ủy viên Đoàn Chủ tịch UBTƯ MTTQ Việt Nam, Phó Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn về khoa học công nghệ và chuyển đổi số, đánh giá các quy định về truyền thông trên nền tảng số hiện vẫn khá chung chung. Ông kiến nghị mọi văn bản pháp luật mới cần được số hóa ngay dưới dạng hợp nhất, có tóm tắt nội dung để thân thiện với người dùng. Đặc biệt, cần xây dựng hệ thống hỏi đáp pháp luật ứng dụng AI hỗ trợ đa ngôn ngữ, bao gồm cả tiếng dân tộc thiểu số, với cách trình bày ngắn gọn, dễ hiểu.

Phát biểu kết luận Hội nghị, Phó Chủ tịch UBTƯ MTTQ Việt Nam Cao Xuân Thạo nhấn mạnh, sau 13 năm thực hiện Luật phổ biến, giáo dục pháp luật đã đạt được nhiều kết quả, góp phần nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật của Nhân dân; phát huy vai trò của các cơ quan, tổ chức, trong đó có Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên trong công tác tuyên truyền, vận động Nhân dân thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Đối với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật không chỉ là nhiệm vụ tuyên truyền đơn thuần mà còn gắn chặt với việc phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc, nâng cao ý thức thượng tôn pháp luật trong xã hội.

Phó Chủ tịch Cao Xuân Thạo cho rằng, trước yêu cầu về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và yêu cầu thực tiễn, dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật sửa đổi lần này có ý nghĩa quan trọng, nhằm kịp thời thể chế các chủ trương, định hướng đổi mới của Đảng về công tác phổ biến giáo dục pháp luật; khắc phục những hạn chế, khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện; góp phần đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác truyền thông, phổ biến chính sách; cải cách hành chính, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, lấy người dân làm trung tâm, bảo đảm tính dễ tiếp cận, dễ hiểu, dễ thực hiện và phù hợp với từng nhóm đối tượng; đồng thời, xác định rõ hơn trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức; góp phần xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật, tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân.

Từ ý kiến góp ý của các chuyên gia, nhà khoa học tại Hội nghị, Phó Chủ tịch Cao Xuân Thạo khẳng định, UBTƯ MTTQ Việt Nam sẽ tiếp thu nghiêm túc, trách nhiệm; đồng thời đề nghị Ban Dân chủ, Giám sát và Phản biện xã hội Cơ quan UBTƯ MTTQ Việt Nam sớm chuẩn bị báo cáo phản biện, kịp thời gửi tới Bộ Tư pháp, góp phần hoàn thiện dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi).