Đây là nội dung được bà Trần Thị Trang, Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm Y tế (Bộ Y tế) nhấn mạnh tại Hội thảo nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác khám chữa bệnh BHYT lĩnh vực y, dược cổ truyền diễn ra chiều 29/5 tại Hà Nội.
Theo bà Trang, Việt Nam là một trong số ít quốc gia có nền y học cổ truyền lâu đời và giàu bản sắc. Tuy nhiên, tỷ trọng khám chữa bệnh bằng y học cổ truyền hiện vẫn rất thấp so với tiềm năng.
“Cả nước hiện có khoảng 195,1 triệu lượt khám chữa bệnh mỗi năm, tổng chi khám chữa bệnh BHYT trên 160.000 tỷ đồng, nhưng chi cho y học cổ truyền chỉ khoảng 3,3% tổng chi phí khám chữa bệnh”, bà Trang cho biết.
Trong khi đó, tỷ lệ bao phủ BHYT tại Việt Nam đã tăng mạnh trong 10 năm qua. Đến năm 2025 đạt 95,16% dân số và trong 3 tháng đầu năm 2026 đã vượt 97%.
Theo Bộ Y tế, BHYT sẽ là nền tảng tài chính quan trọng để mở rộng tiếp cận y học cổ truyền và nâng cao năng lực khám chữa bệnh ở tuyến cơ sở, đặc biệt tại trạm y tế xã.
Thuốc vẫn chiếm hơn 31% quỹ BHYT
Bà Trang cho biết, thuốc hiện là cấu phần chi lớn nhất trong quỹ BHYT, chiếm hơn 31% tổng cơ cấu chi năm 2024 và duy trì ở mức tương đương trong năm 2025.
Chi phí cho dịch vụ kỹ thuật và tiền giường điều trị nội trú đứng thứ hai và thứ ba.
Theo đánh giá của Bộ Y tế, cơ cấu chi cho lĩnh vực y học cổ truyền hiện chưa tương xứng với vai trò và thế mạnh của nền y học này.
Về mặt chủ trương, nhiều văn bản quan trọng của Đảng và Nhà nước đã xác định định hướng phát triển y học cổ truyền, trong đó có Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị và Chỉ thị 25 của Ban Bí thư.
“Quan điểm xuyên suốt là bảo tồn, kế thừa và phát triển y học cổ truyền, đồng thời kết hợp bình đẳng giữa y học cổ truyền và y học hiện đại”, bà Trang nói.
Theo bà, việc sử dụng cụm từ “kết hợp giữa y học cổ truyền và y học hiện đại” trong Luật Khám bệnh, chữa bệnh nhằm thể hiện tính tương tác, hỗ trợ lẫn nhau giữa hai nền y học, thay vì coi y học cổ truyền chỉ là phần bổ trợ.
Bất cập chuyển tuyến, đăng ký khám ban đầu
Bộ Y tế cho biết, hệ thống chuyển tuyến và đăng ký khám chữa bệnh BHYT hiện nay đã được đổi mới đáng kể, không còn phụ thuộc nhiều vào địa giới hành chính mà theo nơi cư trú, học tập và làm việc của người dân.
Thông tư 01 năm 2025 cũng đã bổ sung nhiều bệnh mãn tính, bệnh cần kỹ thuật chuyên sâu như châm cứu, phục hồi chức năng vào danh mục được chuyển tuyến điều trị.
Tuy nhiên, bà Trang thừa nhận vẫn còn nhiều bất cập. “Việc cập nhật danh mục bệnh chưa kịp thời, nhiều lĩnh vực chuyên khoa sâu của y học cổ truyền chưa được đưa vào đầy đủ”, bà Trang chỉ rõ.
Một khó khăn khác là các cơ sở y học cổ truyền muốn được đăng ký khám chữa bệnh ban đầu phải có mô hình khám chữa bệnh đa khoa với các chuyên khoa nội, ngoại, sản, nhi và ít nhất ba chuyên khoa.
“Điều này là bước tiến so với trước đây nhưng vẫn cần tiếp tục nghiên cứu để phù hợp hơn với đặc thù y học cổ truyền”, bà Trang nhận định.
Theo Bộ Y tế, một số cơ sở tuyến dưới hiện vẫn ngại chuyển bệnh nhân lên tuyến trên do áp lực tự chủ tài chính, trong khi người dân lại mong muốn được điều trị ngay tại địa phương.
“Một chuyến đi từ Điện Biên xuống Trung ương nhận thuốc BHYT có khi chi phí đi lại, ăn ở còn cao hơn tiền thuốc”, đại diện Vụ Bảo hiểm Y tế nêu quan điểm.
Giá dịch vụ y học cổ truyền “chưa tương xứng công sức”
Về dịch vụ kỹ thuật, Bộ Y tế đánh giá y học cổ truyền hiện có lợi thế khi hầu như không bị khống chế tỷ lệ thanh toán BHYT như thuốc.
Tuy nhiên, nhiều kỹ thuật y học cổ truyền đang có giá thanh toán thấp.
“Có những kỹ thuật rất hiệu quả nhưng giá còn quá thấp, chưa tương xứng công sức của người thầy thuốc học tập và nghiên cứu suốt đời”, bà Trang phân tích.
Bộ Y tế cũng đang xem xét điều chỉnh quy định thanh toán đối với châm cứu, châm tê và điều trị nội trú ban ngày trong y học cổ truyền.
Theo bà Trang, số ngày điều trị nội trú trong lĩnh vực này hiện vẫn khá dài, đặc biệt với bệnh nhân phục hồi chức năng, sau tai biến.
Vì vậy, ngành y tế đang nghiên cứu tăng cường điều trị ban ngày, giảm áp lực giường bệnh nội trú và tính toán nâng tỷ lệ thanh toán tiền giường từ mức 30% hiện nay lên mức phù hợp hơn.
Một trong những vấn đề lớn nhất hiện nay là tỷ trọng chi thuốc y học cổ truyền còn quá thấp. Theo Quyết định 1893 của Thủ tướng, đến năm 2025, tỷ trọng chi thuốc y học cổ truyền phải đạt ít nhất 20% tổng chi thuốc BHYT và đến năm 2030 là 30%. Tuy nhiên, thực tế hiện nay mới đạt khoảng 5,42%.
Bộ Y tế cho biết, năng lực đáp ứng dược liệu trong nước còn hạn chế, việc hiện đại hóa thuốc cổ truyền diễn ra chậm. Hiện mới chỉ có hơn 70 vị thuốc được hiện đại hóa dưới dạng bào chế hiện đại.
Thông tư 05 hiện quy định 222 vị thuốc đông y, thuốc từ dược liệu và 349 vị thuốc cổ truyền được BHYT thanh toán. Tuy nhiên, theo bà Trang, nhu cầu hiện nay là bổ sung thêm các thuốc và dược liệu mới đã được nghiên cứu lâm sàng bài bản.
“Thuốc cổ truyền được nghiên cứu nghiêm túc không hề rẻ vì chi phí nghiên cứu và chế biến rất lớn”, bà Trang chia sẻ.
Bộ Y tế hiện đang tiếp nhận hồ sơ đề xuất bổ sung 94 thuốc và 5 dược liệu mới vào danh mục BHYT.
Dự kiến cho người trên 75 tuổi ưu tiên tiếp cận y học cổ truyền
Trong thời gian tới, Bộ Y tế dự kiến sửa đổi Thông tư 01 nhằm tháo gỡ các vướng mắc về thông tuyến chuyên môn kỹ thuật, đăng ký khám chữa bệnh ban đầu và phân bổ thẻ BHYT trong lĩnh vực y học cổ truyền.
Về lâu dài, Bộ sẽ nghiên cứu cơ chế toàn diện đưa vào Luật BHYT sửa đổi để cải cách từ ký hợp đồng, phân bổ quỹ chi đến chuyển tuyến.
Một trong những đề xuất đáng chú ý là ưu tiên người trên 75 tuổi, bệnh nhân mãn tính và người sau tai biến tiếp cận sớm dịch vụ y học cổ truyền. Ngành y tế cũng định hướng mở rộng chăm sóc tại nhà, điều trị ban ngày, áp dụng thanh toán theo nhóm bệnh (DRG), định suất và gói dịch vụ nhằm giảm số ngày nằm viện nội trú.
“Y học cổ truyền rất phù hợp với phương thức thanh toán theo gói”, bà Trang cho biết thêm.
Ngoài ra, Bộ Y tế cũng dự kiến triển khai kê đơn điện tử, cấp thuốc BHYT dài ngày và thí điểm nhận thuốc ngoại trú tại các nhà thuốc liên kết với cơ quan BHYT.
Bà Trang dẫn lại ý kiến của Tổng Bí thư trong buổi làm việc với Đảng ủy Bộ Y tế về công tác y học cổ truyền Việt Nam ngày 20/5: “Chìa khóa để đưa y học cổ truyền đến gần hơn với người dân là tích hợp các dịch vụ kỹ thuật và bài thuốc cổ truyền chính thống vào danh mục chi trả toàn diện của BHYT quốc gia. Khi được BHYT thanh toán công bằng, người dân sẽ chủ động lựa chọn y học cổ truyền ngay từ tuyến cơ sở".
