Hà Nội: Sắc màu lễ hội Triều Khúc qua điệu múa 'con đĩ đánh bồng'

Làng Triều Khúc từ lâu nổi tiếng với lễ hội truyền thống diễn ra từ ngày mùng 9 đến hết ngày 12 tháng Giêng âm lịch, gắn với việc thờ phụng Bố Cái Đại Vương Phùng Hưng - vị anh hùng dân tộc có công đánh đuổi giặc Đường ở thế kỷ VIII.

Theo truyền tích, khi ra quân, để nghi binh và đánh lạc hướng đối phương, nghĩa quân đã hóa trang giả gái, vừa múa vừa đánh trống bồng. Hình ảnh ấy dần được dân gian tái hiện thành điệu múa “con đĩ đánh bồng” và lưu truyền đến ngày nay.

Điểm đặc sắc của điệu múa nằm ở hình thức biểu diễn. Các “con đĩ” thực chất là nam thanh niên trong làng, được tuyển chọn kỹ lưỡng, mặc áo tứ thân sặc sỡ, thắt lưng lụa, đầu chít khăn mỏ quạ, má đánh phấn hồng, môi tô son đỏ. Trước ngực mỗi người đeo một chiếc trống bồng nhỏ, vừa nhún nhảy vừa gõ nhịp theo tiếng trống, tiếng chiêng rộn rã.

Những bước chân uyển chuyển, động tác lả lơi, ánh mắt tình tứ nhưng vẫn pha chút hóm hỉnh tạo nên không khí vui tươi, náo nhiệt cho lễ hội. Sự duyên dáng ấy không hề phản cảm mà ngược lại thể hiện tinh thần hài hước, sáng tạo của cư dân nông nghiệp vùng đồng bằng Bắc Bộ. Người xem vừa thích thú trước tạo hình giả nữ độc đáo, vừa cảm nhận được lớp nghĩa lịch sử ẩn sau từng động tác múa.

Điệu múa thường xuất hiện trong phần rước kiệu của lễ hội làng Triều Khúc, thu hút đông đảo người dân và du khách thập phương. Khi đoàn rước đi qua, tiếng trống bồng vang lên dồn dập, các “con đĩ” xoay tròn, uốn lượn theo nhịp, tạo nên bức tranh lễ hội sinh động giữa không gian cổ kính của đình làng.

Không chỉ là màn trình diễn nghệ thuật, “con đĩ đánh bồng” còn phản ánh quan niệm dân gian về ước vọng hòa bình, cuộc sống no đủ và niềm vui cộng đồng. Sự hóa trang nam thành nữ mang ý nghĩa biểu trưng cho tinh thần linh hoạt, mưu trí trong đấu tranh và cả khát vọng sinh sôi, phát triển.

Trải qua thời gian, dù đời sống hiện đại có nhiều đổi thay, người dân Triều Khúc vẫn duy trì việc truyền dạy điệu múa cho thế hệ trẻ. Các đội múa được tập luyện công phu trước mùa lễ hội, từ cách trang điểm, phục trang đến từng nhịp trống, bước chân. Nhờ vậy, nét văn hóa đặc sắc này không bị mai một mà ngày càng được biết đến rộng rãi.

Có mặt tại làng Triều Khúc vào chiều 25/2 (mùng 9 tháng Giêng), ông Nguyễn Hùng (phường Cầu Giấy, Hà Nội) chia sẻ rằng ông đã nhiều lần xem điệu múa “con đĩ đánh bồng” nhưng năm nào cũng thấy háo hức. Theo ông, nét độc đáo của lễ hội không chỉ nằm ở trang phục rực rỡ hay những động tác uyển chuyển của các “con đĩ”, mà còn ở không khí rộn ràng, đậm chất dân gian khiến người xem như được sống lại trong không gian văn hóa truyền thống của làng quê Bắc Bộ.

“Xem trực tiếp mới cảm nhận hết được cái duyên của điệu múa. Các động tác vừa mềm mại, vừa hóm hỉnh, tiếng trống bồng vang lên nghe rất vui tai. Tôi thấy đây không chỉ là một tiết mục biểu diễn mà còn là cách người dân gìn giữ ký ức lịch sử, truyền thống của làng qua nhiều thế hệ”, ông Hùng nói.

Ông Hùng cũng cho rằng, giữa nhịp sống đô thị ngày càng hiện đại, những lễ hội như ở Triều Khúc góp phần giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về cội nguồn, từ đó thêm trân trọng và tự hào về văn hóa dân tộc. “Tôi đưa cả con cháu đến xem để các cháu biết rằng Hà Nội không chỉ có phố xá sầm uất mà còn có những làng cổ với phong tục đặc sắc như thế này”, ông Hùng bày tỏ.

Là người dân làng Triều Khúc, ông Triệu Đình Cương (66 tuổi) cho biết điệu múa “con đĩ đánh bồng” đã gắn bó với tuổi thơ và cuộc đời ông suốt nhiều thập kỷ. Theo ông, đây không chỉ là tiết mục vui nhộn trong lễ hội mà còn là niềm tự hào của người dân trong làng. “Từ nhỏ tôi đã theo các cụ ra đình xem tập múa, nghe kể lại tích xưa về nghĩa quân cải trang đánh giặc. Lớn lên, tôi tham gia đội rước, rồi phụ giúp chuẩn bị trang phục, đạo cụ cho các cháu thanh niên biểu diễn", ông Cương chia sẻ.

Ông Cương cho biết, để tham gia múa, các nam thanh niên phải được lựa chọn kỹ lưỡng, tập luyện nhiều ngày trước hội, từ cách đánh trống, bước chân, ánh mắt đến thần thái biểu diễn. “Múa sao cho vừa duyên, vừa vui mà không lố mới khó. Cái hồn của điệu múa nằm ở sự tự nhiên, dí dỏm nhưng vẫn giữ được nét truyền thống", ông nói thêm.

Theo ông Cương, người dân Triều Khúc luôn ý thức gìn giữ nét văn hóa cha ông để lại. Dù cuộc sống hiện đại có nhiều thay đổi, mỗi dịp đến hội làng, bà con vẫn chung tay chuẩn bị, truyền dạy cho lớp trẻ để điệu múa “con đĩ đánh bồng” không bị mai một mà ngày càng được nhiều người biết đến.

Ngày nay, điệu nhảy “con đĩ đánh bồng” không chỉ là niềm tự hào của người dân Triều Khúc mà còn trở thành điểm nhấn văn hóa độc đáo của Hà Nội. Giữa nhịp sống đô thị sôi động, hình ảnh những “con đĩ” uyển chuyển trong tiếng trống bồng rộn rã như nhắc nhớ về chiều sâu lịch sử và sức sống bền bỉ của văn hóa dân gian Thăng Long - Hà Nội.

Một số hình ảnh phóng viên ghi nhận: