Tuy nhiên, một rào cản lớn vừa xuất hiện khi hai trong số những nhà cung cấp hình ảnh vệ tinh lớn nhất thế giới là Planet Labs và Vantor đã bắt đầu hạn chế quyền truy cập vào hình ảnh từ khắp khu vực Trung Đông.
Quyết định này đang gây ra những lo ngại sâu sắc về khả năng xác minh sự thật trong bối cảnh xung đột đang diễn ra khốc liệt.
Rào cản mới trong việc xác minh các sự kiện chiến sự
Theo quy định mới, Planet Labs sẽ áp dụng lệnh trì hoãn hai tuần đối với tất cả các hình ảnh từ khu vực Trung Đông trong kho lưu trữ của mình. Đây chính là loại dữ liệu mà các nhà báo đã từng sử dụng để kết luận rằng một tên lửa Tomahawk do Mỹ bắn có thể là nguyên nhân gây ra vụ tấn công đẫm máu vào trường học ở Minab. Trong khi đó, công ty Vantor cũng thực hiện các biện pháp nhằm giới hạn đối tượng có thể sử dụng hình ảnh từ cuộc xung đột.
Cả Planet Labs và Vantor đều có các hợp đồng lớn với Chính phủ Mỹ, bao gồm cả quân đội và các cơ quan tình báo. Giải thích về động thái này, đại diện Planet Labs cho biết quyết định được đưa ra “sau khi tham khảo ý kiến của các chuyên gia trong và ngoài Chính phủ… nhằm hạn chế bất kỳ sự phân phối hình ảnh không kiểm soát nào có thể dẫn đến việc tiếp cận và sử dụng ngoài ý muốn của chúng như một đòn bẩy chiến thuật của các tác nhân thù địch”.
Về phía Vantor, công ty phủ nhận việc hạn chế theo yêu cầu của Chính phủ nhưng nhấn mạnh rằng “trong thời gian diễn ra xung đột địa chính trị, Vantor có thể triển khai các biện pháp kiểm soát truy cập nâng cao để ngăn chặn việc lạm dụng thông tin tình báo không gian địa lý nhạy cảm”.
Về phía chính quyền Mỹ, Tổng thống Trump đã phủ nhận sự liên quan của nước này trong vụ tấn công tên lửa, trong khi Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth cho biết vụ việc vẫn đang được điều tra và khẳng định rằng: “Nguồn mở không phải là nơi để xác định điều gì đã hoặc không xảy ra”.
Dù vậy, nhiều tổ chức tin tức hiện đang đưa tin rằng cuộc điều tra của quân đội Mỹ đã đi đến kết luận Mỹ phải chịu trách nhiệm về cuộc tấn công bằng tên lửa Tomahawk vào ngôi trường nói trên.
Tác động sâu sắc đến tính minh bạch và báo chí điều tra
Việc phân tích hình ảnh và video vệ tinh đã tạo ra một cuộc cách mạng trong báo chí điều tra, từ việc thu thập bằng chứng về các tội ác chiến tranh ở Ukraine đến việc phản bác các báo cáo chính thức trong những vụ việc nhạy cảm khác.
Đặc biệt, hình ảnh độ phân giải cao của Planet Labs cực kỳ hữu ích trong các cuộc điều tra như vụ tấn công tên lửa ở Minab. Merlyn Thomas thuộc đội ngũ điều tra Verify của BBC chia sẻ rằng: “Hình ảnh độ phân giải cao của Planet đã cho phép chúng tôi phân tích nhiều cuộc tấn công vào căn cứ quân sự lân cận và trường tiểu học”.
Các chuyên gia cho rằng, việc trì hoãn cung cấp hình ảnh sẽ trực tiếp cản trở nỗ lực tìm kiếm sự thật. Carlos Gonzalez, trưởng bộ phận nghiên cứu của Bellingcat, nhấn mạnh: “Trong các trường hợp như vụ tấn công tên lửa ở Minab, hình ảnh vệ tinh kịp thời là rất cần thiết để xác minh thiệt hại, định vị các tác động và đối chiếu nội dung của nhân chứng cũng như các bằng chứng nguồn mở khác”.
Ông cũng giải thích thêm về những khó khăn sắp tới khi cho rằng: “Sự chậm trễ hai tuần làm chậm quá trình xác minh và khiến việc tìm ra các sự thật trở nên khó khăn hơn trong khi các sự kiện vẫn đang diễn ra".
Dù đối mặt với những trở ngại mới, các đội ngũ điều tra nguồn mở tuyên bố sẽ tiếp tục tìm tòi và thích nghi. Ông Gonzalez khẳng định rằng ngay cả khi không có hình ảnh mới nhất, các dữ liệu vệ tinh cũ vẫn có thể hỗ trợ định vị địa lý, lập bản đồ địa hình và phân tích cơ sở hạ tầng để đối chiếu với các video hoặc hình ảnh từ mặt đất.
Khi khả năng tiếp cận một nguồn tin bị hạn chế, các nhà báo điều tra sẽ kết hợp các nguồn thay thế để củng cố hồ sơ chứng cứ và làm sáng tỏ các sự kiện đang diễn ra.
