Trong bối cảnh cả nước đang nỗ lực hoàn thiện thể chế để tạo động lực cho đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, việc nâng cao chất lượng xây dựng pháp luật trở thành yêu cầu cấp thiết hơn bao giờ hết.
Mục tiêu lớn nhất của hai dự án luật lần này không chỉ là lấp đầy các khoảng trống pháp lý, mà còn là bước chuyển mình mạnh mẽ trong tư duy quản lý nhà nước: chuyển từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm", lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm.
Nhìn nhận về tầm quan trọng của việc lấy ý kiến đóng góp, bà Nguyễn Như Quỳnh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Khoa học và Công nghệ) khẳng định việc xây dựng chính sách hiện nay đang được đổi mới mạnh mẽ. Mọi quy định đưa ra đều phải dựa trên nền tảng tạo sự thuận lợi tối đa cho người dân và doanh nghiệp.
"Hoạt động truyền thông chính sách cần được triển khai ngay từ giai đoạn xây dựng dự thảo luật. Đây không chỉ là bước cung cấp thông tin đơn thuần mà còn tạo ra một diễn đàn cởi mở để các cơ quan quản lý, chuyên gia, cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức xã hội cùng tham gia phản biện. Chính việc tăng cường lắng nghe ý kiến từ thực tiễn sẽ bảo đảm các quy định khi ban hành có tính khả thi cao, tạo sự đồng thuận rộng rãi trong xã hội trước khi trình Quốc hội xem xét" bà Nguyễn Như Quỳnh nhấn mạnh.
Một trong những điểm nhấn đáng chú ý nhất tại hội nghị là định hướng phát triển ngành bưu chính. Bộ Khoa học và Công nghệ xác định quan điểm xuyên suốt trong Dự án Luật Bưu chính (sửa đổi) là phải thể chế hóa bưu chính thành hạ tầng thiết yếu của quốc gia, phục vụ trực tiếp cho nền kinh tế số.
Để làm được điều này, cơ quan soạn thảo đề xuất đổi mới toàn diện phương thức quản lý. Thay vì kiểm soát chặt chẽ từ đầu (tiền kiểm), cơ quan quản lý sẽ chuyển trọng tâm sang hậu kiểm dựa trên việc ứng dụng dữ liệu và đánh giá rủi ro.
Cơ chế cấp phép truyền thống cũng sẽ được linh hoạt chuyển đổi sang hình thức đăng ký, công khai, trong đó đề cao tính tự chịu trách nhiệm của các đơn vị cung ứng dịch vụ.
Đặc biệt, dự thảo lần đầu tiên bổ sung các quy định về định danh bưu gửi, mở đường cho việc triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với các công nghệ mới, từ đó thúc đẩy năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường.
Góp thêm góc nhìn chuyên môn, ông Lã Hoàng Trung, Vụ trưởng Vụ Bưu chính cho hay, dự thảo lần này còn mang tham vọng mở rộng phạm vi dịch vụ bưu chính công ích. Dịch vụ này sẽ không chỉ dừng lại ở việc gửi thư tín mà còn bao trùm cả các gói, kiện hàng hóa.
Các điểm phục vụ bưu chính trong tương lai sẽ được phát triển theo hướng đa năng, gắn liền với việc cung cấp dịch vụ công trực tuyến và thương mại điện tử. Đi kèm với đó, các quy định về bồi thường thiệt hại cũng được hoàn thiện chặt chẽ nhằm bảo vệ tối đa quyền lợi của người sử dụng dịch vụ.
Song song với lĩnh vực bưu chính, Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường lại mang đến những cải cách mạnh mẽ về thủ tục hành chính.
Trọng tâm của dự thảo là hiện đại hóa hạ tầng đo lường quốc gia theo hướng số hóa toàn diện. Sự thay đổi lớn nhất nằm ở việc cơ quan quản lý sẽ không còn đi sâu vào kiểm soát riêng lẻ từng phương tiện đo, mà chuyển hướng sang việc bảo đảm độ tin cậy của toàn bộ kết quả đo.
Đề cập đến những lợi ích mà cộng đồng doanh nghiệp sẽ nhận được, ông Trần Quý Giầu, Trưởng ban Ban Đo lường (Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia) cho biết dự thảo tập trung cắt giảm, đơn giản hóa hàng loạt thủ tục hành chính.
Việc quản lý sẽ được phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, kết hợp với nguyên tắc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm trên cơ sở đánh giá rủi ro. Điều này hứa hẹn sẽ kéo giảm đáng kể chi phí tuân thủ pháp luật, tạo ra một môi trường thực sự thông thoáng cho sản xuất, kinh doanh.
Trên nền tảng công nghệ, dự thảo đề xuất xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu đo lường quốc gia, chính thức công nhận giá trị pháp lý của kết quả đo điện tử và chứng chỉ số. Mỗi phương tiện đo sẽ được gắn một mã quản lý duy nhất để tối ưu hóa khả năng truy xuất nguồn gốc.
Đối với người tiêu dùng, quyền lợi của họ sẽ được bảo vệ nghiêm ngặt hơn thông qua các chế tài nghiêm cấm hành vi can thiệp, gian lận phương tiện đo.
Đồng thời, chính quyền cơ sở sẽ được phân cấp trực tiếp để thực hiện kiểm tra hoạt động đo lường ngay tại các chợ và điểm kinh doanh dân sinh, đảm bảo sự công bằng trong giao thương hàng ngày.
Với sự chuẩn bị kỹ lưỡng và tinh thần cầu thị từ cơ quan soạn thảo, hai dự án luật đang bước vào những giai đoạn hoàn thiện cuối cùng. Theo lộ trình dự kiến của Bộ Khoa học và Công nghệ, Dự án Luật Bưu chính (sửa đổi) và Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường sẽ được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI vào tháng 10/2026.
Nếu được thông qua đúng kế hoạch, Luật Đo lường sửa đổi sẽ chính thức đi vào đời sống từ ngày 1/3/2027, trong khi Luật Bưu chính (sửa đổi) sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2027.
Những chính sách mới này được kỳ vọng sẽ cởi trói cho doanh nghiệp, bảo vệ người tiêu dùng và tạo ra một bệ phóng vững chắc cho công cuộc số hóa nền kinh tế quốc gia trong thập kỷ tới.
