Tuần trước, Johnny Harris - cựu nhà báo video của Vox, hiện sở hữu kênh YouTube hơn 7,5 triệu người đăng ký - công bố dự án mới mang tên Newpress. Ông mô tả đây là nền tảng dành cho “báo chí do người sáng tạo dẫn dắt, được cộng đồng thúc đẩy”.
Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở tham vọng, mà ở cách vận hành. Newpress trả lương cơ bản cho nhà báo và phân chia thêm doanh thu từ nội dung họ sản xuất. Nền tảng này cũng cung cấp hỗ trợ biên tập cho biên tập viên, nhà sản xuất và họa sĩ đồ họa. Harris cho rằng dự án này là phản ứng trước thực tế chỉ một số ít nền tảng công nghệ đang kiểm soát việc phân phối tin tức, qua đó ảnh hưởng đến những gì công chúng được xem và tin tưởng.
Điều đáng suy nghĩ với người làm báo là sự dịch chuyển hai chiều đang diễn ra. Ở một phía, các tòa soạn lâu đời học cách vận hành như những “nhà sáng tạo nội dung” để thích nghi với nền tảng số. Ở phía còn lại, một cá nhân xuất thân từ mô hình creator đang xây dựng cấu trúc gần giống một tổ chức báo chí truyền thống. Hai thế giới từng tách biệt đang tiến lại gần nhau.
Sự xuất hiện của Newpress diễn ra trong bối cảnh các tòa soạn tiếp tục thu hẹp quy mô. Đợt cắt giảm gần đây tại Washington Post là ví dụ điển hình. Gần một nửa nhân sự tòa soạn bị cắt giảm, nhiều ban chuyên môn như thể thao, sách và văn phòng nước ngoài bị thu hẹp hoặc giải thể. Hàng trăm nhà báo kinh nghiệm phải tìm hướng đi mới.
Với những người làm nghề lâu năm, đây không chỉ là con số. Đó là sự bào mòn tinh thần qua nhiều năm tái cấu trúc, cắt giảm chi phí và mất mát đồng nghiệp. Không ít người bắt đầu hoài nghi liệu có nên khuyên thế hệ trẻ theo nghề hay không.
Dù bối cảnh thay đổi, nhiều nhà báo vẫn tin vào những việc căn bản của nghề, đó là đặt câu hỏi, kiểm chứng thông tin và kể lại câu chuyện một cách trung thực. Vấn đề không phải là đam mê biến mất, mà là mô hình tổ chức truyền thống không còn đủ chỗ cho tất cả.
Vì thế, ngày càng nhiều nhà báo chuyển sang con đường độc lập hoặc mô hình lai giữa cá nhân và tổ chức. Không hẳn vì họ muốn làm freelancer, mà vì hệ sinh thái cũ không còn đảm bảo sự ổn định và không gian phát triển như trước.
Với các tòa soạn, câu hỏi đặt ra không chỉ là làm sao giữ độc giả trẻ, mà là làm sao giữ và thu hút nhân lực trong một thị trường đang phân mảnh. Sự nổi lên của các nền tảng như Newpress có thể không phải là giải pháp toàn diện, nhưng là tín hiệu cho thấy cấu trúc nghề nghiệp đang tái định hình.
