Ngày 29/12, tại tọa đàm “Báo chí và trí tuệ nhân tạo (AI): Chìa khóa đồng hành trong kỷ nguyên mới” do Ban Chuyên đề, Báo Nhân Dân tổ chức, nhiều ý kiến đã tập trung làm rõ tác động hai chiều của AI đối với báo chí: vừa tạo ra cơ hội đổi mới phương thức làm báo, vừa đặt ra những thách thức về mô hình phát triển, chất lượng nội dung và trách nhiệm xã hội.
AI thay đổi hành vi độc giả, báo chí đối diện áp lực sụt giảm traffic
Chia sẻ từ góc nhìn thực tiễn tòa soạn, nhà báo Hoàng Nhật, Phó Trưởng Ban Nhân Dân điện tử cho biết, xu hướng báo chí thế giới ứng dụng AI đang làm thay đổi rõ rệt hành vi tiếp nhận thông tin của độc giả. Trong bối cảnh đó, doanh thu từ quảng cáo báo chí trên toàn cầu đang sụt giảm và Việt Nam sẽ không nằm ngoài xu thế này.
Theo nhà báo Hoàng Nhật, trong vòng 2–3 năm tới, các cơ quan báo chí Việt Nam sẽ cảm nhận rõ hơn sự sụt giảm traffic. Điều này buộc báo chí phải thay đổi phương thức tiếp cận độc giả, không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin mà cần có thêm các chính sách, quyền lợi và sản phẩm phù hợp để giữ chân bạn đọc.
Nhà báo Hoàng Nhật nhấn mạnh, AI có thể hỗ trợ các cơ quan báo chí tạo ra nhiều sản phẩm mới, song cần được nhìn nhận đúng vai trò là trợ lý. Tại Báo Nhân Dân, AI đã được ứng dụng hiệu quả trong hoạt động xuất bản như rà soát lỗi chính tả, gợi ý văn phong phù hợp với quy định của báo. AI đảm nhiệm tốt các thao tác lặp đi lặp lại, qua đó giải phóng phóng viên, biên tập viên khỏi công việc mang tính kỹ thuật để tập trung nhiều hơn cho sáng tạo nội dung.
Bên cạnh đó, AI còn hỗ trợ phân tích dữ liệu, giúp xây dựng các sản phẩm đồ họa, biểu đồ sinh động cho những loạt bài về bão lũ, ô nhiễm không khí, so sánh lượng mưa… Thời gian thực hiện các sản phẩm này được rút ngắn đáng kể so với phương pháp truyền thống. Theo nhà báo Hoàng Nhật, trong thời gian tới, Báo Nhân Dân sẽ tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng AI để tạo ra những tác phẩm báo chí có sức lan tỏa hơn.
Ứng dụng AI phải đi kèm kiểm soát, không “đổ lỗi cho thuật toán”
Từ góc độ quản lý nhà nước, bà Đặng Thị Phương Thảo, Phó Cục trưởng Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) cho biết, các khảo sát gần đây cho thấy mức độ sử dụng AI trong báo chí Việt Nam đã rất phổ biến. Cụ thể, 96,3% nhà báo đã từng sử dụng AI ở những mức độ khác nhau; hơn 60% cơ quan báo chí đã ứng dụng hoặc lên kế hoạch ứng dụng AI trong năm 2024, con số này tăng gấp đôi so với năm trước.
Tuy nhiên, theo bà Thảo, việc ứng dụng AI hiện nay chủ yếu tập trung vào các khâu hỗ trợ sản xuất nội dung, chỉnh sửa, kiểm tra và dịch thuật. AI được sử dụng nhiều về mặt kỹ thuật và tốc độ, trong khi các khâu cốt lõi của nghề báo như đánh giá, lựa chọn thông tin, đạo đức và trách nhiệm xã hội vẫn do con người nắm giữ. Điều này cho thấy các cơ quan báo chí vẫn giữ vai trò kiểm soát trong quá trình ứng dụng AI.
Phó Cục trưởng Cục Báo chí cũng cảnh báo những rủi ro lâu dài nếu lạm dụng AI. "Đặc biệt là nguy cơ lệ thuộc công nghệ, làm suy giảm năng lực tác nghiệp độc lập, bản lĩnh chính trị và nghiệp vụ của đội ngũ làm báo", bà Thảo nhấn mạnh. Trước thực tế đó, cơ quan quản lý nhà nước sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế và khung pháp lý về báo chí, bao gồm việc rà soát, cập nhật Luật Báo chí, Luật Sở hữu trí tuệ và các nghị định liên quan.
Theo bà Thảo, các quy định mới sẽ làm rõ vấn đề sản xuất nội dung báo chí có sự tham gia của AI, xác định trách nhiệm pháp lý khi AI tạo ra thông tin sai lệch, vi phạm đạo đức hoặc bản quyền; đồng thời khẳng định rõ trách nhiệm của cơ quan báo chí và cá nhân nhà báo, không chấp nhận việc “đổ lỗi cho thuật toán”.
"Việc xây dựng Bộ quy tắc sử dụng AI trong hoạt động báo chí được coi là cơ sở để các cơ quan báo chí triển khai thống nhất", bà cho biết.
Bên cạnh đó, bà Đặng Thị Phương Thảo cho rằng cần sớm ban hành chiến lược quốc gia về báo chí trong kỷ nguyên AI, trong đó chú trọng hỗ trợ hạ tầng công nghệ, nền tảng dùng chung, khuyến khích thí điểm các mô hình báo chí mới có kiểm soát, đồng thời tăng cường đào tạo nguồn nhân lực báo chí về kỹ năng số, AI và dữ liệu. "Trước làn sóng AI, báo chí không chỉ giữ vai trò cung cấp thông tin mà còn phải trao niềm tin và truyền cảm hứng tích cực cho xã hội", bà chia sẻ.
