Ngày nay, sức cạnh tranh của du lịch không chỉ được quyết định bởi tài nguyên, hạ tầng hay công nghệ, mà ngày càng phụ thuộc vào chất lượng nguồn nhân lực. Trong bối cảnh đó, vai trò của báo chí cũng không còn dừng lại ở việc quảng bá điểm đến. Báo chí có thể tham gia trực tiếp vào quá trình phát triển nguồn nhân lực du lịch thông qua việc phát hiện vấn đề, lan tỏa mô hình tốt, kết nối chính sách và nâng cao vị thế của người lao động trong ngành.
Từ 'điểm đến đẹp’ sang ‘hệ sinh thái tạo nên điểm đến đẹp’
Khi nhắc đến truyền thông du lịch, nhiều người thường nghĩ đến những bài viết giới thiệu cảnh đẹp, di sản, lễ hội hay các sản phẩm du lịch mới. Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Đức Thành, Phó Tổng Biên tập Báo Lao Động, trong giai đoạn phát triển mới của ngành du lịch, cách tiếp cận đó đã không còn đủ.
Du lịch là ngành kinh tế tổng hợp, trong đó chất lượng dịch vụ phụ thuộc rất lớn vào con người. Vì vậy, báo chí không chỉ dừng lại ở việc giới thiệu những nơi đáng đến mà cần nhìn sâu hơn vào những yếu tố đang tạo nên sức hấp dẫn và khả năng cạnh tranh của điểm đến.
“Báo chí cần chuyển từ cách tiếp cận ‘điểm đến đẹp’ sang ‘hệ sinh thái tạo nên điểm đến đẹp’”, ông Nguyễn Đức Thành nhấn mạnh.
Theo ông, khi viết về một địa phương, báo chí không chỉ cần trả lời câu hỏi nơi đó có gì hấp dẫn mà còn phải quan tâm đến việc người lao động được đào tạo ra sao, người dân địa phương được hưởng lợi như thế nào, doanh nghiệp có đang thiếu nhân lực hay không, hay hệ thống thông tin trên môi trường số đã thực sự minh bạch và hiệu quả chưa.
Nhận định này xuất phát từ thực tế ngành du lịch đang bước vào một giai đoạn phát triển mới. Sau quá trình phục hồi hậu đại dịch, yêu cầu về chất lượng dịch vụ, trải nghiệm du khách và năng lực cạnh tranh ngày càng cao, kéo theo nhu cầu cấp thiết về nguồn nhân lực chất lượng cao.
Ông Nguyễn Đức Thành cho rằng, vấn đề hiện nay không đơn thuần là thiếu lao động mà là thiếu những lao động đáp ứng được yêu cầu của thị trường mới. Đó là những người có kỹ năng nghề, ngoại ngữ, năng lực số, khả năng quản trị trải nghiệm và thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ.
“Nhân lực du lịch không thể chỉ được đào tạo như lao động dịch vụ thông thường mà phải được chuẩn bị như lực lượng chuyển hóa tài nguyên văn hóa thành trải nghiệm, sản phẩm, dữ liệu, câu chuyện và giá trị kinh tế”, ông Thành nhận định.
Báo chí góp phần phát triển nguồn nhân lực du lịch
Từ góc nhìn đó, ông Nguyễn Đức Thành cho rằng báo chí có ít nhất năm vai trò quan trọng trong quá trình phát triển nguồn nhân lực du lịch.
Trước hết là phát hiện vấn đề. Thông qua các tuyến bài điều tra, phản ánh thực tiễn, báo chí có thể chỉ ra những điểm nghẽn của thị trường lao động du lịch như thiếu nhân lực mùa cao điểm, thiếu hướng dẫn viên ngoại ngữ hiếm, thiếu kỹ năng số tại các điểm du lịch cộng đồng hay khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.
Thứ hai là truyền thông chính sách. Các chủ trương về du lịch xanh, du lịch thông minh, chuyển đổi số hay đào tạo nghề chỉ có thể phát huy hiệu quả khi được chuyển tải tới đúng đối tượng bằng ngôn ngữ dễ hiểu, dễ tiếp cận và có khả năng áp dụng vào thực tiễn.
Thứ ba là lan tỏa các mô hình hiệu quả. Đó có thể là những doanh nghiệp chủ động đào tạo lại nhân viên, những địa phương tổ chức các lớp kỹ năng số cho hộ kinh doanh du lịch hoặc những cơ sở đào tạo tăng cường liên kết với doanh nghiệp để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
Thứ tư là tôn vinh nghề du lịch và những người lao động đang trực tiếp tạo nên giá trị cho điểm đến. Những câu chuyện nghề nghiệp, sự tận tâm và sáng tạo của người lao động không chỉ góp phần nâng cao vị thế ngành du lịch mà còn truyền cảm hứng cho thế hệ lao động mới.
Cuối cùng là vai trò giám sát và phản biện xã hội. Báo chí góp phần bảo vệ quyền lợi người lao động, cảnh báo những bất cập trong đào tạo, sử dụng lao động và phát triển du lịch, từ đó thúc đẩy các giải pháp điều chỉnh phù hợp.
Theo ông Nguyễn Đức Thành, trong nhiều tuyến bài du lịch của Báo Lao Động, nhân lực có thể không phải là chủ đề chính nhưng luôn là “mạch ngầm” xuyên suốt.
"Khi viết về du lịch cộng đồng ở miền núi hay các làng nghề truyền thống, câu chuyện không chỉ là cảnh quan hay văn hóa mà còn là hành trình người dân học cách làm du lịch, giữ gìn bản sắc và tiếp cận khách hàng trên môi trường số. Khi phản ánh các đô thị du lịch lớn, phía sau những khách sạn, lễ hội hay khu nghỉ dưỡng là câu chuyện về đội ngũ nhân viên, lao động thời vụ và những con người đang trực tiếp vận hành cả hệ thống dịch vụ", ông cho biết.
Từ thực tiễn đó, ông cho rằng muốn truyền thông du lịch có chiều sâu, báo chí cần đi vào đời sống lao động phía sau mỗi sản phẩm du lịch. Bởi một tour thành công không chỉ nhờ điểm đến đẹp mà còn nhờ hướng dẫn viên biết kết nối cảm xúc; một homestay được yêu thích không chỉ nhờ không gian đẹp mà còn nhờ khả năng kể chuyện và phục vụ chuyên nghiệp của chủ nhà; một chiến dịch quảng bá hiệu quả không chỉ dựa vào hình ảnh hấp dẫn mà còn phụ thuộc vào năng lực của cả hệ thống phía sau.
“Muốn du lịch là ngành kinh tế mũi nhọn, phải coi người lao động là mũi nhọn của chất lượng”, ông Nguyễn Đức Thành nhấn mạnh.
Cầu nối giữa chính sách, doanh nghiệp và thị trường
Nếu từ góc độ Báo Lao Động, trọng tâm của truyền thông du lịch nằm ở việc phát triển nguồn nhân lực và hệ sinh thái con người phía sau mỗi điểm đến, thì kinh nghiệm của Báo Thanh Niên lại cho thấy một vai trò khác của báo chí: kết nối chính sách, doanh nghiệp và thị trường.
Theo ông Nguyễn Ngọc Toàn, Tổng Biên tập Báo Thanh Niên, trong thời đại kinh tế số và báo chí đa phương tiện, vai trò của báo chí đã vượt xa chức năng truyền tin đơn thuần để trở thành lực lượng tham gia định hình xu hướng tiêu dùng, kiến tạo hình ảnh điểm đến và kết nối cung - cầu du lịch.
“Trong khi mạng xã hội lan truyền cảm xúc, báo chí định hình nhận thức. Đó là sự khác biệt cốt lõi”, ông Nguyễn Ngọc Toàn nhận định.
Thực tế cho thấy, từ các chính sách miễn thị thực, kích cầu du lịch, mở rộng đường bay cho đến các chương trình ưu đãi dịch vụ hay sản phẩm du lịch mới, báo chí luôn là kênh chuyển tải thông tin nhanh chóng và hiệu quả tới du khách trong nước cũng như quốc tế.
Đặc biệt, sau đại dịch Covid-19, báo chí đã góp phần lan tỏa mạnh mẽ thông điệp về một Việt Nam an toàn, kiểm soát tốt dịch bệnh và sẵn sàng mở cửa đón khách trở lại. Đây cũng là giai đoạn cho thấy vai trò quan trọng của báo chí chính thống trong việc củng cố niềm tin của thị trường và hỗ trợ quá trình phục hồi du lịch.
Ông Nguyễn Ngọc Toàn cho biết, ngay cả khi mạng xã hội phát triển mạnh mẽ và các KOL, nhà sáng tạo nội dung ngày càng có sức ảnh hưởng, báo chí vẫn giữ được vị trí riêng nhờ tính chính thống, chiều sâu phân tích và khả năng định hướng chiến lược.
Không chỉ quảng bá hình ảnh đất nước và con người Việt Nam, báo chí còn phản ánh những tồn tại của ngành du lịch như chất lượng dịch vụ, tình trạng lừa đảo, tour du lịch kém chất lượng hay những bất cập phát sinh tại các điểm đến. Ở chiều ngược lại, báo chí cũng là kênh chuyển tải nhanh chóng những khó khăn, kiến nghị và đề xuất từ cộng đồng doanh nghiệp tới các cơ quan quản lý.
"Đó là lý do ngày càng nhiều địa phương, điểm đến và doanh nghiệp lựa chọn báo chí làm đối tác đồng hành trong các hoạt động xúc tiến du lịch", ông Toàn nhấn mạnh.
Bên cạnh các tuyến bài chuyên sâu, nhiều cơ quan báo chí còn trực tiếp tổ chức diễn đàn, hội thảo chuyên ngành nhằm kết nối cơ quan quản lý, doanh nghiệp và giới chuyên gia để cùng tìm giải pháp cho những vấn đề đặt ra đối với ngành du lịch.
Với Báo Thanh Niên, hoạt động này đã được duy trì nhiều năm qua thông qua các hội thảo thường niên về du lịch. Đây không chỉ là nơi truyền tải chính sách mới tới thị trường mà còn là diễn đàn để các hãng hàng không, doanh nghiệp lữ hành, cơ quan quản lý và giới chuyên gia cùng trao đổi về những giải pháp phát triển du lịch trong bối cảnh mới.
"Báo chí và du lịch là những người bạn đồng hành. Sự đồng hành ấy bắt đầu từ khi một sản phẩm du lịch được hình thành, một chính sách được ban hành, một điểm đến được xây dựng cho đến khi những giá trị ấy thực sự được thị trường đón nhận", ông Toàn cho hay.
Trong bối cảnh cạnh tranh điểm đến ngày càng gay gắt, vai trò của báo chí không chỉ dừng lại ở việc giúp Việt Nam được biết đến nhiều hơn. Từ phát triển nguồn nhân lực, lan tỏa các mô hình hiệu quả đến kết nối chính sách với doanh nghiệp và thị trường, báo chí đang trở thành một phần của hệ sinh thái phát triển du lịch hiện đại.
Đó cũng là cách báo chí tiếp tục đồng hành cùng ngành du lịch trên hành trình nâng cao năng lực cạnh tranh, xây dựng thương hiệu quốc gia và hướng tới mục tiêu đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của đất nước.
Đón đọc Kỳ cuối: Để truyền thông du lịch phát huy vai trò đồng hành xây dựng một Việt Nam đáng đến, đáng nhớ và đáng quay trở lại
