Tiếp nối những giá trị nghề báo từ Tiếng Dân
Nhìn lại dấu ấn của nhà chí sĩ, nhà báo Huỳnh Thúc Kháng, ông Nguyễn Quang Hưng, Phó trưởng ban Chuyên đề Báo Nhân Dân cho rằng các kết quả nghiên cứu lịch sử báo chí nhiều năm qua đã khẳng định vai trò quan trọng của cụ đối với Báo Tiếng Dân, cũng như những đóng góp to lớn đối với sự nghiệp cách mạng và nền báo chí nước nhà.
Báo Tiếng Dân ra số đầu tiên ngày 10/8/1927, do cụ Huỳnh Thúc Kháng làm chủ nhiệm kiêm chủ bút. Sau 16 năm hoạt động, tờ báo đã xuất bản 1.766 số trước khi bị chính quyền thực dân Pháp đình bản ngày 21/4/1943.
Theo ông Hưng, Tiếng Dân là tờ báo có lịch sử hoạt động lâu dài, phản ánh những sự kiện diễn ra ở Trung Kỳ, truyền tải tiếng nói của các lực lượng có tinh thần dân tộc, dân chủ trong tầng lớp trí thức tiểu tư sản miền Trung, qua đó đóng góp vào cuộc đấu tranh đòi độc lập, dân chủ ở Việt Nam trong nửa đầu thế kỷ XX.
Điều đáng chú ý, theo ông, còn nằm ở cách cụ Huỳnh Thúc Kháng giữ vững quan điểm làm báo trong hoàn cảnh bị kiểm duyệt gắt gao. Trước yêu cầu sửa chữa nội dung của chính quyền thực dân, cụ từng khẳng định: “Hoặc là cho đăng nguyên văn, hoặc là bỏ, một chữ cũng không sửa”.
“Bản lĩnh chính trị, đạo đức trong sáng, lòng yêu nước sâu sắc và sự khéo léo trong chiến lược đấu tranh hợp pháp” là những giá trị được ông Hưng nhấn mạnh khi nhìn lại dấu ấn của cụ Huỳnh và Báo Tiếng Dân.
Từ câu chuyện Tiếng Dân, ông Hưng cho rằng có thể thấy rõ một cách thực hành nghề báo gắn với trách nhiệm xã hội, với đất nước và nhân dân. Và hơn hai thập niên sau, tại Thái Nguyên, Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng lại đánh dấu một bước phát triển mới.
Ngày 4/4/1949, tại xóm Bờ Rạ, nay thuộc xã Đại Phúc, tỉnh Thái Nguyên, Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng khai giảng khóa đầu tiên với 42 học viên và 29 giảng viên. Nhiều học viên sau này trưởng thành, có những đóng góp đáng kể cho báo chí, văn học, nghệ thuật nước nhà.
“Từ Tiếng Dân đến Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng, có thể thấy một mạch liên tục: từ thực hành nghề báo đến đào tạo người làm báo; từ trách nhiệm của một cá nhân đến trách nhiệm của cả một đội ngũ; từ những giá trị được hình thành trong lịch sử đến yêu cầu tiếp tục trao truyền các giá trị ấy cho những thế hệ hôm nay và mai sau”, ông Hưng chia sẻ.
Di sản cần được sống trong đời sống hôm nay
Theo ông Nguyễn Quang Hưng, điều quan trọng khi nhìn nhận các di sản báo chí không chỉ là bảo tồn những địa điểm, hiện vật hay tư liệu, mà phải làm thế nào để những giá trị ấy tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại.
Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng là một trường hợp tiêu biểu. Địa điểm này được xếp hạng Di tích quốc gia năm 2019 và công trình tu bổ, tôn tạo đã hoàn thành vào tháng 8/2024. Với hệ thống nhà trưng bày, không gian giới thiệu báo chí Chiến khu Việt Bắc, phù điêu chân dung các giảng viên, học viên cùng các không gian phục vụ hội nghị, hội thảo, di tích đã có những điều kiện quan trọng để phát huy giá trị.
“Di tích quốc gia này đang chứng minh là một địa chỉ đỏ quan trọng và cuốn hút, bước đầu phục vụ hiệu quả và ý nghĩa cho công tác giáo dục truyền thống với người làm báo, rộng hơn nữa là các hoạt động nghiệp vụ của người làm báo trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên và cả nước”, ông Hưng nhận định.
Từ đó, ông đề xuất tăng cường các chuyến về nguồn báo chí cách mạng tại Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng, kết hợp với tham quan, dã ngoại, thực tế, tác nghiệp để tạo thêm những hình thức tiếp cận lịch sử báo chí. Đồng thời, cần tiếp tục sưu tầm, hệ thống hóa tư liệu về nhà trường và hành trình của các học viên sau khi rời trường, qua đó làm rõ hơn những đóng góp của lớp học báo chí cách mạng đầu tiên đối với nền báo chí nước nhà.
Một hướng khác được ông Hưng nhấn mạnh là kết nối Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng với những địa chỉ gắn với báo chí cách mạng tại ATK Việt Bắc. Theo ông, cần xây dựng hệ thống tư liệu về báo chí kháng chiến, tăng cường lưu trữ và số hóa tại các di tích để phục vụ nghiên cứu, học tập, tham quan và các hoạt động nghề nghiệp.
Đưa lịch sử báo chí đến gần công chúng
Để một di tích thực sự có sức sống, ông Nguyễn Quang Hưng cho rằng cần đổi mới cách kể câu chuyện lịch sử.
Theo ông, có thể tổ chức các triển lãm, trưng bày hình ảnh, hiện vật, phim tài liệu về quá trình hoạt động của nhà trường; giới thiệu những đóng góp của các giảng viên, học viên; đồng thời ứng dụng công nghệ để tạo ra những hình thức trải nghiệm trực quan, hấp dẫn hơn đối với công chúng.
Ông cũng gợi mở việc “du lịch hóa” địa chỉ đỏ này, đưa Di tích Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng vào các tuyến du lịch lịch sử, cách mạng, kết hợp với du lịch văn hóa, sinh thái của Thái Nguyên. Những trải nghiệm gắn với nghề báo, với lớp học báo chí năm xưa cũng có thể trở thành một cách để công chúng tiếp cận lịch sử gần gũi hơn.
Tuy nhiên, theo ông Hưng, trung tâm của việc phát huy di tích vẫn phải là việc làm rõ và lan tỏa cuộc đời, sự nghiệp của nhà chí sĩ, nhà báo Huỳnh Thúc Kháng. Hệ thống tư liệu về cụ, lịch sử Báo Tiếng Dân và những giá trị mà tờ báo để lại cần được khai thác thành nhiều hình thức triển lãm, trưng bày và hoạt động giáo dục, để công chúng hiểu sâu hơn về con người, sự nghiệp và hành trình làm báo của cụ.
Nhìn từ hôm nay, di sản của nhà chí sĩ, nhà báo Huỳnh Thúc Kháng không chỉ nằm trong những trang báo đã xuất bản, những tư liệu được lưu giữ hay một địa chỉ lịch sử. Giá trị lớn hơn là những chuẩn mực về bản lĩnh, đạo đức, trách nhiệm và tinh thần phụng sự mà cụ để lại cho nghề báo. Làm cho những giá trị ấy tiếp tục được biết đến, được nghiên cứu và được trao truyền cũng chính là cách để “nguồn sáng” từ những địa chỉ đỏ của báo chí cách mạng tiếp tục lan tỏa trong đời sống hôm nay.
