Luật sửa đổi nhằm thể chế hóa quan điểm của Đảng, đáp ứng yêu cầu thực tiễn của kỷ nguyên số và khắc phục những bất cập của Luật Báo chí hiện hành. So với luật hiện hành, Luật Báo chí (sửa đổi) có nhiều điểm mới.
Trong đó, Luật Báo chí (sửa đổi) ghi nhận nhiều sửa đổi quan trọng nhằm thích ứng với sự phát triển của công nghệ và thực trạng báo chí hiện nay; được kỳ vọng tạo hành lang pháp lý vững chắc để xây dựng nền báo chí cách mạng Việt Nam chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại.
Cụ thể, Luật nhận diện rõ "Báo" và "Tạp chí" để chống tình trạng "Báo hóa Tạp chí." Luật quy định "Tạp chí" là sản phẩm báo chí đăng tải tin, bài có tính chất chuyên biệt, chuyên ngành; chỉ cập nhật tin tức, sự kiện về hoạt động, lĩnh vực hoạt động của cơ quan chủ quản. Quy định này nhằm khắc phục sự chồng lấn, bảo đảm tính minh bạch, ngăn chặn tình trạng "báo hóa" tạp chí và "báo hóa" tạp chí khoa học.
Luật cũng tách bạch khái niệm "Tạp chí khoa học" (công bố kết quả nghiên cứu) với các loại hình báo chí khác và nhân sự tại đây không thuộc đối tượng xét cấp thẻ nhà báo.
Luật cũng có các quy định quản lý chặt chẽ hoạt động báo chí trên không gian mạng và trí tuệ nhân tạo (AI). Theo đó, Luật bổ sung nhiều quy định thích ứng với chuyển đổi số như quản lý kênh nội dung trên mạng xã hội, chính thức định danh "Kênh nội dung của cơ quan báo chí trên không gian mạng" là một loại sản phẩm báo chí. Người đứng đầu cơ quan báo chí phải chịu trách nhiệm về nội dung đăng tải trên các kênh này.
Trong sửa đổi Luật lần này, việc sử dụng AI trong báo chí được luật hóa. Điều 39 quy định cơ quan báo chí, tác giả sử dụng AI để hỗ trợ hoạt động báo chí phải tuân thủ quy định về sở hữu trí tuệ, trí tuệ nhân tạo và đạo đức nghề nghiệp. Nhà nước đầu tư phát triển nền tảng số báo chí quốc gia và công cụ số để giám sát hoạt động báo chí trên không gian mạng.
Về thẻ nhà báo, Luật quy định người được xét cấp thẻ lần đầu phải qua lớp bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí và đạo đức nghề nghiệp (quy định này có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2027). Thời hạn sử dụng thẻ nhà báo được ấn định là 5 năm. Ngoài ra, Luật mở rộng đối tượng cấp thẻ cho quay phim, đạo diễn chương trình phát thanh, truyền hình (trừ phim truyện).
Luật làm rõ nguồn thu của cơ quan báo chí, bao gồm cả nguồn thu từ người có nhu cầu đăng bài nghiên cứu khoa học (đối với tạp chí khoa học) để phục vụ kinh phí phản biện, hoàn thiện bài viết.
Đặc biệt, Luật quy định về "Cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện." Cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện có nhiều loại hình báo chí, cơ quan báo chí trực thuộc; có cơ chế đặc thù về tài chính; được thành lập phù hợp với Chiến lược phát triển và quản lý hệ thống báo chí được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.
Luật bổ sung Điều 35 quy định rõ, tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, cơ quan quản lý nhà nước về báo chí có quyền yêu cầu cơ quan báo chí gỡ bỏ ngay thông tin trên sản phẩm báo chí có nội dung vi phạm đối với báo chí điện tử, kênh nội dung của cơ quan báo chí trên không gian mạng, nền tảng số báo chí quốc gia hoặc ra quyết định thu hồi sản phẩm báo chí in.Luật Báo chí (sửa đổi) sẽ có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026. Riêng quy định về điều kiện cấp thẻ nhà báo lần đầu liên quan đến lớp bồi dưỡng nghiệp vụ sẽ áp dụng từ năm 2027 để có thời gian chuẩn bị.
Trước đó, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh đã trình bày báo cáo của Ủy ban Thường vụ Quốc hội tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự luật.
Về cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã chỉ đạo, chỉnh lý cụm từ “cơ quan truyền thông chủ lực đa phương tiện” thành “cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện” để bảo đảm tính chính xác và phù hợp với phạm vi điều chỉnh của dự luật.
Còn trong báo cáo giải trình, tiếp thu đầy đủ nêu một số ý kiến đề nghị thí điểm mô hình tổ hợp hoặc tập đoàn báo chí chủ lực đa phương tiện tại thủ đô Hà Nội và TP.HCM.
Về nội dung này, Ủy ban Thường vụ Quốc hội xin tiếp thu và báo cáo, hiện nay Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổng kết Quy hoạch phát triển và quản lý báo chí, dự kiến đề nghị cấp có thẩm quyền tiếp tục triển khai một số quan điểm của Quy hoạch và bổ sung quan điểm mới.
Trong đó, có nội dung về việc Hà Nội và TP.HCM được thành lập cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện.
Trên cơ sở chỉ đạo và phê duyệt của cấp có thẩm quyền, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch sẽ cụ thể hóa các nội dung này trong Chiến lược phát triển và quản lý hệ thống báo chí, bảo đảm tính khả thi, đồng bộ và phù hợp với định hướng phát triển báo chí quốc gia.
Bên cạnh đó, có ý kiến đề nghị cho phép tỉnh ủy, thành ủy thành lập cơ quan truyền thông chủ lực đa phương tiện nếu đủ điều kiện.
Với nội dung này, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông tin, Ban Bí thư đã ban hành quyết định 373 quy định chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức của cơ quan báo, phát thanh, truyền hình thuộc Đảng bộ tỉnh, thành phố. Vì vậy, dự luật không quy định mô hình cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện thuộc tỉnh ủy, thành ủy.
Trường hợp được cấp có thẩm quyền phê duyệt là cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện, cơ quan này sẽ được phép có cơ quan báo chí trực thuộc, kể cả đối với các cơ quan báo chí của tỉnh, thành phố.
Luật cũng quy định trường hợp cấp thẻ nhà báo lần đầu phải có thời gian công tác liên tục tại cơ quan báo chí đề nghị cấp thẻ từ 2 năm trở lên tính đến thời điểm xét cấp thẻ và đã qua lớp bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí, đạo đức nghề nghiệp.
Với lãnh đạo các cơ quan báo chí đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch có văn bản đồng ý bổ nhiệm, không áp dụng điều kiện này.
Về đối tượng được cấp thẻ nhà báo, luật loại trừ trường hợp người làm việc tại cơ quan tạp chí khoa học…
