Giáo sư Hugues Tertrais, Giáo sư danh dự Đại học Paris 1 Panthéon-Sorbonne, nguyên Giám đốc Trung tâm Lịch sử châu Á đương đại (CHAC), chuyên nghiên cứu Việt Nam, Đông Nam Á và khu vực châu Á - Thái Bình Dương, nhận định trong gần 50 năm qua, Việt Nam đã bước sang một giai đoạn phát triển hoàn toàn mới.
Sau khi cơ bản thoát khỏi chiến tranh, với dân số đông và năng động, Việt Nam có điều kiện để không ngừng đổi mới. Quá trình này diễn ra từng ngày trong lòng xã hội Việt Nam, giữa một thế giới ngày càng phức tạp, nơi những thay đổi về tương quan lực lượng đang tác động mạnh đến quan hệ giữa các quốc gia.
Nhìn lại lịch sử hiện đại Việt Nam, đặc biệt từ năm 1945 và sau thời kỳ thuộc địa, nhà sử học Pháp sử dụng cụm từ “Communistes et Dragons” (Những người cộng sản và những con rồng) để khái quát chặng đường phát triển của đất nước. Đây cũng là tên cuốn sách ông viết cùng Jean-Claude Pomonti, nhà báo của tờ Le Monde, được xuất bản năm 1994.
Theo Giáo sư Tertrais, dù cuốn sách mang dấu ấn của thời điểm ra đời, tên gọi này đến nay vẫn còn ý nghĩa. “Những người cộng sản” gợi lại cuộc đấu tranh kéo dài do Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo, trong khi “những con rồng” tượng trưng cho sức phát triển năng động của châu Á trong những thập niên gần đây. Đảng Cộng sản Việt Nam đã thích ứng với những thay đổi và tiếp tục lãnh đạo đất nước, trong khi Việt Nam từng bước hòa mình vào đà tăng trưởng năng động của khu vực.
Giáo sư Tertrais cho rằng, chính thành công kinh tế của Việt Nam cùng những diễn biến tại châu Á tạo nên một phần ý nghĩa của chuyến thăm chính thức Pháp lần này của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, người từng thăm Pháp và dự Hội nghị Cấp cao Pháp ngữ vào tháng 10/2024. Theo ông, tầm quan trọng của chuyến thăm xuất phát từ hai chiều hướng song hành: Việt Nam đang đạt được những thành tựu kinh tế đáng chú ý, trong khi châu Á đứng trước những nguy cơ cần được kiểm soát. Quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Pháp được thúc đẩy cũng nằm trong bối cảnh đó.
Đánh giá những lợi thế hai nước có thể phát huy để đưa quan hệ đối tác chiến lược toàn diện đi vào chiều sâu, Giáo sư Tertrais cho rằng Việt Nam và Pháp hiểu khá rõ về nhau và, theo cách riêng, có một số nét tương đồng về vị thế quốc tế, đặc biệt trên phương diện địa chính trị.
Đối với Việt Nam, do vị trí địa lý, Trung Quốc từng để lại dấu ấn trong lịch sử Việt Nam và có ảnh hưởng sâu sắc đến văn hóa Việt Nam. Tuy nhiên, Việt Nam đồng thời ngày càng gắn kết với các nước láng giềng trong khuôn khổ Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN). Theo Giáo sư Tertrais, ASEAN có cơ cấu đa dạng và đang đứng trước nhiều thách thức trong bối cảnh khu vực và thế giới biến chuyển nhanh chóng. Ông dẫn lại nhận định của Denys Lombard, khi đó là Giám đốc Trường Viễn Đông Bác cổ Pháp (EFEO), trong bộ “Géographie universelle” (Địa lý toàn cầu) năm 1995, về “khả năng hình thành một cộng đồng có sự hiện diện của tất cả các nền văn hóa lớn” trên thế giới. Theo Giáo sư Tertrais, ngày nay có thể bổ sung rằng Đông Nam Á còn hội tụ nhiều “trải nghiệm” lớn khác nhau của thế giới.
Với dân số sắp đạt 700 triệu người và nằm ở nơi giao thoa của nhiều luồng trao đổi cũng như căng thẳng toàn cầu, Đông Nam Á ngày càng có vị trí đáng chú ý trên thế giới và còn nhiều dư địa phát triển khó dự báo. Việt Nam, với vị trí trong một khu vực đang chuyển động mạnh mẽ như vậy, chính là đối tác mà Pháp đang cùng xây dựng quan hệ đối tác chiến lược toàn diện. Nếu những thay đổi của Việt Nam và vị thế ngày càng quan trọng của Đông Nam Á tạo nên bối cảnh mới cho quan hệ song phương, thì lịch sử lâu dài giữa Việt Nam và Pháp lại mang đến cho hai nước một nền tảng riêng để thúc đẩy hợp tác.
Theo Giáo sư Tertrais, đối thoại giữa Việt Nam và Pháp trong lịch sử từng rất “căng thẳng”, song chính quá trình đó giúp hai nước hiểu nhau hơn và từ đó biết tôn trọng nhau hơn. Khả năng thấu hiểu lẫn nhau được củng cố qua thời gian, tạo điều kiện để hợp tác ngày nay có thể được triển khai ở nhiều cấp độ.
Nhà sử học Pháp cho rằng, bản thân khái niệm Đối tác chiến lược toàn diện đã thể hiện phạm vi rộng lớn của mối quan hệ. Nền tảng là trao đổi thông tin và lòng tin giữa hai bên, trong khi hợp tác có thể bao trùm nhiều lĩnh vực, từ hoạt động của bộ máy nhà nước, vốn luôn phức tạp và còn có thể tiếp tục hoàn thiện, đến ngoại giao và quốc phòng.
Trong các hướng hợp tác, Giáo sư Tertrais đặc biệt nhấn mạnh vai trò của đào tạo. Theo ông, nếu hướng tới tương lai, đào tạo cần tiếp tục được ưu tiên, trước hết là đào tạo đội ngũ giảng viên. Cùng với đó, cần nâng cao năng lực kỹ thuật cho thế hệ trẻ Việt Nam và khuyến khích sử dụng tiếng Pháp để họ có thể tận dụng tốt hơn những cơ hội mà hệ thống đại học mang lại.
Trong lĩnh vực kinh tế, Giáo sư Tertrais cho rằng các cơ quan ngoại giao cũng như doanh nghiệp hai nước có những công cụ để hiểu rõ hơn về thị trường và những thay đổi đang diễn ra. Hai bên cần dự báo tốt hơn các điều kiện thuận lợi về quy định, qua đó mở rộng thị trường cho nhau. Từ góc nhìn đó, nhà sử học Pháp đặt ra một câu hỏi mang tính gợi mở về thời điểm những chiếc ô tô, có thể là xe điện, mang nhãn hiệu “sản xuất tại Việt Nam” sẽ xuất hiện trên các tuyến đường của Pháp.
Theo Giáo sư Tertrais, từ một quá khứ có những giai đoạn đối thoại khó khăn, Việt Nam và Pháp đã học cách hiểu và tôn trọng nhau hơn. Nền tảng hiểu biết và tin cậy đó cho phép hai nước tiếp tục mở rộng hợp tác trong khuôn khổ đối tác chiến lược toàn diện, từ hoạt động của Nhà nước, ngoại giao, quốc phòng đến đào tạo, khoa học - kỹ thuật và kinh tế.
Trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục phát triển và châu Á đứng trước những chuyển động phức tạp, chuyến thăm chính thức Pháp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, theo đánh giá của Giáo sư Tertrais, không chỉ có ý nghĩa đối với quan hệ song phương mà còn gắn với những vấn đề rộng lớn hơn đang đặt ra đối với khu vực.
