Từ nền tảng chính trị - an ninh đến kinh tế - công nghệ
Điểm đáng chú ý trước hết là chuyến thăm diễn ra trên nền tảng quan hệ chính trị tương đối ổn định. Tổng thống Vladimir Putin nhấn mạnh tính chất hữu nghị, đối tác và hỗ trợ lẫn nhau của quan hệ Nga-Myanmar, đồng thời cho rằng hai nước có nhiều điểm tương đồng trong cách tiếp cận các vấn đề quốc tế, nhất là những nguyên tắc liên quan đến chủ quyền quốc gia, bình đẳng và không can thiệp vào công việc nội bộ. Tổng thống Min Aung Hlaing cũng đánh giá cuộc gặp cấp cao có ý nghĩa tạo thêm động lực cho quan hệ song phương.
Nền tảng chính trị này có ý nghĩa quan trọng đối với việc mở rộng hợp tác kinh tế. Trong bối cảnh môi trường kinh tế và thương mại quốc tế có nhiều biến động, hai nước có động lực tìm kiếm những cơ chế hợp tác ít phụ thuộc hơn vào các kênh truyền thống. Việc hai bên đề cập đến các phương thức thanh toán bằng đồng nội tệ, trong đó Tổng thống Putin cho biết khoảng hai phần ba giao dịch thương mại song phương hiện được thực hiện bằng đồng rúp, cho thấy nhu cầu xây dựng các cơ chế tài chính phù hợp với điều kiện mới. Tuy nhiên, đây mới là điều kiện hỗ trợ; để thương mại phát triển bền vững, vấn đề quan trọng hơn vẫn là mở rộng danh mục hàng hóa, tăng quy mô giao dịch và cải thiện kết nối logistics.
Năng lượng nổi lên như một trụ cột đặc biệt quan trọng. Các nội dung được đề cập bao gồm xây dựng nhà máy điện và nhà máy lọc dầu, thăm dò và khai thác hydrocarbon, cung cấp khí tự nhiên hóa lỏng và phát triển điện hạt nhân. Đáng chú ý, dự án nhà máy điện hạt nhân quy mô nhỏ do Nga thiết kế không chỉ có ý nghĩa về năng lượng, mà còn có thể trở thành nền tảng để mở rộng hợp tác về đào tạo nhân lực, nghiên cứu khoa học và công nghệ. Phía Nga cũng cho biết đã bắt đầu triển khai những thỏa thuận trước đó liên quan đến dự án này.
Về phía Myanmar, hợp tác năng lượng với Nga có thể giúp đa dạng hóa nguồn cung và thu hút thêm vốn, công nghệ trong một lĩnh vực có ý nghĩa trực tiếp đối với phát triển kinh tế. Đối với Nga, Myanmar lại mở ra một không gian hợp tác tại Đông Nam Á, đồng thời tạo thêm cơ hội tiếp cận một thị trường có vị trí địa lý kết nối với Nam Á, Đông Nam Á và khu vực Ấn Độ Dương. Vì vậy, hợp tác năng lượng không chỉ đơn thuần là quan hệ thương mại mà còn gắn với lợi ích chiến lược dài hạn của cả hai bên.
Một điểm mới khác là phạm vi hợp tác đang được mở rộng sang công nghệ cao. Các văn kiện về công nghiệp vô tuyến điện tử, công nghệ số, công nghệ thông tin và truyền thông, định vị vệ tinh, hệ thống tìm kiếm cứu nạn và hợp tác vũ trụ cho thấy hai nước không muốn giới hạn quan hệ ở những lĩnh vực truyền thống.
Cách tiếp cận này có thể tạo ra giá trị lâu dài hơn so với việc chỉ mở rộng trao đổi hàng hóa. Nếu được triển khai hiệu quả, hợp tác về số hóa, dữ liệu, viễn thông, vệ tinh và đào tạo kỹ thuật có thể giúp hình thành các mạng lưới hợp tác mới giữa doanh nghiệp, trường đại học và cơ quan nhà nước hai nước.
Bên cạnh đó, hợp tác nhân dân tiếp tục được coi là một thành tố bổ trợ cho quan hệ chính trị và kinh tế. Chế độ miễn thị thực, hợp tác du lịch, giáo dục, văn hóa và thể thao có khả năng tạo ra mức độ tiếp xúc xã hội lớn hơn. Việc hơn 7.000 công dân Myanmar từng được đào tạo tại Nga và khoảng 400 sinh viên Myanmar hiện đang học tập tại các trường đại học Nga tạo ra một nền tảng xã hội nhất định cho quan hệ song phương.
Những cơ hội và giới hạn cần tính đến
Mặc dù kết quả chuyến thăm tạo thêm động lực cho quan hệ Nga-Myanmar, song cần phân biệt rõ giữa việc ký kết văn kiện và khả năng tạo ra kết quả kinh tế cụ thể. Giới phân tích nhận định, trong 12 văn kiện được công bố, nhiều văn bản mang tính ghi nhớ hoặc định hướng hợp tác. Giá trị thực tế của chúng sẽ phụ thuộc vào các bước tiếp theo như xác định vốn đầu tư, đối tác thực hiện, tiến độ, cơ chế tài chính, thị trường đầu ra và khả năng bảo đảm an toàn cho các dự án.
Đây cũng là vấn đề được thể hiện qua chính phát biểu của Tổng thống Putin khi ông cho rằng hợp tác kinh tế giữa hai nước vẫn cần tiếp tục được thúc đẩy, dù đã có nền tảng và những dự án tốt. Điều đó cho thấy Moscow và Naypyidaw đều nhìn nhận rằng tiềm năng hợp tác hiện nay chưa được chuyển hóa đầy đủ thành quy mô thương mại và đầu tư tương xứng.
Trở ngại đầu tiên là quy mô và cơ cấu thương mại song phương còn hạn chế. Myanmar có nhu cầu lớn đối với năng lượng, công nghệ, máy móc và cơ sở hạ tầng, trong khi Nga có lợi thế về năng lượng, kỹ thuật, công nghiệp quốc phòng và một số lĩnh vực công nghệ cao. Tuy nhiên, để hình thành dòng thương mại ổn định, hai bên cần xác định rõ những nhóm sản phẩm có khả năng bổ trợ lẫn nhau, đồng thời phát triển hệ thống logistics và thanh toán đủ hiệu quả.
Trở ngại thứ hai liên quan đến môi trường đầu tư và khả năng thực thi các dự án lớn. Những dự án như nhà máy điện, lọc dầu, cảng nước sâu, khu công nghiệp hay nhà máy điện hạt nhân đều đòi hỏi nguồn vốn lớn, thời gian triển khai dài và cơ chế quản trị chặt chẽ. Vì vậy, việc triển khai cần được đánh giá trên cả phương diện kinh tế, kỹ thuật, tài chính, môi trường và an toàn, thay vì chỉ nhìn từ góc độ quan hệ chính trị.
Đặc biệt, đối với hợp tác hạt nhân và công nghệ cao, yêu cầu về tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn, đào tạo nhân lực và cơ chế quản lý sẽ cao hơn nhiều so với các dự án thương mại thông thường. Nếu được tổ chức tốt, đây có thể trở thành lĩnh vực hợp tác có giá trị gia tăng cao; ngược lại, tiến độ chậm hoặc thiếu nguồn nhân lực và cơ chế quản lý phù hợp có thể làm gia tăng chi phí và kéo dài thời gian thực hiện.
Một vấn đề khác là môi trường quốc tế. Việc hai bên ký tuyên bố về các biện pháp ứng phó, giảm thiểu và bồi thường những tác động tiêu cực của các biện pháp cưỡng chế đơn phương cho thấy hợp tác Nga-Myanmar cũng chịu tác động từ những biến động của hệ thống kinh tế quốc tế. Do đó, các cơ chế thanh toán, bảo hiểm, vận tải, đầu tư và chuyển giao công nghệ cần được thiết kế đủ linh hoạt để giảm thiểu rủi ro từ bên ngoài.
Tuy nhiên, những hạn chế trên không làm mất đi ý nghĩa của chuyến thăm. Ngược lại, chúng cho thấy quan hệ Nga-Myanmar đang bước vào một giai đoạn đòi hỏi sự chuyển đổi từ cam kết chính trị sang năng lực thực thi. Thành công của giai đoạn tiếp theo sẽ không được đo chủ yếu bằng số lượng văn kiện được ký mà bằng số dự án thực sự được triển khai, quy mô thương mại tăng thêm, mức độ tham gia của doanh nghiệp và những lợi ích cụ thể mà hợp tác mang lại cho hai nền kinh tế.
Việc Nga thúc đẩy quan hệ với Myanmar cũng phản ánh xu hướng Moscow tăng cường quan hệ với các đối tác tại châu Á và tìm kiếm thêm không gian hợp tác kinh tế ngoài những thị trường truyền thống. Đối với Myanmar, tăng cường quan hệ với Nga giúp nước này đa dạng hóa đối tác trong các lĩnh vực mà Nga có thế mạnh, đồng thời mở rộng khả năng kết nối với các thị trường và nguồn công nghệ bên ngoài khu vực.
