Những ngày tháng 7, tại Nghĩa trang liệt sĩ quốc tế Việt – Lào (thuộc xã Anh Sơn, Nghệ An) luôn có người dân từ khắp nơi đến dâng hương, tri ân công lao to lớn của những anh hùng đã hy sinh vì nền độc lập nước nhà và những liệt sĩ đã hi sinh khi làm nhiệm vụ quốc tế.
Với diện tích gần 7 ha, Nghĩa trang liệt sĩ Việt – Lào là nghĩa trang lớn nhất quy tập các mộ liệt sĩ của quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam từng tham gia chiến đấu và hy sinh tại Lào. Đây cũng là nghĩa trang duy nhất của Việt Nam mang tên hai quốc gia, hai dân tộc. Tinh thần đó đã được khắc sâu vào văn bia dựng ở hai bên phải, trái ở sân đài chính, một bia chữ Việt, một bia chữ Lào.
Nghĩa trang được xây dựng từ năm 1976. Đến năm 1982 với tình cảm uống nước nhớ nguồn, Đảng và Nhà nước ta đã quyết định đưa toàn bộ hài cốt liệt sĩ hy sinh ở nước bạn Lào về nước, quy tập tại đây.
Nghĩa trang có 2 khu: Khu A và khu B. Trong đó, khu A gồm 9 lô liệt sĩ, khu B gồm có 13 lô mộ liệt sĩ và một lô mộ tử sĩ. Tính từ khi xây dựng cho đến nay, nghĩa trang đã tiếp nhận và chăm sóc gần 11.000 hài cốt các liệt sĩ hi sinh trên chiến trường nước bạn Lào về đây an nghỉ.
Trong khuôn viên nghĩa trang được đắp hai bức phù điêu mỗi bức cao gần 4m, dài 20m, thể hiện hình ảnh của bộ đội tình nguyện Việt Nam và bộ đội Pathét Lào dũng cảm, hiên ngang, kề vai sát cánh chiến đấu và chiến thắng kẻ thù chung vì hòa bình, độc lập, thống nhất Tổ quốc. Đó còn là hình ảnh những người mẹ, người vợ tiễn con, tiễn chồng ra trận với ánh mắt dõi theo trìu mến, thân thương.
Thăm viếng nghĩa trang, nhiều người đã lặng lòng trước 6.900 phần mộ chưa rõ tên và quê; 570 mộ có tên, nhưng chưa rõ quê. Chiến tranh qua đi, hòa bình lập lại đã nhiều năm, nhưng những tấm bia mộ vô danh còn đó như là những câu hỏi lớn đau đáu trong tim.
Trong khuôn viên nghĩa trang lớn này có đặt một tấm bia đá, khắc bài thơ “Xin đừng gọi anh là liệt sĩ vô danh” của nhà báo Văn Hiền (Nghệ An). Bài thơ có đoạn: “Xin đừng gọi anh là liệt sĩ vô danh/ Anh có tên như bao khuôn mặt khác/ Mẹ sinh anh tròn ngày tròn tháng/ Cha đặt tên chọn tuổi, chọn mùa….”.
Bài thơ là tiếng lòng đau đáu sớm tìm và trả lại tên cho các liệt sĩ của thế hệ sống trong nền hòa bình, độc lập được đánh đổi bằng máu xương của bao lớp người đã ngã xuống... Dù có tên trên bia đá hay không, các liệt sĩ luôn được cán bộ quản trang xem như người thân, chăm sóc cách chu đáo. Những công việc hằng ngày, chuẩn bị lễ tri ân thắp nến, các phần mộ được ban quản trang lau dọn sạch sẽ.
Kể từ năm 1997, cứ đến ngày 27/7 hàng năm, Nghệ An lại tổ chức Lễ hội “Uống nước nhớ nguồn” tại Nghĩa trang liệt sĩ Việt - Lào. Đây là một lễ hội đặc biệt, có ý nghĩa nhân văn cao cả, với tinh thần “Đền ơn đáp nghĩa” tưởng nhớ tới những người đã hy sinh để cho đất nước được độc lập, nhân dân được sống trong hoà bình, hạnh phúc, ấm no.
50 năm trôi qua, Nghĩa trang liệt sĩ quốc tế Việt - Lào trở thành chốn đi về của bao thân nhân gia đình liệt sĩ. Nơi đây đã trở thành một địa chỉ đỏ, nơi hàng triệu người dân, cựu chiến binh và du khách tìm về để tưởng niệm, tri ân những người đã hy sinh vì Tổ quốc.
Để chuẩn bị cho ngày kỷ niệm Thương binh – Liệt sỹ 27/7, ông Nguyễn Văn Ngọc - Trưởng Ban Quản lý Nghĩa trang liệt sĩ quốc tế Việt - Lào cho biết, đơn vị đang phối hợp với các sở ban ngành, chính quyền địa phương lập kế hoạch tiếp đón thân nhân liệt sĩ. Năm nay có điều đặc biệt hơn là nghĩa trang sẽ tổ chức đón thân nhân liệt sĩ đến viếng nghĩa trang sớm hơn, bắt đầu từ ngày 4/7 cho đến hết tháng 7.
