Phát biểu dẫn đề tại tọa đàm, TS Nguyễn Huy Hoàng, Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra nhấn mạnh, tọa đàm nhằm khảo sát, đánh giá thực tiễn nhận diện, kiểm tra, rà soát và giải quyết các vụ việc phức tạp, kéo dài tại địa phương; đồng thời ghi nhận những khó khăn, vướng mắc và đề xuất giải pháp phục vụ việc tổng kết thực tiễn, hoàn thiện quy trình nghiệp vụ và xây dựng cẩm nang cho lực lượng trực tiếp làm công tác này.
Tầm quan trọng của người đứng đầu trong giải quyết khiếu nại, tố cáo
Theo Phòng Nghiệp vụ 11, Thanh tra Thành phố Hải Phòng: Đất đai tiếp tục là lĩnh vực nổi bật trong các vụ việc phức tạp, kéo dài. Đặc điểm chung của nhóm vụ việc này là thường gắn với quá trình quản lý qua nhiều thời kỳ, hồ sơ địa chính chưa đồng bộ, trong khi chính sách pháp luật có sự thay đổi.
Đây cũng là nguyên nhân khiến một số vụ việc không thể nhìn nhận đơn thuần theo hồ sơ và quy định hiện hành mà cần đặt trong dòng thời gian, làm rõ nguồn gốc, quá trình quản lý, sử dụng đất cũng như các quyết định đã được ban hành.
Dự báo thời gian tới, nguy cơ phát sinh các vụ việc phức tạp vẫn còn, nhất là khi địa phương tiếp tục triển khai các dự án hạ tầng, đô thị hóa và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Vì vậy, các chuyên gia đề nghị xây dựng tiêu chí nhận diện thống nhất dựa trên nhiều yếu tố, gồm thời gian, tần suất khiếu kiện, quy mô, tính chất vụ việc, hành vi khiếu kiện và nguy cơ ảnh hưởng an ninh, trật tự. Nhất là phải phát huy vai trò của người đứng đầu. Thực tế đã chứng minh nơi nào cấp ủy, chính quyền trực tiếp vào cuộc, tổ chức đối thoại và xác định rõ trách nhiệm thì nơi đó có điều kiện tháo gỡ vụ việc tốt hơn.
Có kiến nghị của lực lượng thanh tra cho rằng: Cần xây dựng cơ sở dữ liệu số liên thông về đất đai và khiếu nại, tố cáo; hoàn thiện tiêu chí, quy trình xử lý vụ việc phức tạp; tăng cường đào tạo kỹ năng dân vận, đối thoại, xử lý tình huống cho thanh tra viên. Song song đó, cần có cẩm nang nghiệp vụ thống nhất, trong đó có quy trình rà soát, hệ thống biểu mẫu và hướng dẫn xử lý các tình huống thực tế.
Đề xuất một số giải pháp
Theo thống kê của Thanh tra Thành phố Hải Phòng, từ 2 vụ việc năm 2021, trong đó có 1 vụ đông người, đến năm 2026 tăng lên 18 vụ, với 14 vụ đông người. Nội dung chủ yếu vẫn liên quan đến đất đai, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Các vụ việc phức tạp, kéo dài tại Hải Phòng chủ yếu phát sinh ở những địa bàn công nghiệp hóa, đô thị hóa nhanh, có nhiều dự án hạ tầng lớn.
Theo lãnh đạo phòng nghiệp vụ của Thanh tra Thành phố Hải Phòng, cần phân biệt rõ các nhóm người khiếu kiện để lựa chọn cách tiếp cận phù hợp. Bên cạnh những người thực sự có quyền, lợi ích bị ảnh hưởng còn có trường hợp bị xúi giục, lôi kéo, người khiếu kiện nhiều lần hoặc người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Cần bóc tách rõ quyền lợi hợp pháp của người dân với hành vi lợi dụng khiếu kiện để trục lợi hoặc gây mất an ninh, trật tự.
Các đại biểu cũng thảo luận, đề xuất về các giải pháp quan trọng như cần xây dựng bộ tiêu chí thống nhất, xác định rõ vụ việc “phức tạp, kéo dài, vượt cấp”; đẩy mạnh số hóa và tích hợp hồ sơ đất đai với quá trình giải quyết khiếu nại, tố cáo; tăng cường đào tạo, bồi dưỡng năng lực, kỹ năng nghiệp vụ cho cán bộ thanh tra, cán bộ tiếp công dân để xử lý các vụ việc triệt để…
Nhiều ý kiến cũng đồng tình, đối với việc giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo, nhất là các vụ việc tồn đọng, phức tạp, kéo dài, vượt cấp, trong quá trình triển khai thực hiện, cần có sự phối hợp chặt chẽ hơn nữa giữa các cơ quan trung ương và địa phương, giữa các sở, ban ngành để vừa kịp thời nắm bắt thông tin, vừa thống nhất cách xử lý. Hơn nữa, cần xây dựng cơ chế phối hợp đồng bộ, rõ ràng giữa các đơn vị sẽ góp phần giảm thiểu tình trạng chồng chéo trách nhiệm hoặc đùn đẩy công việc, từ đó nâng cao hiệu quả xử lý các vụ việc, góp phần đảm bảo đúng tiến độ theo yêu cầu của Thanh tra Chính phủ.
Theo ghi nhận từ địa phương, quy trình, cách thức tổ chức thực hiện của Thanh tra Chính phủ qua các đợt kiểm tra, rà soát đã mang lại bước chuyển biến lớn trong việc giải quyết dứt điểm các điểm nóng khiếu nại, tố cáo. Nguyên tắc "rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ tiến độ, rõ hiệu quả và rõ thẩm quyền" được xác định xuyên suốt đã giúp quá trình rà soát đạt những hiệu quả nhất định.
Cơ chế phối hợp giữa Thanh tra Chính phủ với các bộ, ngành và địa phương trong kiểm tra, rà soát, xử lý, giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo thời gian qua cơ bản đã được tăng cường, nhất là thông qua việc thành lập các tổ công tác, tổ chức các cuộc làm việc trực tiếp tại địa phương, kiểm tra tiến độ và hướng dẫn phương án xử lý.
