Vịnh Tracy Arm ở đông nam bang Alaska, nằm trong Rừng Quốc gia Tongass, vốn nổi tiếng với cảnh quan gồm các vách đá granit dựng đứng, thác nước và sông băng. Nhưng vào sáng 10/8/2025, nơi này đã chứng kiến một trận lở đất dữ dội tạo ra trận sóng thần cục bộ lớn thứ hai từng được ghi nhận trên thế giới.
Theo nghiên cứu công bố ngày 6/5 trên tạp chí Science, con sóng tại Tracy Arm đạt chiều cao tới 481 mét, vượt cả chiều cao của tòa nhà Empire State ở thành phố New York. Sóng thần quét qua vịnh hẹp, cạo sạch thảm thực vật trên những sườn núi dốc đứng.
Do sự việc xảy ra lúc khoảng 5h30 sáng nên không có tàu du lịch hay thuyền nào hiện diện trên tuyến đường thủy này và không ghi nhận thương vong.
Các nhà nghiên cứu nhận định nguyên nhân dẫn tới vụ lở đất có liên quan trực tiếp đến biến đổi khí hậu. Khi nhiệt độ tăng lên, các sông băng bao quanh khu vực rút lui, khiến khối đá trên núi mất đi sự nâng đỡ tự nhiên.
Dan Shugar, nhà địa mạo học thuộc Đại học Calgary và là tác giả chính của nghiên cứu, cho biết việc vụ sạt lở xảy ra vào rạng sáng là “một may mắn khó tin”, đồng thời cảnh báo những sự kiện tương tự hoàn toàn có thể tái diễn trong tương lai.
Do không có hình ảnh hay video ghi lại khoảnh khắc sóng thần xảy ra, nhóm nghiên cứu đã tái dựng sự kiện bằng ảnh chụp từ trên không, dữ liệu vệ tinh, tín hiệu địa chấn, khảo sát thực địa và lời kể của những người ở gần hiện trường.
Vịnh Tracy Arm nằm cách thủ phủ Juneau khoảng 80 km về phía nam. Vịnh dài khoảng 40 km nhưng chỉ rộng khoảng 1 km, được bao quanh bởi các vách đá cao hơn 1.000 mét.
Các nhà khoa học xác định chiều cao của sóng thần bằng cách đo các vệt thực vật bị cuốn sạch trên sườn núi, tạo thành những “vết sẹo” kéo dài dọc vách đá.
Theo nhóm nghiên cứu, khối lượng nước khổng lồ bị đẩy đi sau vụ lở đất đã bị ép qua không gian hẹp của vịnh, khiến sóng dâng lên ở độ cao bất thường.
Shugar cho biết dấu vết tàn phá của sóng thần hiện vẫn hiện rõ quanh vịnh hẹp. Phía dưới đường ranh giới do sóng tạo ra chỉ còn đá, trầm tích và các gốc cây trơ trụi, trong khi phía trên vẫn là rừng nguyên sinh gần như nguyên vẹn.
Khoảng 64 triệu mét khối đá đã đổ xuống chỉ trong khoảng một phút. Stephen Hicks, nhà địa vật lý thuộc Đại học College London và đồng tác giả nghiên cứu, cho biết khối lượng này lớn gấp khoảng 24 lần thể tích của Kim tự tháp Giza.
Theo Hicks, vụ sụp đổ tạo ra tín hiệu địa chấn được ghi nhận trên phạm vi toàn cầu. Một phần sóng bị giữ lại trong vịnh, gây ra hiện tượng “seiche” - nước dao động qua lại trong không gian kín - kéo dài nhiều ngày sau đó.
Trận sóng thần cao nhất từng được ghi nhận trong lịch sử xảy ra năm 1958 tại vịnh Lituya Bay, cũng ở Alaska, với độ cao khoảng 520 mét sau một vụ sạt lở đất.
Trong khi đó, các trận sóng thần quy mô đại dương thường thấp hơn nhưng gây thiệt hại trên diện rộng. Trận sóng thần ở Ấn Độ Dương năm 2004 khiến khoảng 230.000 người thiệt mạng, với sóng cao tới 51 mét tại Sumatra (Indonesia). Trận sóng thần ở Nhật Bản năm 2011 khiến hơn 15.000 người chết, với sóng cao khoảng 40 mét.
Hicks giải thích sóng thần do động đất hình thành khi đáy biển dịch chuyển đột ngột, đẩy khối nước phía trên lên cao. Trong trường hợp lở đất, sóng xuất hiện khi lượng lớn vật chất từ trên cao đổ xuống mặt nước.
