Tại sao Iran và Israel từ đồng minh trở thành đối thủ?

(CLO) Cuộc tấn công và trả đũa giữa Israel và Iran những ngày qua một lần nữa nhắc nhở về sự thù địch giữa hai quốc gia này. Nhưng có thể nhiều người không nhớ, Iran và Israel trước đây từng là những đồng minh thân thiết hiếm có.

Hai đối thủ vốn là… đồng minh

Kể từ khi phát động cuộc chiến chống lại Hamas ở Dải Gaza sau vụ tấn công khủng bố của Hamas vào ngày 7 tháng 10, Israel cũng đẩy mạnh các cuộc tấn công vào các lực lượng liên kết với Iran ở Lebanon và Syria.

Một cuộc tấn công như vậy diễn ra vào đầu tháng 4 khi tòa nhà sứ quán Iran ở Thủ đô Damascus của Syria bị không kích, khiến ít nhất 13 người thiệt mạng, trong đó có 7 thành viên cấp cao của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran.

tai sao iran va israel tu dong minh tro thanh doi thu hinh 1

Tòa nhà lãnh sự quán Iran tại Damascus (Syria) bị san phẳng sau cuộc tấn công hồi tháng 4. Ảnh: DW

Tehran đổ lỗi cho Israel về vụ tấn công, mặc dù bản thân Israel không bình luận về vụ việc. Ngày 13/4, Iran phóng hơn 300 máy bay không người lái và tên lửa hành trình tấn công Israel nhằm đáp trả cuộc không kích vào lãnh sự quán ở Damascus. Màn trả đũa này khiến sự thù địch giữa Iran và Israel trở nên sâu sắc hơn nữa. 

Nhưng có một thực tế, mối quan hệ giữa hai nước không phải luôn luôn như vậy. Trái lại, họ còn từng là đồng minh thân thiết cho đến Cách mạng Hồi giáo Iran năm 1979.

Iran là một trong những quốc gia đầu tiên công nhận Israel sau khi nước này được thành lập vào năm 1948. Israel coi Iran là đồng minh chống lại các quốc gia Ả Rập. Trong khi đó, Iran hoan nghênh Israel do Mỹ hậu thuẫn như một đối trọng với các nước Ả Rập trong khu vực.

Khi đó, Israel đã đào tạo các chuyên gia nông nghiệp Iran, cung cấp bí quyết kỹ thuật và giúp xây dựng và huấn luyện các lực lượng vũ trang Iran. Vua Iran khi ấy thậm chí đã trả tiền dầu cho Israel vì nền kinh tế đang phát triển của nước này đang cần nhiên liệu.

Không chỉ có vậy. Iran là quê hương của cộng đồng Do Thái lớn thứ hai bên ngoài Israel. Tuy nhiên, sau Cách mạng Hồi giáo, nhiều người Do Thái đã rời bỏ đất nước này. Nhưng thậm chí ngày nay, hơn 20.000 người Do Thái vẫn sống ở Iran.

Quan hệ Israel - Iran thay đổi từ khi nào?

Sau khi Cách mạng Hồi giáo Iran đưa ông Ayatollah Ruhollah Khomeini và các nhà cách mạng tôn giáo của ông lên nắm quyền, Iran đã hủy bỏ tất cả các thỏa thuận trước đó với Israel.

tai sao iran va israel tu dong minh tro thanh doi thu hinh 2

Trước năm 1979, Iran và Israel từng là đồng minh thân thiết. Ảnh: RTE

Cố Lãnh đạo tối cao Khomeini đã chỉ trích gay gắt việc Israel chiếm đóng các vùng lãnh thổ của người Palestine. Dần dần, Iran áp dụng chính sách ngày càng gay gắt đối với Israel với mục đích giành được sự ủng hộ của các quốc gia Ả Rập trong khu vực hoặc ít nhất là công dân của họ.

Chế độ mới của Iran rất mong muốn tăng cường ảnh hưởng trong khu vực để trở thành đối trọng với Ả Rập Xê Út, quốc gia có ảnh hưởng hàng đầu trong thế giới Hồi giáo nhưng lại theo dòng Sunni, khác với dòng Shiite của Iran.

Khi Israel gửi quân vào miền nam Lebanon vào năm 1982 để can thiệp vào cuộc nội chiến ở nước này, ông Khomeini đã phái Vệ binh Cách mạng Iran đến Thủ đô Beirut của Lebanon để hỗ trợ lực lượng dân quân Shiite địa phương. Lực lượng dân quân Hezbollah, phát triển nhờ sự hỗ trợ này, ngày nay được coi là lực lượng liên kết của Iran ở Lebanon.

Nhà lãnh đạo hiện tại của Iran,  ông Ayatollah Ali Khamenei, người có tiếng nói cuối cùng trong mọi vấn đề, vẫn có thái độ đối kháng với Israel như những người tiền nhiệm.

Iran có thể thay đổi lập trường chống Israel?

Không phải tất cả người dân Iran bình thường đều ủng hộ thái độ thù địch của Iran đối với Israel.

Faezeh Hashemi Rafsanjani - con gái của cựu Tổng thống Iran, Ali Akbar Hashemi Rafsanjani, cho biết trong một cuộc phỏng vấn năm 2021: “Iran phải đánh giá lại mối quan hệ của mình với Israel vì lập trường của họ không còn phù hợp với thời đại”.

tai sao iran va israel tu dong minh tro thanh doi thu hinh 3

Hệ thống phòng thủ tên lửa của Isreal bắn hạ máy bay không người lái và tên lửa của Iran hôm 13/4. Ảnh: DW

Faezeh Hashemi Rafsanjani, người từng giữ một ghế trong quốc hội Iran, đã trở thành nhà hoạt động và bị bắt sau khi bà bày tỏ sự ủng hộ đối với các cuộc biểu tình năm 2022.

Nhà khoa học chính trị nổi tiếng Sadegh Zibakalam, giảng dạy tại Đại học Tehran, cũng đã nhiều lần chỉ trích chính sách của Iran đối với Israel. Zibakalam nói trong một cuộc phỏng vấn năm 2022 với DW: “Lập trường này đã cô lập đất nước trên trường quốc tế”.

Tuy nhiên, những người ủng hộ trung thành của Cộng hòa Hồi giáo Iran lại ủng hộ lập trường thù địch của nước này đối với Israel và mong muốn thấy nước này phản đối các cường quốc.

Nhà phân tích Ali Fathollah-Nejad cho biết một số người ủng hộ chính quyền Iran và các thành viên của cái gọi là "Trục kháng chiến" đã tỏ ra khó chịu trước việc Iran trì hoãn tấn công Israel trong bối cảnh Tel Aviv tiến hành cuộc chiến tại Gaza hoặc thực hiện các cuộc tấn công vào các cơ sở của Iran.

Thực tế, trước khi Iran tiến hành cuộc tấn công trả đũa với hàng trăm tên lửa hành trình và UAV bắn vào lãnh thổ Israel hôm 13/4, một số người Iran chỉ trích quân đội và giới lãnh đạo vì đã không hành động.

Giám đốc tổ chức tư vấn Trung tâm Trật tự Toàn cầu và Trung Đông có trụ sở tại Berlin giải thích rằng sự thất vọng của những người theo đường lối cứng rắn ngày càng gia tăng do "Iran thiếu uy tín với tư cách là điểm tựa chính cho chính nghĩa của người Palestine và sự do dự của nước này trong việc đối đầu trực tiếp với Israel”.

Và khi đây vẫn là dòng hải lưu chủ đạo trong dư luận Iran, thì viễn cảnh nước này xem xét lại mối quan hệ với Israel và gác bỏ sự thù địch, rất khó xảy ra.

Quang Anh

Xem thêm

Châu Âu: Khi cháy rừng trở thành một tham số của nền kinh tế

Châu Âu: Khi cháy rừng trở thành một tham số của nền kinh tế

(CLO) Những đám cháy lớn liên tiếp tại Pháp và Tây Ban Nha một lần nữa phủ bóng mùa hè Tây Nam Âu. Điều đáng lo ngại không chỉ là quy mô ngày càng lớn của các vụ cháy, mà còn ở chỗ chúng đang trở thành một "tham số" mới của nền kinh tế, buộc các chính phủ và doanh nghiệp phải thay đổi cách ứng phó.

Đối thoại Nga - Mỹ: Dò đá qua sông

Đối thoại Nga - Mỹ: Dò đá qua sông

(CLO) Cuộc gặp giữa Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov và Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio bên lề Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN tại Manila (Philippines) ngày 23/7 đánh dấu cuộc tiếp xúc trực tiếp đầu tiên giữa hai người sau gần một năm.

Tân Thủ tướng Anh và bài toán cân bằng giữa cải cách trong nước với quan hệ xuyên Đại Tây Dương

Tân Thủ tướng Anh và bài toán cân bằng giữa cải cách trong nước với quan hệ xuyên Đại Tây Dương

(CLO) Việc ông Andy Burnham trở thành Thủ tướng Anh đánh dấu một chương mới trong chính trường nước này sau gần 2 năm cầm quyền của Keir Starmer. Trong bối cảnh Vương quốc Anh vẫn đối mặt với nhiều sức ép từ tăng trưởng kinh tế chậm, chi phí sinh hoạt cao, bất ổn xã hội và môi trường quốc tế nhiều biến động, sự thay đổi người đứng đầu chính phủ được kỳ vọng sẽ tạo động lực mới cho cả chương trình cải cách trong nước lẫn định hướng đối ngoại.

Trí tuệ nhân tạo và sự chuyển dịch lựa chọn ngành nghề toàn cầu

Trí tuệ nhân tạo và sự chuyển dịch lựa chọn ngành nghề toàn cầu

(NB&CL) Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi đáng kể xu hướng lựa chọn ngành học và định hướng nghề nghiệp của sinh viên trên thế giới. Nếu trước đây quyết định nghề nghiệp chủ yếu dựa trên sở thích, triển vọng việc làm hay nhu cầu nhân lực, thì hiện nay năng lực thích ứng với công nghệ, khai thác dữ liệu và làm việc cùng AI ngày càng trở thành tiêu chí quan trọng trong quá trình lựa chọn ngành nghề của thế hệ trẻ.

AI đang ‘bước ra’ khỏi màn hình, thế giới đã sẵn sàng đón nhận?

AI đang ‘bước ra’ khỏi màn hình, thế giới đã sẵn sàng đón nhận?

(CLO) Tại Trung tâm hội nghị quốc tế ở Geneva (Thụy Sĩ), một robot mang gương mặt của Mark Zuckerberg đang nháy mắt với đám đông. Chỉ vài giây sau, các khối cơ trên diện mạo của nó dịch chuyển và “biến hình” sang diện mạo của cựu Tổng thống Barack Obama. Hình ảnh mang tính biểu tượng này mở màn cho Hội nghị thượng đỉnh "AI for Good" (AI vì điều tốt đẹp), sự kiện thu hút hơn 12.000 người tham gia từ 170 quốc gia.

NATO trước bài toán hỗ trợ Ukraine

NATO trước bài toán hỗ trợ Ukraine

(CLO) Trọng tâm của Hội nghị thượng đỉnh NATO tổ chức tại Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ (ngày 7 - 8/7/2026) không chỉ là việc tăng cường năng lực phòng thủ tập thể, mà còn là thảo luận về cơ chế duy trì hỗ trợ lâu dài cho Ukraine. Tuy nhiên, những diễn biến tại Ankara cho thấy bức tranh phức tạp hơn nhiều so với thông điệp về sự đoàn kết mà NATO muốn truyền tải.

Nắng nóng cực đoan và bài toán thích ứng của châu Âu

Nắng nóng cực đoan và bài toán thích ứng của châu Âu

(CLO) Những đợt nắng nóng cực đoan liên tiếp tại châu Âu trong những năm gần đây đang cho thấy một xu hướng đáng chú ý: các hiện tượng nhiệt độ cao không còn là những biến động khí hậu ngắn hạn, mà đang trở thành một phần của bối cảnh khí hậu mới. Nhiều quốc gia châu Âu đã ghi nhận mức nhiệt kỷ lục, gây sức ép lớn lên hệ thống y tế, năng lượng, giao thông, sản xuất nông nghiệp và đời sống xã hội.

Gió đổi chiều trong liên minh Mỹ - Israel

Gió đổi chiều trong liên minh Mỹ - Israel

(CLO) Quan hệ Mỹ - Israel, vốn được xem là một trong những liên minh bền chặt và có tính đặc thù nhất trong chính sách đối ngoại của Washington tại Trung Đông, đang bước vào giai đoạn điều chỉnh quan trọng.

Xung đột Mỹ - Iran: Thỏa thuận mong manh giữa vòng xoáy đối đầu

Xung đột Mỹ - Iran: Thỏa thuận mong manh giữa vòng xoáy đối đầu

(CLO) Tình hình xung đột giữa Mỹ và Iran tiếp tục diễn biến phức tạp sau khi Washington tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào một số mục tiêu tại Iran, trong bối cảnh thỏa thuận ngừng bắn giữa hai nước đang đứng trước nguy cơ bị phá vỡ. Động thái này diễn ra sau vụ lực lượng Iran bị cáo buộc sử dụng máy bay không người lái tấn công một tàu thương mại treo cờ Singapore tại khu vực eo biển Hormuz.

Quan hệ giữa Mỹ và NATO: Chung thuyền, khác hướng?

Quan hệ giữa Mỹ và NATO: Chung thuyền, khác hướng?

(CLO) NATO đang bước vào giai đoạn điều chỉnh quan trọng khi phải đối mặt đồng thời với nhiều thách thức về chiến lược, nội bộ và định hướng phát triển trong bối cảnh môi trường an ninh quốc tế thay đổi sâu sắc.

Colombia trong chu kỳ chính trị mới

Colombia trong chu kỳ chính trị mới

(CLO) Colombia vừa trải qua một cuộc bầu cử tổng thống có mức độ cạnh tranh cao, phản ánh sự phân hóa sâu sắc trong đời sống chính trị - xã hội của quốc gia Nam Mỹ này.

Điều gì xảy ra sau khi Thủ tướng Anh Keir Starmer từ chức?

Điều gì xảy ra sau khi Thủ tướng Anh Keir Starmer từ chức?

(CLO) Thông tin Thủ tướng Keir Starmer tuyên bố sẽ rời nhiệm sở đang thu hút sự chú ý lớn của dư luận Vương quốc Anh và quốc tế, trong bối cảnh chính quyền do Đảng Lao động lãnh đạo đối mặt với sức ép chính trị ngày càng gia tăng.

Hội nghị thượng đỉnh G7 - Sau bức màn đồng thuận

Hội nghị thượng đỉnh G7 - Sau bức màn đồng thuận

(CLO) Nhiều ý kiến cho rằng, kết quả của Hội nghị thượng đỉnh G7 diễn ra tại Evian-les-Bains/Pháp (15-17/6) đã tạo ra những tín hiệu tích cực hơn đáng kể so với kỳ họp trước tại Kananaskis/Canada. Tuy nhiên, đằng sau bầu không khí hợp tác được cải thiện là những khác biệt chiến lược sâu sắc giữa Mỹ và các đồng minh châu Âu vẫn chưa được giải quyết.

Mỹ và Iran ký thỏa thuận chấm dứt xung đột: 'Bản thiết kế' cho hòa bình lâu dài

Mỹ và Iran ký thỏa thuận chấm dứt xung đột: 'Bản thiết kế' cho hòa bình lâu dài

(CLO) Mỹ và Iran hôm 18/6 đều xác nhận đã ký một biên bản ghi nhớ gồm 14 điều khoản nhằm chấm dứt cuộc xung đột kéo dài trong thời gian qua. Nội dung văn kiện cho thấy đây chưa phải một hiệp định hòa bình hoàn chỉnh, nhưng có thể trở thành “bản thiết kế” quan trọng để đưa hai bên từ ngừng bắn tới một thỏa thuận ổn định lâu dài hơn.

Quan hệ hợp tác ASEAN - Nga: 35 năm và những bước tiến mới

Quan hệ hợp tác ASEAN - Nga: 35 năm và những bước tiến mới

(CLO) Sau 35 năm thiết lập quan hệ đối thoại (1991-2026) và 8 năm nâng cấp lên quan hệ đối tác chiến lược, Hội nghị cấp cao ASEAN - Nga tại Kazan (Nga) từ ngày 17-19/6/2026 diễn ra trong bối cảnh môi trường chiến lược khu vực và quốc tế đang có nhiều biến động sâu sắc.

Cỡ chữ bài viết: