Tại sao Iran và Israel từ đồng minh trở thành đối thủ?

Hai đối thủ vốn là… đồng minh

Kể từ khi phát động cuộc chiến chống lại Hamas ở Dải Gaza sau vụ tấn công khủng bố của Hamas vào ngày 7 tháng 10, Israel cũng đẩy mạnh các cuộc tấn công vào các lực lượng liên kết với Iran ở Lebanon và Syria.

Một cuộc tấn công như vậy diễn ra vào đầu tháng 4 khi tòa nhà sứ quán Iran ở Thủ đô Damascus của Syria bị không kích, khiến ít nhất 13 người thiệt mạng, trong đó có 7 thành viên cấp cao của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran.

tai sao iran va israel tu dong minh tro thanh doi thu hinh 1

Tòa nhà lãnh sự quán Iran tại Damascus (Syria) bị san phẳng sau cuộc tấn công hồi tháng 4. Ảnh: DW

Tehran đổ lỗi cho Israel về vụ tấn công, mặc dù bản thân Israel không bình luận về vụ việc. Ngày 13/4, Iran phóng hơn 300 máy bay không người lái và tên lửa hành trình tấn công Israel nhằm đáp trả cuộc không kích vào lãnh sự quán ở Damascus. Màn trả đũa này khiến sự thù địch giữa Iran và Israel trở nên sâu sắc hơn nữa. 

Nhưng có một thực tế, mối quan hệ giữa hai nước không phải luôn luôn như vậy. Trái lại, họ còn từng là đồng minh thân thiết cho đến Cách mạng Hồi giáo Iran năm 1979.

Iran là một trong những quốc gia đầu tiên công nhận Israel sau khi nước này được thành lập vào năm 1948. Israel coi Iran là đồng minh chống lại các quốc gia Ả Rập. Trong khi đó, Iran hoan nghênh Israel do Mỹ hậu thuẫn như một đối trọng với các nước Ả Rập trong khu vực.

Khi đó, Israel đã đào tạo các chuyên gia nông nghiệp Iran, cung cấp bí quyết kỹ thuật và giúp xây dựng và huấn luyện các lực lượng vũ trang Iran. Vua Iran khi ấy thậm chí đã trả tiền dầu cho Israel vì nền kinh tế đang phát triển của nước này đang cần nhiên liệu.

Không chỉ có vậy. Iran là quê hương của cộng đồng Do Thái lớn thứ hai bên ngoài Israel. Tuy nhiên, sau Cách mạng Hồi giáo, nhiều người Do Thái đã rời bỏ đất nước này. Nhưng thậm chí ngày nay, hơn 20.000 người Do Thái vẫn sống ở Iran.

Quan hệ Israel - Iran thay đổi từ khi nào?

Sau khi Cách mạng Hồi giáo Iran đưa ông Ayatollah Ruhollah Khomeini và các nhà cách mạng tôn giáo của ông lên nắm quyền, Iran đã hủy bỏ tất cả các thỏa thuận trước đó với Israel.

tai sao iran va israel tu dong minh tro thanh doi thu hinh 2

Trước năm 1979, Iran và Israel từng là đồng minh thân thiết. Ảnh: RTE

Cố Lãnh đạo tối cao Khomeini đã chỉ trích gay gắt việc Israel chiếm đóng các vùng lãnh thổ của người Palestine. Dần dần, Iran áp dụng chính sách ngày càng gay gắt đối với Israel với mục đích giành được sự ủng hộ của các quốc gia Ả Rập trong khu vực hoặc ít nhất là công dân của họ.

Chế độ mới của Iran rất mong muốn tăng cường ảnh hưởng trong khu vực để trở thành đối trọng với Ả Rập Xê Út, quốc gia có ảnh hưởng hàng đầu trong thế giới Hồi giáo nhưng lại theo dòng Sunni, khác với dòng Shiite của Iran.

Khi Israel gửi quân vào miền nam Lebanon vào năm 1982 để can thiệp vào cuộc nội chiến ở nước này, ông Khomeini đã phái Vệ binh Cách mạng Iran đến Thủ đô Beirut của Lebanon để hỗ trợ lực lượng dân quân Shiite địa phương. Lực lượng dân quân Hezbollah, phát triển nhờ sự hỗ trợ này, ngày nay được coi là lực lượng liên kết của Iran ở Lebanon.

Nhà lãnh đạo hiện tại của Iran,  ông Ayatollah Ali Khamenei, người có tiếng nói cuối cùng trong mọi vấn đề, vẫn có thái độ đối kháng với Israel như những người tiền nhiệm.

Iran có thể thay đổi lập trường chống Israel?

Không phải tất cả người dân Iran bình thường đều ủng hộ thái độ thù địch của Iran đối với Israel.

Faezeh Hashemi Rafsanjani - con gái của cựu Tổng thống Iran, Ali Akbar Hashemi Rafsanjani, cho biết trong một cuộc phỏng vấn năm 2021: “Iran phải đánh giá lại mối quan hệ của mình với Israel vì lập trường của họ không còn phù hợp với thời đại”.

tai sao iran va israel tu dong minh tro thanh doi thu hinh 3

Hệ thống phòng thủ tên lửa của Isreal bắn hạ máy bay không người lái và tên lửa của Iran hôm 13/4. Ảnh: DW

Faezeh Hashemi Rafsanjani, người từng giữ một ghế trong quốc hội Iran, đã trở thành nhà hoạt động và bị bắt sau khi bà bày tỏ sự ủng hộ đối với các cuộc biểu tình năm 2022.

Nhà khoa học chính trị nổi tiếng Sadegh Zibakalam, giảng dạy tại Đại học Tehran, cũng đã nhiều lần chỉ trích chính sách của Iran đối với Israel. Zibakalam nói trong một cuộc phỏng vấn năm 2022 với DW: “Lập trường này đã cô lập đất nước trên trường quốc tế”.

Tuy nhiên, những người ủng hộ trung thành của Cộng hòa Hồi giáo Iran lại ủng hộ lập trường thù địch của nước này đối với Israel và mong muốn thấy nước này phản đối các cường quốc.

Nhà phân tích Ali Fathollah-Nejad cho biết một số người ủng hộ chính quyền Iran và các thành viên của cái gọi là "Trục kháng chiến" đã tỏ ra khó chịu trước việc Iran trì hoãn tấn công Israel trong bối cảnh Tel Aviv tiến hành cuộc chiến tại Gaza hoặc thực hiện các cuộc tấn công vào các cơ sở của Iran.

Thực tế, trước khi Iran tiến hành cuộc tấn công trả đũa với hàng trăm tên lửa hành trình và UAV bắn vào lãnh thổ Israel hôm 13/4, một số người Iran chỉ trích quân đội và giới lãnh đạo vì đã không hành động.

Giám đốc tổ chức tư vấn Trung tâm Trật tự Toàn cầu và Trung Đông có trụ sở tại Berlin giải thích rằng sự thất vọng của những người theo đường lối cứng rắn ngày càng gia tăng do "Iran thiếu uy tín với tư cách là điểm tựa chính cho chính nghĩa của người Palestine và sự do dự của nước này trong việc đối đầu trực tiếp với Israel”.

Và khi đây vẫn là dòng hải lưu chủ đạo trong dư luận Iran, thì viễn cảnh nước này xem xét lại mối quan hệ với Israel và gác bỏ sự thù địch, rất khó xảy ra.

Quang Anh

Xem thêm

COP31: Khi AI trở thành bài toán khí hậu mới

COP31: Khi AI trở thành bài toán khí hậu mới

(NB&CL) Trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra những khả năng mới trong ứng phó biến đổi khí hậu, nhưng sự phát triển nhanh chóng của công nghệ này cũng kéo theo nhu cầu năng lượng, nước và tài nguyên ngày càng lớn. Tại COP31, đây là một thách thức mới mà thế giới không thể bỏ qua.

Sự sụp đổ bất ngờ của Ueno Bank khiến hàng triệu khách hàng không thể truy cập tài khoản. Ảnh: Ueno Bank

Ngân hàng Ueno Bank tại Paraguay sụp đổ như thế nào?

(CLO) Từ một ngân hàng số phát triển nhanh chóng với gần 3 triệu khách hàng, Ueno Bank tại Paraguay bất ngờ bị cơ quan quản lý can thiệp vì thiếu hụt vốn nghiêm trọng. Đằng sau sự sụp đổ này là những khoản cho vay rủi ro, sai lệch trong báo cáo tài chính và nghi vấn xung đột lợi ích, khiến hàng triệu người gửi tiền bị ảnh hưởng.

Canada xích lại gần châu Âu nhưng khó rời xa Mỹ

Canada xích lại gần châu Âu nhưng khó rời xa Mỹ

(CLO) Việc Canada cam kết hướng tới trở thành thành viên liên kết đầu tiên của Liên minh châu Âu (EU) đánh dấu bước tiến mới trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương. Tuy nhiên, động thái này không đồng nghĩa Ottawa muốn tạo đối trọng hay tìm kiếm một đối tác thay thế Washington.

 Điều gì chờ đợi Tổng thống Trump nếu đảng Dân chủ giành lại Quốc hội Mỹ?

Điều gì chờ đợi Tổng thống Trump nếu đảng Dân chủ giành lại Quốc hội Mỹ?

(CLO) Đảng Dân chủ đang kỳ vọng giành lại quyền kiểm soát lưỡng viện trong cuộc bầu cử ngày 3/11 để làm đòn bẩy đối trọng. Nếu thành công, họ sẽ nắm trong tay các đặc quyền hiến định nhằm giám sát, điều tra và trực tiếp kiềm chế quyền lực hành pháp của Tổng thống Donald Trump trong nửa sau nhiệm kỳ.

Cán cân quyền lực trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ

Cán cân quyền lực trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ

(NB&CL) Ngày 3/11 tới, cử tri Mỹ sẽ lựa chọn Quốc hội khóa mới cùng nhiều vị trí lãnh đạo cấp bang. Diễn ra giữa nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Donald Trump, cuộc bầu cử có thể điều chỉnh tương quan quyền lực tại Washington, tác động đến chương trình nghị sự của Nhà Trắng và định hình bước chuẩn bị cho cuộc đua Tổng thống năm 2028. Trong bối cảnh đa số tại Quốc hội Mỹ khá mong manh, những thay đổi nhỏ về số ghế cũng có thể tạo ra những thay đổi chính trị đáng kể.

Mỹ loại DeepSeek khỏi cơ quan chính phủ và vấn đề chủ quyền dữ liệu AI quốc gia

Mỹ loại DeepSeek khỏi cơ quan chính phủ và vấn đề chủ quyền dữ liệu AI quốc gia

(CLO) Quyết định của Bộ An ninh Nội địa Mỹ yêu cầu loại bỏ DeepSeek khỏi hệ thống công nghệ thông tin của các cơ quan hành pháp dân sự liên bang cho thấy một thay đổi đáng chú ý trong cách các quốc gia lựa chọn công nghệ. Chất lượng và giá thành vẫn quan trọng nhưng ngày càng phải được cân nhắc cùng an ninh dữ liệu, quyền kiểm soát hệ thống và lợi ích quốc gia.

Bình đẳng giới và những thách thức trong kỷ nguyên AI

Bình đẳng giới và những thách thức trong kỷ nguyên AI

(NB&CL) Trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra nhiều cơ hội nâng cao năng suất lao động, tiếp cận tri thức và thúc đẩy bình đẳng giới, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ gia tăng định kiến và bất bình đẳng về cơ hội phát triển. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, bình đẳng giới trong kỷ nguyên AI không chỉ đòi hỏi quyền tiếp cận công nghệ, mà còn phải bảo đảm sự tham gia và thụ hưởng công bằng của phụ nữ.

ASEAN tăng cường phối hợp, chủ động ứng phó với các thảm họa thiên nhiên

ASEAN tăng cường phối hợp, chủ động ứng phó với các thảm họa thiên nhiên

(CLO) Giữa lúc những thảm họa thiên nhiên ngày càng khó lường, ASEAN đang chủ động chuẩn bị cho tình huống xấu nhất bằng các cuộc diễn tập cứu trợ đa quốc gia. Mục tiêu rất rõ ràng: tăng cường phối hợp lực lượng, chia sẻ thông tin và sẵn sàng hỗ trợ người dân khi thảm họa thực sự xảy ra.

Hàng không thế giới lại chao đảo vì xung đột Trung Đông

Hàng không thế giới lại chao đảo vì xung đột Trung Đông

(CLO) Sân bay King Khalid ở thủ đô Riyadh của Ả Rập Xê Út bị tấn công 4 lần trong 5 ngày gần đây bởi tên lửa và máy bay không người lái của lực lượng Houthi. Chuỗi sự kiện cho thấy hàng không thế giới một lần nữa phải chịu liên lụy từ cuộc xung đột tại Trung Đông.

Tháng 10 và cuộc đua trở lại Mặt trăng

Tháng 10 và cuộc đua trở lại Mặt trăng

(NB&CL) Tại Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ, các đại diện cấp cao của những nước tham gia Hiệp ước Artemis (Artemis Accords) đang bàn về các nguyên tắc cho hoạt động trên Mặt trăng, trong lúc số thành viên sáng kiến này đã lên 76 và các chương trình đưa người trở lại Mặt trăng bước vào giai đoạn mới.

Greenland và Iceland trong tính toán chiến lược của Mỹ ở Bắc Cực

Greenland và Iceland trong tính toán chiến lược của Mỹ ở Bắc Cực

(CLO) Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã đến thủ đô Reykjavik ngày 5/10, đánh dấu chuyến thăm Iceland đầu tiên của một quan chức ngoại giao cấp cao Mỹ kể từ năm 2021. Động thái này diễn ra trong bối cảnh khu vực Bắc Cực đang ngày càng gia tăng tầm quan trọng chiến lược đối với Washington trên các phương diện an ninh, tuyến hàng hải và tài nguyên.

Pháp và Tây Ban Nha thắt chặt quan hệ trong bối cảnh nhiều sức ép

Pháp và Tây Ban Nha thắt chặt quan hệ trong bối cảnh nhiều sức ép

(CLO) Chuyến thăm cấp Nhà nước tới Tây Ban Nha của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron (ngày 29 – 30/9) diễn ra trong bối cảnh quan hệ song phương đang đón nhận nhiều xung lực phát triển mới, song cũng đan xen không ít thách thức cần tháo gỡ ở cả bình diện song phương lẫn nội bộ mỗi nước.

Thế giới phòng chống thiên tai: Làm sao để từ “biết trước” trở thành “kịp thời hành động”?

Thế giới phòng chống thiên tai: Làm sao để từ “biết trước” trở thành “kịp thời hành động”?

(NB&CL) Từ Nepal đến Indonesia, những thiên tai gần đây cho thấy năng lực cảnh báo đang tiến rất nhanh về công nghệ nhưng vẫn có thể mắc kẹt ở những mắt xích tưởng như rất nhỏ. Trong bối cảnh Liên hợp quốc đặt mục tiêu tất cả các nước đều có năng lực cảnh báo sớm vào năm 2027, khoảng cách giữa “biết trước” và “kịp thời hành động” trở thành câu hỏi quan trọng.

Cỡ chữ bài viết: