Những CLB này không chỉ là nơi sinh hoạt văn nghệ, mà đang trở thành “trạm nuôi dưỡng di sản”, giúp các giá trị truyền thống của đồng bào Tày, Nùng, Dao, Mông… được lan tỏa bền vững ngay từ đời sống hằng ngày.
Tháng 10 vừa qua, sự ra đời của CLB văn hóa, nghệ thuật “Đặc sắc Văn Lang” tại xã Văn Lang đánh dấu bước chuyển mới trong cách làm văn hóa của địa phương. Trên nền phong trào văn nghệ từng phát triển tự phát, CLB mang lại biểu hình hoạt động bài bản hơn, với các buổi luyện tập hàng tuần, biểu diễn tại sinh hoạt cộng đồng và Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc. Những làn điệu then, sli, lượn được người dân cất lên không phải vì nhiệm vụ, mà từ niềm vui được giữ lại tiếng hát của cha ông.
Việc UNESCO ghi danh “Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái” là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại càng khiến địa phương nhận rõ trách nhiệm với di sản. “CLB không chỉ là nơi sinh hoạt nghệ thuật mà còn khơi dậy niềm tự hào, ý thức gìn giữ truyền thống trong cộng đồng”, đồng chí Hoàng Thị Dung, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Văn Lang chia sẻ.
Không chỉ Văn Lang, xã Xuân Dương cũng đang trở thành điểm sáng khi được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chọn triển khai mô hình thí điểm về bảo tồn giá trị văn hóa trong xây dựng nông thôn mới năm 2025. Từ năm 2022, CLB hát sli với 37 thành viên duy trì đều đặn sinh hoạt.
Hát sli của người Nùng tại Xuân Dương đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia, và hiện được truyền dạy qua nhiều thế hệ. Trong thời gian tới, xã sẽ tổ chức tập huấn, truyền dạy, tuyên truyền trực quan và xây dựng mô hình CLB gắn với du lịch xanh – hướng phát triển được kỳ vọng tạo sinh kế bền vững cho đồng bào.
Tại xã Côn Minh, việc bảo tồn văn hóa truyền thống được đưa thẳng vào nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã nhiệm kỳ 2025 – 2030. Đầu tháng 11, CLB hát then – đàn tính liên thế hệ ra mắt, quy tụ 88 thành viên từ thiếu nhi đến cao tuổi. Sự đa dạng độ tuổi tạo nên một “cầu nối truyền đời”, giúp di sản không bị đứt gãy mà tiếp tục lan tỏa tự nhiên giữa cộng đồng.
Không chỉ luyện tập và biểu diễn, các CLB đều triển khai nhiều hoạt động đồng bộ: truyền dạy kỹ năng, giao lưu liên xã, tổ chức tuyên truyền trực quan, kết nối với các tổ du lịch cộng đồng. Đây chính là môi trường để người dân vừa thực hành văn hóa, vừa được hưởng thụ, vừa là chủ thể bảo tồn.
Ông Hoàng Văn Đức, Chủ nhiệm CLB hát then – đàn tính liên thế hệ xã Côn Minh, cho rằng mô hình CLB đã đưa văn hóa trở về với cộng đồng theo đúng nghĩa. “CLB giúp duy trì phong trào văn nghệ lành mạnh, nuôi dưỡng tinh thần đoàn kết, đồng thời củng cố phong trào xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở”.
Di sản văn hóa còn được nuôi dưỡng ngay trong môi trường học đường. Tại Trường Phổ thông Dân tộc nội trú Chợ Đồn, Đội văn nghệ truyền thống do Trung tâm Văn hóa tỉnh định hướng đã tập huấn và truyền dạy dân ca Tày, Nùng, múa dân gian Tày – Dao – Mông cho học sinh. Đây là “lớp kế cận” quan trọng, không chỉ giúp bảo tồn di sản mà còn bồi đắp nhân cách, thẩm mỹ, ý thức về cội nguồn cho thế hệ trẻ.
Ở một số khu du lịch, đặc biệt tại Vườn quốc gia Ba Bể, các hoạt động văn nghệ cộng đồng đã trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng. Du khách được nghe then, xem múa bát, nhảy sạp trong ánh lửa bập bùng – những khoảnh khắc cho thấy di sản không chỉ tồn tại trong ký ức, mà đang tạo ra giá trị kinh tế cho người dân một cách tự nhiên.
Thực tế triển khai tại nhiều xã cho thấy mô hình câu lạc bộ văn hóa – nghệ thuật là giải pháp phù hợp và hiệu quả trong bảo tồn di sản. Khi người dân trở thành chủ thể, di sản không còn là thứ cần “giữ hộ”, mà trở thành phần sống động của đời sống hằng ngày. Mỗi CLB chính là một “thiết chế cộng đồng nhỏ”, nơi truyền thống được vun bồi để tiếp tục đồng hành với quá trình xây dựng nông thôn mới và sự phát triển của Thái Nguyên hôm nay.
