Liên quan đến nội dung này, phóng viên Nhà báo và Công luận đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Bùi Thị An - Đại biểu Quốc hội khóa XIII, để làm rõ những yêu cầu đặt ra trong quá trình đổi mới mô hình quản trị quốc gia, xây dựng bộ máy tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả và tạo động lực cho tăng trưởng bền vững trong giai đoạn phát triển mới.
+ Bài phát biểu khai mạc Hội nghị Trung ương 3 của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh tinh gọn bộ máy mới chỉ là điều kiện, còn mục tiêu là nâng cao hiệu lực lãnh đạo và chất lượng phục vụ Nhân dân. Theo bà, sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, làm thế nào để đo lường hiệu quả phục vụ thực chất của bộ máy thay vì chỉ dừng lại ở các con số về giảm đầu mối?
- Theo tôi, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã nhấn mạnh rất rõ rằng tinh gọn bộ máy chỉ là điều kiện, chứ không phải mục tiêu cuối cùng. Điều quan trọng nhất là chuyển mạnh từ tư duy quản lý bộ máy sang quản trị quốc gia hiện đại, lấy người dân làm trung tâm.
Nếu chỉ giảm đầu mối, giảm biên chế mà hiệu quả quản trị không thay đổi thì cải cách chưa thể coi là thành công. Điều người dân mong muốn không phải là bộ máy nhỏ hơn mà là thủ tục nhanh hơn, quyết định đúng hơn, chi phí xã hội thấp hơn và chất lượng cuộc sống tốt hơn.
Vì vậy, hiệu quả cải cách không thể chỉ đo bằng số lượng cơ quan được sáp nhập mà phải được đánh giá thông qua mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp và hiệu quả phát triển kinh tế - xã hội. Đó mới là tư duy quản trị hiện đại.
Sau một năm triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, có thể thấy nhiều chuyển biến tích cực như giảm tầng nấc trung gian, phân cấp mạnh hơn cho địa phương, nhất là cấp cơ sở, qua đó rút ngắn thời gian giải quyết công việc, giảm chi phí và nâng cao tính chủ động của chính quyền.
Tuy nhiên, đây mới là giai đoạn đầu. Một số nơi vẫn còn tình trạng “gọn về tổ chức nhưng chưa mạnh về năng lực”. Phân cấp đã có nhưng chưa đi đôi với nguồn lực, nhân lực và cơ chế kiểm soát tương xứng. Vì vậy, cần tiếp tục hoàn thiện để thay đổi về tổ chức thực sự trở thành thay đổi về chất lượng quản trị.
Theo tôi, cần chuyển mạnh từ quản lý theo quy trình sang quản lý theo kết quả. KPI là công cụ cần thiết nhưng chưa đủ. Bên cạnh các chỉ tiêu định lượng phải đánh giá bằng hiệu quả thực tiễn và sự hài lòng của người dân. Thước đo cuối cùng phải là kinh tế phát triển hơn, người dân sống tốt hơn, hạnh phúc hơn, môi trường trong sạch hơn và niềm tin của Nhân dân được củng cố.
Để đạt được điều đó, Trung ương cần tiếp tục phân cấp, phân quyền đi đôi với tăng cường nguồn lực, đào tạo đội ngũ cán bộ đủ trình độ, bản lĩnh và liêm chính để dám chịu trách nhiệm. Đồng thời, phải đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, tăng cường minh bạch để người dân và các tổ chức có điều kiện giám sát, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy.
+ Từ định hướng chuyển quản lý phân tán sang quản trị thống nhất lãnh thổ và nguồn lực, theo bà cần thay đổi tư duy quản trị như thế nào để đáp ứng những yêu cầu mới?
- Theo tôi, quản lý thống nhất và phân cấp không phải là hai khái niệm đối lập mà phải được kết hợp hài hòa.
Trước đây, do điều kiện phát triển còn khó khăn nên mỗi địa phương đều muốn giữ lại nguồn lực của mình, dẫn đến tình trạng phân tán và thiếu sự tập trung để giải quyết những vấn đề lớn của quốc gia. Trong giai đoạn phát triển mới, cần tập trung nguồn lực cho các mục tiêu trọng tâm, trọng điểm. Khi nguồn lực được phân bổ theo ưu tiên quốc gia thì hiệu quả sẽ cao hơn, toàn cục phát triển thì các địa phương cũng được hưởng lợi.
Tuy nhiên, quản lý nguồn lực ở quy mô lớn cũng đặt ra yêu cầu rất cao đối với đội ngũ cán bộ. Càng quản lý nguồn lực lớn càng phải có năng lực quản trị, bản lĩnh và đặc biệt là sự liêm chính.
Đối với đất đai, tài nguyên hay các nguồn lực chiến lược, điều quan trọng không chỉ là khơi thông để phục vụ phát triển mà còn phải quản lý chặt chẽ nhằm ngăn ngừa thất thoát, lãng phí và lợi ích nhóm. Muốn vậy phải xây dựng cơ chế kiểm soát quyền lực hiệu quả, bảo đảm mọi quyết định đều minh bạch, có trách nhiệm giải trình và chịu sự giám sát của Nhân dân.
+ Trước mục tiêu tăng trưởng hai con số dựa trên tri thức, công nghệ và năng suất, theo bà đâu là điểm nghẽn cần tháo gỡ và cần thiết kế chính sách như thế nào để vừa tạo đột phá tăng trưởng, vừa bảo đảm phát triển bao trùm?
- Theo tôi, thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã chỉ rõ hướng đi của nền kinh tế Việt Nam trong cả ngắn hạn và dài hạn.
Trước mắt, cần hoàn thành mục tiêu tăng trưởng năm 2026, đồng thời tạo nền tảng cho tăng trưởng hai con số bền vững. Muốn vậy phải giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, khơi thông đầu tư, xử lý các dự án tồn đọng, củng cố năng lực doanh nghiệp, bảo đảm việc làm và thu nhập cho người lao động. Các mục tiêu phải được lượng hóa đến từng ngành, từng địa phương và gắn với trách nhiệm của người đứng đầu; khâu quyết định vẫn là tổ chức thực hiện.
Về dài hạn, Việt Nam phải chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa vào vốn, tài nguyên, gia công và lao động giá rẻ sang mô hình dựa trên năng suất, tri thức, dữ liệu, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao. Đây không chỉ là thay đổi mô hình kinh tế mà còn là thay đổi tư duy phát triển.
Trong bối cảnh chuyển đổi số và AI phát triển nhanh, khoa học - công nghệ phải thực sự chuyển hóa thành năng suất lao động, chất lượng tăng trưởng và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Quan trọng hơn, mọi chính sách phải lấy con người làm trung tâm. Chuyển đổi số và AI không chỉ nhằm tạo ra tăng trưởng cao hơn mà còn phải mở rộng cơ hội tiếp cận việc làm, tri thức và các dịch vụ thiết yếu, để không ai bị bỏ lại phía sau trong quá trình phát triển.
+ Xin trân trọng cảm ơn PGS.TS Bùi Thị An!
