Người gom thanh âm từ thực tế cuộc sống
Trước khi đi sâu vào thế giới nghệ thuật của "Mắt sáng lòng trong", không thể không nhắc đến người "kiến trúc sư" đã thổi hồn nhạc vào những vần thơ – Nhà báo, Nhạc sĩ Tào Khánh Hưng. Ông là một gương mặt đặc biệt trong làng báo chí và âm nhạc đương đại, người luôn biết cách hòa quyện giữa nhãn quan nhạy bén của một người làm báo và tâm hồn nhạy cảm, lãng mạn của một nghệ sĩ.
Năm 2025 vừa qua đánh dấu thêm một cột mốc trong sự nghiệp sáng tác của ông. Bên cạnh giải Ba cho ca khúc "Nhà báo chúng tôi", tác phẩm "Việt Nam – Cuba nghĩa tình xanh" của ông cũng vinh dự đoạt giải Khuyến khích tại cuộc thi sáng tác kỷ niệm 65 năm quan hệ hữu nghị Việt Nam – Cuba do Hội Nhạc sĩ Việt Nam và Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam tổ chức. Tác phẩm này là một trong năm ca khúc được lựa chọn biểu diễn tại lễ tổng kết trao giải, đồng thời nằm trong số 65 tác phẩm được tuyển chọn in trong tập sách nhạc gửi tặng Đảng, Nhà nước và Nhân dân Cuba.
Nếu như "Nhà báo chúng tôi" là bức tranh toàn cảnh mang tính sử thi, khái quát chặng đường một thế kỷ vẻ vang, đầy hy sinh và tự hào của nền báo chí nước nhà, thì "Mắt sáng lòng trong" lại như một lời tự sự, một góc nhìn cận cảnh đi sâu vào thế giới nội tâm, vào đạo đức nghề nghiệp và lý tưởng sống của người cầm bút. Sự chuyển dịch từ cái "ta" chung sang cái "tôi" tự soi rọi chính là bước đi nghệ thuật chín muồi của Tào Khánh Hưng khi ông tìm thấy sự đồng điệu tuyệt đối trong bài thơ của tác giả Nguyễn Thiện.
Ý thức dấn thân và "phép cộng" định nghĩa nghề báo
Mở đầu ca khúc, người nghe được dẫn dắt vào một không gian nghệ thuật nhẹ nhàng, bảng lảng nhưng ẩn chứa triết lý sâu sắc:
"Một niềm vui nho nhỏ, Giữa cuộc sống vô thường. Long lanh như hạt sương, Vương trên đầu ngọn cỏ."
Hình ảnh "hạt sương vương trên đầu ngọn cỏ" là một ẩn dụ nghệ thuật rất đẹp. Công việc của người làm báo đôi khi bắt đầu từ những điều rất nhỏ bé, những mảnh đời, những câu chuyện bình dị khuất lấp giữa dòng đời "vô thường". Thế nhưng, ẩn chứa sau cái vẻ ngoài khiêm nhường ấy lại là "một sức mạnh vô hình", có khả năng cổ vũ, lay động lòng người, thúc đẩy con người ta vươn lên trong cuộc sống.
Là một nhà báo chuyên viết mảng văn hóa văn nghệ, tôi đặc biệt ấn tượng với cách định nghĩa về nghề rất lý tính nhưng cũng đầy chất thơ của tác giả:
"Báo chí là phép cộng, Tính thời sự kịp thời Đem hạnh phúc cho đời."
Báo chí là "phép cộng" một định nghĩa đầy sáng tạo. Đó là phép cộng của thông tin, của sự kiện, của lòng dân và ý Đảng, của niềm vui và cả những nỗi đau cần được sẻ chia. "Tính thời sự kịp thời" chính là mạch đập, là dưỡng chất nuôi sống tờ báo. Nhưng mục đích cốt lõi của phép cộng ấy không phải là săn tìm sự giật gân, câu khách, mà là để "đem hạnh phúc cho đời", hướng con người tới các giá trị Chân - Thiện - Mỹ.
Bản lĩnh người cầm bút: "Mắt sáng, lòng trong, bút sắc"
Trung tâm của bài thơ và cũng là linh hồn của ca khúc nằm ở những dòng tuyên ngôn đanh thép về đạo đức nghề nghiệp:
"Ngòi bút sắc, sáng ngời, Viết, nói điều trung thực! Vượt qua muôn thử thách, Không gợn chút riêng mình."
Đây chính là sự cụ thể hóa lời dạy kinh điển của các thế hệ nhà báo cách mạng tiền bối: "Mắt sáng, lòng trong, bút sắc". Trong thời đại bùng nổ thông tin hiện nay, khi tin giả và những cám dỗ vật chất, danh vọng luôn bủa vây, thì việc "viết, nói điều trung thực" trở thành một thách thức mang tính sống còn. Người làm báo phải đối mặt với áp lực dư luận, áp lực từ các thế lực tiêu cực, và nguy hiểm hơn cả là áp lực từ chính lòng tham của bản thân. Tào Khánh Hưng đã dùng những nốt nhạc đầy dứt khoát để khẳng định: người chiến sĩ ấy phải vượt qua tất cả, giữ cho tâm mình "không gợn chút riêng mình" – một sự vô tư, trong sáng tuyệt đối.
Lý tưởng ấy được nâng tầm khi gắn liền với vận mệnh quốc gia, với con đường cách mạng:
"Chọn nghề báo quang vinh, Trọn lòng đi theo Đảng. Ngày Báo chí Cách mạng, Là dịp soi lại mình."
Đối với báo chí cách mạng, Đảng là kim chỉ nam, là lý tưởng. Khổ thơ không hề mang tính giáo điều, khẩu hiệu bởi nó được đặt trong một tâm thế rất khiêm nhường: "Là dịp soi lại mình". Nghề báo không chỉ là nhìn ra ngoài xã hội để phản ánh, mà còn là nhìn vào bên trong bản thân để tự chỉnh đốn.
Cụm từ "Tâm vững vàng... Tầm cao rộng / Trong như ngọc, sáng như gương!" được lặp đi lặp lại ở cuối bài như một điệp khúc nhức nhối, một lời thề danh dự. "Tâm" là đạo đức, là lòng trắc ẩn; "Tầm" là tri thức, là nhãn quan văn hóa, chính trị. Hai yếu tố ấy phải luôn song hành, soi chiếu vào nhau như ngọc, như gương.
Sự cộng hưởng của hai thế giới âm nhạc: Pop Ballad và Rock
Điểm độc đáo tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt của ca khúc "Mắt sáng lòng trong" chính là việc Nhạc sĩ Tào Khánh Hưng đã khéo léo đặt bài hát vào hai bản phối, hai phong cách âm nhạc hoàn toàn khác biệt: Pop Ballad và Rock. Đây không chỉ là sự thử nghiệm về mặt kỹ thuật, mà là một ý đồ nghệ thuật nhằm lột tả trọn vẹn hai mặt của nghề báo: sự mềm mại, thấu cảm và sự gai góc, kiên cường.
Ở phiên bản Pop Ballad, ca khúc hiện lên như một lời tự tình, một khúc ca thâm trầm, sâu lắng. Giai điệu mượt mà, nhịp điệu chậm rãi của Ballad kết hợp với tiếng piano và string (nhạc cụ dây) tạo nên một không gian lãng mạn, nhẹ nhàng.
Bản phối này cực kỳ phù hợp với những đoạn thơ đầu: "Một niềm vui nho nhỏ... Long lanh như hạt sương". Người nghe như cảm nhận được tiếng bước chân thầm lặng của nhà báo trong đêm vắng, sự đồng cảm sâu sắc của họ trước những số phận ngặt nghèo. Giai điệu Ballad len lỏi vào tim, làm nổi bật lên cái "ấm" của trái tim người cầm bút. Nó chứng minh rằng, đằng sau những bài báo sắc sảo là một tâm hồn nhạy cảm, biết rung động trước cái đẹp và biết đau trước cái xấu. Ở phiên bản này, yếu tố "Lòng trong" được tôn vinh một cách triệt để.
Ngược lại hoàn toàn với sự êm dịu của Ballad, phiên bản Rock lại mang đến một cơn lốc cảm xúc mạnh mẽ, đầy phấn khích. Tiếng guitar điện rè (distortion) cùng tiếng trống jazz dồn dập, uy lực đã biến "Mắt sáng lòng trong" thành một khúc tráng ca thực sự.
Nhạc Rock vốn là biểu tượng của sự tự do, phản kháng và năng lượng bùng nổ. Khi áp vào lời thơ của Nguyễn Thiện, Rock đã đẩy tính chiến đấu của ca khúc lên đỉnh điểm. Những ca từ như: "Vượt qua muôn thử thách", "Giữa bão tố cuộc đời", "Giữ ngọn lửa niềm tin" khi được hát trên nền nhạc Rock trở nên đanh thép, kiên định như những lời thề trước trận đánh.
Phiên bản Rock lột tả chân thực hình ảnh người nhà báo xông pha nơi đầu sóng ngọn gió: từ những rốn lũ thiên tai cho đến những mặt trận đấu tranh chống tiêu cực đầy nguy hiểm. Ở đây, cái "Mắt sáng" và "Bút sắc" được đẩy lên hàng đầu. Sức mạnh của Rock chính là sức mạnh của công lý, của tiếng nói nhân dân bẻ gãy mọi sự gian dối.
Việc một ca khúc có thể đứng vững và thuyết phục ở cả hai thể loại đối lập này cho thấy tài năng phối khí và tư duy giai điệu tài tình của Tào Khánh Hưng. Ông đã tạo ra một "phép cộng" âm nhạc, giúp tác phẩm tiếp cận được đa dạng đối tượng khán giả, từ những người yêu thích sự chiêm nghiệm đến những người trẻ tuổi đam mê sự phá cách, mạnh mẽ.
Sống giữa lòng dân như máu thịt không rời
Dù ở bản phối nào, cái đích cuối cùng mà âm nhạc của Tào Khánh Hưng hướng tới vẫn là Nhân dân. Điệp khúc của bài hát vang lên thiêng liêng và xúc động:
"Luôn sống giữa lòng dân, Như máu thịt không rời! Đường dẫu xa gian khó, Giữ ngọn lửa niềm tin. Vì đất nước thanh bình, Tiếng nói của Nhân dân!"
Báo chí cách mạng sinh ra từ Nhân dân và phải phục vụ Nhân dân. Mối quan hệ giữa nhà báo và Nhân dân được định nghĩa bằng một hình ảnh không thể thiêng liêng hơn: "như máu thịt không rời". Nhà báo không thể ngồi trong phòng máy lạnh để "phán" về cuộc sống. Họ phải tắm mình vào thực tiễn, phải ngửi thấy mùi bùn đất, phải nghe thấy tiếng thở dài của người lao động thì bài viết mới có hơi thở, mới có sức sống.
"Tiếng nói của Nhân dân" – đó vừa là nhiệm vụ, vừa là vinh quang. Khi người dân tin tưởng giao cho nhà báo tiếng nói của họ, nghĩa là họ đã trao đi niềm tin và hy vọng. Giữ vững ngọn lửa niềm tin ấy qua muôn vàn gian khó, bão tố cuộc đời chính là cách mà những người làm báo chân chính khẳng định giá trị tồn tại của mình.
"Mắt sáng lòng trong" của Nhà báo – Nhạc sĩ Tào Khánh Hưng không chỉ đơn thuần là một tác phẩm âm nhạc cổ động. Dưới góc nhìn của một người hoạt động trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật, tôi coi đây là một tác phẩm nghệ thuật có chiều sâu tư tưởng và giá trị thẩm mỹ cao.
Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa chất liệu thơ giàu tính tự sự của Nguyễn Thiện và tư duy âm nhạc nhạy bén, đa sắc màu của Tào Khánh Hưng đã tạo nên một bài ca đi cùng năm tháng. Tác phẩm không chỉ là một cái kết đẹp nối tiếp hào quang của giải thưởng "Nhà báo chúng tôi", mà sẽ còn là người bạn đồng hành tinh thần, lời nhắc nhở quý báu cho các thế hệ nhà báo hôm nay và mai sau: Luôn giữ cho mình một tâm hồn "trong như ngọc" và một đôi mắt "sáng ngời ngời" trước mọi giông bão cuộc đời./.
