(CLO) Nhắc đến Cát Quế, người ta nghĩ ngay tới vùng đất ven sông Đáy trù phú với nhiều di tích văn hóa, lịch sử và đặc sản nông nghiệp. “Một nghề thì sống, đống nghề thì chết”, câu thành ngữ này lại không chính xác khi nói về Cát Quế. Bởi, từ xưa đến nay, Cát Quế vẫn nổi tiếng là xã đa nghề. Người dân Cát Quế cả năm xoay quanh trồng trọt, chăn nuôi, chế biến các loại thực phẩm; và đã giàu lên từ chính bàn tay chăm chỉ cần cù trên mảnh đất quê hương. Xã Cát Quế (huyện Hoài Đức, Hà Nội) được công nhận xã chuẩn nông thôn mới từ năm 2015
Từ “vựa” nông sản …
Vốn chịu thương chịu khó, người dân Cát Quế tạo cho mình một chu trình làm việc quanh năm. Tận dụng triệt để điều kiện tự nhiên sẵn có, nông dân Cát Quế trồng rau, thâm canh cây cam, cây bưởi, bên cạnh cây chủ lực là cây lúa. Hết thời gian đồng áng, nhân dân có chừng 3-4 tháng chế biến tinh bột sắn, miến dong, đậu xanh bóc vỏ, nha thủ công, bánh kẹo,… để cung cấp cho các đầu mối trên khắp đất nước. Chế biến nông sản đã tạo công ăn việc làm cho nhiều hộ dân trong xã, đem lại nguồn thu nhập ổn định và cũng góp phần gìn giữ nghề truyền thống đã có từ lâu đời nơi đây.
Cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ, người dân Cát Quế đã đưa máy móc vào quy trình chế biến nông sản. Trước đây, một hộ gia đình ở Cát Quế chỉ làm được khoảng 200 kg sắn củ thì nay đã làm được 3 tấn sắn củ mỗi ngày.
[caption id="attachment_90845" align="aligncenter" width="999"] : Ở Cát Quế hiện nay có hàng trăm hộ gia đình tham gia chế biến sắn, cung cấp hơn 700 tấn tinh bột cho toàn miền Bắc mỗi năm[/caption]
Năm 2010, Trung tâm tài nguyên thực vật (Viện Khoa học Nông Nghiệp Việt Nam) phối hợp với Hội Nông dân huyện Hoài Đức triển khai dự án “Bảo tồn và phát triển nguồn gen bưởi chín sớm vùng lũ sông Đáy, huyện Hoài Đức” trên địa bàn xã Cát Quế. Xuất phát từ một cây bưởi hạt, được gia đình cụ Trần Thảo lưu giữ và nhân giống từ một thế kỉ trước, bưởi Quế Dương được chọn nghiên cứu. Sau khi tập trung trồng và chăm sóc, đến nay bưởi Quế Dương được coi là cây siêu lợi nhuận. Anh Nguyễn Duy Hà (sinh năm 1983, thôn Tháp Thượng) cho biết: “Bưởi Quế Dương là đặc sản Cát Quế, cây cho nguồn lợi cao. Một cây bưởi một năm có thể cho thu hoạch hàng trăm quả. Cây dễ trồng hơn bưởi Diễn, chín sớm mà bảo quản được lâu. Năm 2015, nhà tôi thu lợi từ bưởi Quế Dương hơn 1 tỷ đồng”.
[caption id="attachment_90846" align="aligncenter" width="720"] Anh Nguyễn Duy Hà bên vườn bưởi Quế Dương bạc tỷ[/caption]
Không những thế, anh Hà cùng nhiều nông dân khác trong thôn còn ươm mầm, chiết cành, bán cây giống cho nhiều đầu mối các tỉnh Bắc Giang, Thái Nguyên, Nam Định để nhân rộng giống cây quý hiếm này. Bưởi đã trở thành cây trồng chủ lực trong chiến lược phát triển kinh tế địa phương.
… Đến điểm sáng chăn nuôi
Cát Quế là một xã đất chật, người đông, có diện tích đất tự nhiên 410ha, dân số 15.800 người, diện tích đất canh tác bình quân đầu người rất thấp, khoảng 180 m2 /người. Để duy trì cuộc sống ở đây nếu chỉ dựa vào khai thác tiềm năng đất đai là một điều rất khó khăn, vì thế người dân ngoài trồng trọt đã đa dạng hoá sinh kế bằng việc phát triển các loại ngành nghề, phát triển chăn nuôi để đảm bảo cuộc sống. Chính vì vậy, mấy năm trở lại đây ngành chăn nuôi ở xã Cát Quế phát triển rất mạnh, đặc biệt chăn nuôi lợn.
Theo số liệu của UBND xã Cát Quế, chăn nuôi lợn được coi trọng như một nghề mang lại thu nhập cao trong hộ gia đình, nó chiếm tới 32,7% giá trị tổng sản phẩm toàn xã. Đây được coi là nguồn cung cấp thịt lợn thường xuyên và ổn định cho khu vực nội, ngoại thành Hà Nội. Sáng sớm, hàng tấn thịt lợn được chăn nuôi và chế biến tại Cát Quế được đưa đến chợ Sấu - một chợ đầu mối lớn nằm tại xã Dương Liễu (Hoài Đức) để đưa đến tiêu thụ tại các chợ Hà Nội.
Trồng trọt, chăn nuôi phát triển giúp kinh tế các hộ gia đình ở Cát Quế ngày một khởi sắc. Tuy vậy, hệ lụy của quá trình phát triển kéo theo tình trạng ô nhiễm môi trường ở đây khá nghiêm trọng.
Vài năm gần đây, chính quyền xã Cát Quế đã nỗ lực xây dựng kế hoạch khu sản xuất tập trung nhưng vấp phải nhiều khó khăn nên vấn đề giải phóng mặt bằng và giải quyết tình trạng ô nhiễm môi trường cho làng nghề còn nan giải. Người dân bước đầu đã có ý thức về bảo vệ môi trường sống cho chính mình nên đưa mô hình làm hầm bioga vào xử lý chất đốt. Lượng bã sắn thải ra từ nghề chế biến tinh bột sắn đã được gom lại, sấy khô bán cho các công ty chế biến thức ăn chăn nuôi làm chất độn.
[caption id="attachment_90848" align="aligncenter" width="800"] Người dân phơi khô bã sắn: vừa không gây ô nhiễm môi trường, vừa có thêm thêm thu nhập[/caption]
Nhờ đó, tình trạng chất thải từ làng nghề gây ô nhiễm môi trường ở Cát Quế đã phần nào được cải thiện. Tuy nhiên, để thúc đẩy làng nghề phát triển, giải quyết tình trạng ô nhiễm môi trường, chính quyền và nhân dân Cát Quế vẫn đang mong đợi sự hỗ trợ của các cấp, các ngành để tạo thế và lực cho vùng đất đa nghề này phát triển bền vững.
Phương Linh
