Công cụ hữu hiệu trong kiểm tra, giám sát việc quản lý, sử dụng tài chính công
Ngày 11/7/1994 đã trở thành mốc son lịch sử ghi dấu sự ra đời của Kiểm toán nhà nước - thiết chế quan trọng trong hệ thống kiểm tra, kiểm soát của Nhà nước đối với việc quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công. Đặc biệt quan trọng là Kiểm toán nhà nước được hiến định trong Hiến pháp năm 2013. Điều đó đã xác lập địa vị pháp lý cao nhất của cơ quan kiểm toán tối cao quốc gia và cũng khẳng định niềm tin của Đảng và Nhà nước về vai trò của Kiểm toán nhà nước trong nền quản trị quốc gia hiện đại.
Trải qua 32 năm xây dựng và phát triển, Kiểm toán nhà nước luôn hoàn thành tốt nhiệm vụ được Đảng, Nhà nước và Nhân dân giao phó; khẳng định vai trò là công cụ hữu hiệu trong kiểm tra, giám sát việc quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Những kết quả đạt được không chỉ thể hiện qua giá trị kiến nghị xử lý tài chính và tỷ lệ thực hiện kiến nghị ngày càng cao, mà còn ở những đóng góp quan trọng trong việc hoàn thiện cơ chế, chính sách, tăng cường kỷ luật, kỷ cương tài chính - ngân sách và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia.
Qua hơn ba thập niên xây dựng và phát triển, Kiểm toán nhà nước đã từng bước khẳng định vị thế trong hệ thống chính trị; thực hiện gần 4.000 cuộc kiểm toán trên hầu hết các lĩnh vực quản lý tài chính công, tài sản công, ngân sách nhà nước; đã triển khai thực hiện cả 3 loại hình kiểm toán (kiểm toán tài chính, kiểm toán hoạt động và kiểm toán tuân thủ). Kết quả kiểm toán đã kiến nghị xử lý tài chính với quy mô hàng trăm nghìn tỷ đồng; phát hiện đề xuất xử lý nhiều sơ hở, bất cập trong cơ chế, chính sách; góp phần tăng cường kỷ luật, kỷ cương ngân sách, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực; đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu về thông tin phục vụ hoạt động giám sát, hoàn thiện pháp luật và phê chuẩn quyết toán ngân sách nhà nước của Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp.
Như khẳng định của đồng chí Nguyễn Hữu Nghĩa - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy Quốc hội, Bí thư Đảng ủy, Tổng Kiểm toán nhà nước - gửi thư chúc mừng tới các thế hệ cán bộ, công chức, viên chức, người lao động Kiểm toán nhà nước nhân dịp kỷ niệm 32 năm Ngày Truyền thống ngành Kiểm toán nhà nước (11/7/1994 - 11/7/2026), thành quả đó là kết tinh của ý chí, trí tuệ, bản lĩnh, tinh thần trách nhiệm và sự cống hiến bền bỉ của cán bộ, công chức, viên chức, người lao động Kiểm toán nhà nước qua các thời kỳ. Với phương châm "Công minh - Chính trực - Nghệ tinh - Tâm sáng", các thế hệ Kiểm toán nhà nước đã chung sức xây dựng và vun đắp những giá trị cốt lõi: đoàn kết, trách nhiệm, kỷ cương, liêm chính và chuyên nghiệp; kiên định thực hiện sứ mệnh bảo vệ tài chính công, tài sản công, vì nền tài chính quốc gia an toàn, lành mạnh, minh bạch, hiệu quả và bền vững.
Cần bước chuyển mình về chất trong giai đoạn phát triển mới
Những giá trị và thành quả đạt được trong suốt 32 năm qua là nền tảng vững chắc để Kiểm toán nhà nước tiếp tục phát triển trong giai đoạn mới.
Thực tiễn phát triển của nhiều quốc gia trên thế giới cho thấy, điều quyết định không chỉ là quy mô nguồn lực, mà quan trọng hơn là năng lực quản lý, phân bổ, sử dụng và kiểm soát nguồn lực. Để quốc gia phát triển phải lấy đổi mới, phát triển thể chế, quan hệ quốc gia, công nghệ và nhân lực làm đột phá chiến lược; thực hiện làm nền tảng; kỷ luật tài chính làm giới hạn; năng suất lao động làm mục tiêu; phát triển bền vững làm đích đến. Vì vậy, yêu cầu đặt ra trong kỷ nguyên mới không chỉ là huy động thêm nguồn lực cho phát triển, mà còn phải xây dựng được hệ thống kiểm soát đủ mạnh để bảo đảm nguồn lực được sử dụng đúng mục tiêu, đúng ưu tiên, minh bạch, hiệu quả và gắn tăng cường kỷ luật tài chính với trách nhiệm giải trình.
Trong bối cảnh đó, Kiểm toán nhà nước cần được nhìn nhận không chỉ là cơ quan kiểm tra tài chính công, tài sản công, mà còn là một thiết chế quan trọng của quản trị quốc gia hiện đại; không chỉ phát hiện các tồn tại, hạn chế trong quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công và ngân sách nhà nước mà còn góp phần phòng ngừa rủi ro, hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng quản trị công và kiến tạo niềm tin phát triển quốc gia.
Đất nước ta đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới với khát vọng vươn lên mạnh mẽ, phấn đấu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số, hướng tới mục tiêu đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao và đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao. Đồng hành cùng đất nước thực hiện các mục tiêu chiến lược đó, Kiểm toán nhà nước không thể chỉ làm tốt hơn những công việc đã làm, mà phải chuyển mình về chất, từ một cơ quan kiểm tra tài chính công, tài sản công sang một thiết chế quan trọng góp phần nâng cao chất lượng quản trị quốc gia.
Trong giai đoạn phát triển mới của đất nước, sứ mệnh của Kiểm toán nhà nước có thể được khái quát trên ba phương diện lớn đó là:
Thứ nhất, Kiểm toán nhà nước là thiết chế bảo vệ lợi ích công và nguồn lực quốc gia. Mỗi đồng ngân sách, mỗi tài sản công, mỗi mét vuông đất công, mỗi dự án đầu tư công đều là nguồn lực của Nhà nước và Nhân dân. Nhiệm vụ của Kiểm toán nhà nước không chỉ là công cụ kiểm tra, giám sát tài chính, tài sản công, mà sâu xa hơn là bảo đảm nguồn lực công được sử dụng đúng mục tiêu, đúng ưu tiên và tạo ra giá trị cao nhất cho phát triển đất nước.
Thứ hai, Kiểm toán nhà nước phải là thiết chế bảo vệ kỷ luật phát triển. Kỷ luật tài chính là nền móng của mọi chiến lược phát triển. Một quốc gia muốn phát triển nhanh và bền vững phải dựa trên nền tảng của kỷ luật. Không có kỷ luật tài chính thì không thể có kỷ luật đầu tư; không có trách nhiệm giải trình thì không thể có quản trị hiệu quả; không có cơ chế kiểm soát quyền lực thì nguy cơ lạm dụng quyền lực, thất thoát, lãng phí luôn hiện hữu.
Dưới góc nhìn đó, Kiểm toán nhà nước thực hiện một chức năng đặc biệt quan trọng: Biến việc quản lý, sử dụng quyền lực gắn với nguồn lực công thành đối tượng được kiểm tra, đánh giá và giải trình bằng các bằng chứng độc lập, khách quan. Đây là một trong những cơ chế quan trọng để kiểm soát quyền lực nhà nước trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
Thứ ba, Kiểm toán nhà nước góp phần bảo vệ niềm tin của Nhân dân. Trong quản trị hiện đại, niềm tin là một loại vốn xã hội đặc biệt quan trọng. Người dân chỉ có thể củng cố niềm tin vào Nhà nước khi thấy nguồn lực công, tiền thuế của nhân dân được quản lý, sử dụng minh bạch, hiệu quả và vì lợi ích chung. Mỗi cuộc kiểm toán khách quan, mỗi kiến nghị được thực hiện nghiêm túc, mỗi bất cập thể chế được phát hiện và khắc phục đều góp phần bồi đắp niềm tin đó.
Từ nhận thức này, Kiểm toán nhà nước cần chuyển mạnh từ kiểm toán để phát hiện tồn tại, hạn chế sang kiểm toán ngăn ngừa rủi ro để kiến tạo giá trị; từ kiểm toán tài chính sang kiểm toán phát triển; từ một cơ quan chuyên môn về kiểm tra tài chính công trở thành thiết chế quan trọng của quản trị quốc gia hiện đại.
Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa trong thư chúc mừng tới các thế hệ cán bộ, công chức, viên chức, người lao động Kiểm toán nhà nước nhân dịp kỷ niệm 32 năm Ngày Truyền thống ngành cũng đề nghị toàn Ngành cần tập trung thực hiện tốt 4 nhiệm vụ trọng tâm: Một là, tiếp tục triển khai thực hiện hiệu quả các chủ trương, nghị quyết của Đảng, pháp luật của Nhà nước; hoàn thiện thể chế Kiểm toán nhà nước, trọng tâm là xây dựng định hướng Chiến lược phát triển Kiểm toán nhà nước đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045; nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Luật Kiểm toán nhà nước và các chuẩn mực, quy trình nghiệp vụ; Hai là, đẩy mạnh cải cách hành chính, tăng cường kiểm soát quyền lực, thực hiện trách nhiệm giải trình trong hoạt động kiểm toán; giữ vững kỷ luật, kỷ cương, đề cao văn hóa liêm chính; ba là, đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu lực và hiệu quả hoạt động kiểm toán; tập trung vào các lĩnh vực trọng yếu, các chương trình, dự án đầu tư quan trọng quốc gia; đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng nền tảng số, trí tuệ nhân tạo đi đôi với xây dựng cơ sở dữ liệu lớn trong hoạt động kiểm toán; Bốn là, tiếp tục sắp xếp tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả; bảo đảm rõ người, rõ việc, rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm, rõ kết quả; xây dựng đội ngũ cán bộ, kiểm toán viên có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức nghề nghiệp trong sáng, trình độ chuyên môn cao và tự duy đổi mới, sáng tạo; hội tụ đầy đủ "Đức - Trí - Tâm - Tầm - Tài".
Con người luôn là nhân tố quyết định. Kiểm toán viên trong thời đại mới không chỉ giỏi chuyên môn, mà còn phải có tư duy phát triển, năng lực công nghệ, khả năng hội nhập quốc tế, bản lĩnh nghề nghiệp và khát vọng phụng sự đất nước. Trước những thời cơ và vận hội mới của đất nước, với truyền thống đoàn kết, bản lĩnh, trí tuệ và khát vọng cống hiến, toàn thể cán bộ, công chức, viên chức, người lao động Kiểm toán nhà nước sẽ tiếp tục chung sức đồng lòng, không ngừng đổi mới, nâng cao chất lượng hoạt động; hội nhập quốc tế sâu rộng, xây dựng Kiểm toán nhà nước thực sự chuyên nghiệp, hiện đại, liêm chính và uy tín, xứng đáng là công cụ hữu hiệu của Đảng và Nhà nước trong quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, đáp ứng niềm tin và kỳ vọng của Đảng, Nhà nước và Nhân dân.
