Đây là nhận định chung tại hội thảo trực tuyến do Sáng kiến Đổi mới Tòa soạn INMA tổ chức mới đây, nơi các chuyên gia cho rằng báo chí đang đứng trước một cuộc tái cấu trúc toàn diện.
Theo Florent Daudens, nhà sáng lập Mizal AI và cựu giám đốc AI của CBC/Radio-Canada, ngành truyền thông đã đi qua giai đoạn thử nghiệm với AI.
Thay vì chỉ dùng các công cụ như ChatGPT để hỗ trợ viết, nhiều tòa soạn đang xây dựng các hệ thống AI hoàn chỉnh, tích hợp sâu vào quy trình làm báo.
Ông dẫn ví dụ các tác phẩm đoạt giải Pulitzer gần đây, trong đó AI không viết bài nhưng được dùng cho các khâu hỗ trợ như xử lý tài liệu, nhận dạng chữ (OCR), phân tích dữ liệu và tự động hóa quy trình.
Daudens cho rằng Internet đang bước vào kỷ nguyên thứ ba, sau web và ứng dụng di động, đó là kỷ nguyên của các “tác nhân AI” - những hệ thống có thể tự động đọc, tổng hợp và tạo nội dung thay cho người dùng.
Sự thay đổi này khiến bài báo không còn là đơn vị trung tâm, khi AI có thể lấy dữ liệu và tạo ra nhiều định dạng nội dung khác nhau. Lượt truy cập cũng dần giảm xuống vì người dùng có thể tiếp nhận tin tức qua các bản tóm tắt do AI tạo ra mà không cần truy cập trang báo.
Để thích ứng, ông Daudens cho rằng các tòa soạn nên coi AI như nền móng của cả hệ thống làm báo, chứ không chỉ là một công cụ lẻ.
Nền móng này có ba phần chính. Thứ nhất là xử lý nội dung. AI giúp xử lý những khối dữ liệu quá lớn mà con người không thể làm thủ công. Ví dụ, nhóm điều tra của Radio-Canada dùng AI để nghe và lọc hàng nghìn giờ ghi âm trong một vụ lừa đảo tiền điện tử, từ đó tìm ra manh mối và nhân vật quan trọng cho bài điều tra.
Thứ hai là cách tòa soạn vận hành AI. Thay vì để mỗi phóng viên tự dùng AI theo cách riêng, các tòa soạn nên xây dựng sẵn những chức năng AI dùng chung, như kiểm tra thông tin, sắp xếp dữ liệu hay chuẩn hóa bài viết.
Thứ ba là phân phối nội dung. Nội dung báo chí không chỉ để người đọc vào website đọc nữa, mà còn được thiết kế để máy móc có thể đọc, xử lý và chuyển tiếp trực tiếp cho người dùng qua nhiều kênh khác.
Ở tầng nội dung chất lượng cao, AI không thay thế con người mà đóng vai trò trợ lý, hỗ trợ nghiên cứu, phân tích dữ liệu, tìm tư liệu lưu trữ và kiểm tra thông tin. Mục tiêu cuối cùng của việc ứng dụng AI là giúp nhà báo làm việc hiệu quả hơn và tập trung vào những giá trị cốt lõi của nghề.
