Các tòa soạn dùng AI để nâng cao chất lượng báo chí điều tra

Tại hội thảo trực tuyến của Hiệp hội Báo chí và Truyền thông Quốc tế (INMA) với chủ đề về vai trò của AI trong điều tra, các diễn giả cho biết việc sử dụng phổ biến nhất hiện nay là tóm tắt tài liệu và bản ghi, chiếm khoảng 45% theo khảo sát người tham dự.

Khả năng xử lý khối lượng dữ liệu lớn được xem là yếu tố then chốt giúp các tòa soạn phát hiện những câu chuyện bị “chôn vùi” trong dữ liệu.

Hai bàn tay chạm vào nhau trước nền màu xanh dương.
Ảnh minh họa: Unsplash

AI xử lý dữ liệu lớn, hỗ trợ điều tra báo chí

Tại tờ Kompas Daily ở Jakarta (Indonesia), AI đã trở thành công cụ hỗ trợ quan trọng trong quy trình làm báo. Theo bà Ratna Sri Widyastuti thuộc bộ phận nội dung cộng tác, AI không phải là “phép màu” mà là công cụ giúp tiết kiệm thời gian, xử lý dữ liệu phức tạp và cho phép nhà báo tập trung vào những nhiệm vụ cốt lõi như đặt câu hỏi, xác minh và kể chuyện.

Trong bối cảnh lượng dữ liệu từ phán quyết tòa án, hồ sơ công khai và mạng xã hội ngày càng lớn, thách thức không nằm ở việc thiếu thông tin mà là xử lý thông tin đủ nhanh. Với nguồn lực hạn chế và áp lực thời gian, các nhà báo buộc phải cân bằng giữa tốc độ, chiều sâu và độ chính xác.

Kompas áp dụng AI trong 4 khâu chính, gồm rà soát tài liệu, sắp xếp và xử lý một lượng dữ liệu rất lớn, hỗ trợ nghiên cứu ban đầu và tối ưu quy trình làm việc. AI không tham gia viết bài mà chủ yếu tăng tốc các bước chuẩn bị, giúp nhà báo có thêm thời gian phân tích và kiểm chứng.

Quy trình làm việc gồm ba giai đoạn, gồm đầu vào (phiên âm, dịch, tóm tắt), xử lý (làm sạch dữ liệu, phát hiện xu hướng), và biên tập - hoàn toàn do con người đảm nhiệm.

Các dự án thực tế cho thấy hiệu quả rõ rệt. Nhóm của Kompas đã sử dụng AI để phân tích hơn 1.100 phán quyết tội giết người và 500 vụ án tham nhũng, từ đó nhận ra các xu hướng về mức án, động cơ gây án và đặc điểm của người liên quan.

AI cũng được dùng để phân tích nội dung giải trí phổ biến và hơn 10.000 bài đăng mạng xã hội về sự cô đơn, giúp xác định xu hướng trước khi nhà báo bổ sung bối cảnh.

Dù vậy, các chuyên gia lưu ý AI vẫn có hạn chế như dễ bỏ sót chi tiết, gặp khó với tài liệu dài và không thể tự xác minh thông tin. Quyết định cuối cùng vẫn thuộc về con người.

AI phân tích tài liệu và theo dõi dữ liệu điều tra

Tại Reuters, AI được tích hợp sâu vào báo chí dữ liệu và điều tra. Bà Allison Martell, quản lý dự án doanh nghiệp kiêm biên tập viên, cho biết AI giúp mở rộng khả năng xử lý dữ liệu, tìm kiếm trong kho tài liệu lớn, phát hiện mô hình và hỗ trợ lập trình.

Reuters đã sử dụng AI trong nhiều dự án, như xử lý tài liệu viết tay từ Syria bằng công cụ nhận dạng và dịch thuật, hay xây dựng bảng điều khiển theo dõi hoạt động tàu thuyền phục vụ điều tra quân sự. AI cũng hỗ trợ trích xuất dữ liệu từ tài liệu viết tay, sau đó được kiểm chứng bằng các phương pháp thống kê để đảm bảo độ chính xác.

Hãng Reuters đã sử dụng trí tuệ nhân tạo để trích xuất dữ liệu từ các tài liệu viết tay trong một cuộc điều tra về nhiệt độ tại các nhà tù ở California.
Hãng Reuters đã sử dụng AI để trích xuất dữ liệu từ các tài liệu viết tay trong một cuộc điều tra về nhiệt độ tại các nhà tù ở California. Ảnh: INMA

Các công cụ như CoCounsel được sử dụng để tìm kiếm và tóm tắt thông tin trong hàng nghìn trang tài liệu, nhưng các nhà báo được khuyến nghị phải hiểu rõ cách công cụ hoạt động và giới hạn của nó.

Các diễn giả thống nhất rằng AI không thay thế báo chí, mà đóng vai trò hỗ trợ. Công nghệ giúp phát hiện dữ liệu và xu hướng, trong khi con người vẫn chịu trách nhiệm xác minh, phân tích và đảm bảo giá trị công chúng của thông tin.

Xem thêm

Độc giả ngày càng tin nhà báo hơn thương hiệu báo chí

Độc giả ngày càng tin nhà báo hơn thương hiệu báo chí

(CLO) Các số liệu và thảo luận tại nhiều sáng kiến của Hiệp hội Tin tức và Truyền thông Quốc tế (INMA) cho thấy mối quan hệ giữa độc giả với từng nhà báo, người sáng tạo nội dung đang ngày càng có giá trị, trong khi sức mạnh của thương hiệu báo chí truyền thống không còn đủ để giữ chân công chúng.

Luật Báo chí 2025: Cơ hội mới, động lực mới cho báo chí địa phương

Luật Báo chí 2025: Cơ hội mới, động lực mới cho báo chí địa phương

(CLO) Với các cơ quan báo chí địa phương, tác động của Luật Báo chí 2025 không chỉ nằm ở những quy định mới về quản lý hoạt động báo chí. Điều đáng chú ý hơn là một tư duy mới đang được đặt ra: từ “thuần quản lý hành chính” sang “đồng hành và kiến tạo phát triển” trong môi trường truyền thông số.

Tương lai ngành truyền thông: AI làm tin thường nhật, nhà báo tập trung tạo nội dung khác biệt

Tương lai ngành truyền thông: AI làm tin thường nhật, nhà báo tập trung tạo nội dung khác biệt

(CLO) Sau một tuần tham dự Hội nghị bàn tròn CEO của INMA tại Vail (Mỹ), với sự góp mặt của khoảng 40 lãnh đạo các tổ chức báo chí, nhiều quan điểm về tương lai ngành truyền thông đã được đưa ra, trong đó nổi bật là việc tự động hóa các công việc thường nhật và tăng đầu tư vào những nội dung tạo khác biệt.

Khi AI ngày càng mạnh, tòa soạn phải mạnh lên từ bên trong

Khi AI ngày càng mạnh, tòa soạn phải mạnh lên từ bên trong

(CLO) Rời xa giai đoạn thí điểm rời rạc, báo chí đang bước vào kỷ nguyên ứng dụng AI sâu vào quy trình và hạ tầng. Cuộc đua công nghệ giờ đây không thuộc về ai sở hữu nhiều công cụ hơn, mà được định đoạt bởi năng lực biến dữ liệu và tri thức tòa soạn thành sức mạnh nội tại.

Luật Báo chí 2025: Cơ quan báo chí được liên kết sản xuất nội dung, bổ sung nguồn thu mới

Luật Báo chí 2025: Cơ quan báo chí được liên kết sản xuất nội dung, bổ sung nguồn thu mới

(CLO) Luật Báo chí 2025 cho phép cơ quan báo chí liên kết với cơ quan báo chí khác, tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước để cùng sản xuất nội dung. Luật cũng bổ sung các nguồn thu từ bán quyền đọc, nghe, xem, cấp phép khai thác, sử dụng tác phẩm báo chí; đồng thời quy định cụ thể hơn về xuất nhập khẩu sản phẩm báo chí.

Bản quyền báo chí giữa 'cơn lốc' sao chép và khai thác dữ liệu

Bản quyền báo chí giữa 'cơn lốc' sao chép và khai thác dữ liệu

(CLO) Một bài báo có thể mất nhiều ngày tác nghiệp, xác minh, biên tập nhưng chỉ cần vài phút để bị sao chép. Video bị cắt ghép, livestream lại; dữ liệu bị tự động "cào" cho các hệ thống công nghệ. Công nghệ giúp báo chí lan xa hơn, nhưng cũng khiến tài sản trí tuệ của tòa soạn dễ bị khai thác hơn bao giờ hết.

Tòa soạn của tương lai sẽ được điều hành bằng dữ liệu

Tòa soạn của tương lai sẽ được điều hành bằng dữ liệu

(NB&CL) Cuộc cạnh tranh của báo chí đang thay đổi. Trong kỷ nguyên AI, khoảng cách giữa các tòa soạn sẽ không còn được tạo ra bởi việc ứng dụng thêm một công nghệ mới, mà bởi năng lực quản trị, khả năng tổ chức dữ liệu và những lựa chọn chiến lược được thực hiện từ hôm nay. Khi công nghệ dần trở thành điều kiện phổ biến, dữ liệu sẽ là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và vị thế của mỗi cơ quan báo chí.

Chuyên gia Lê Quốc Vinh: 'Đổi mới sáng tạo lớn nhất của báo chí là thực hiện tốt hơn vai trò hạ tầng niềm tin'

Chuyên gia Lê Quốc Vinh: 'Đổi mới sáng tạo lớn nhất của báo chí là thực hiện tốt hơn vai trò hạ tầng niềm tin'

(CLO) “Trong một thế giới mà thông tin ngày càng dư thừa nhưng niềm tin ngày càng khan hiếm, đổi mới sáng tạo lớn nhất của báo chí có lẽ không nằm ở việc sản xuất thêm nội dung, mà ở việc thực hiện tốt hơn vai trò hạ tầng niềm tin cho phát triển” - ông Lê Quốc Vinh, Chủ tịch Le Group of Companies, nhấn mạnh khi đề xuất cách tiếp cận 'Báo chí Hạ tầng Niềm tin'.

VnExpress: Làm chủ dữ liệu để hiểu độc giả và tối ưu sản phẩm

VnExpress: Làm chủ dữ liệu để hiểu độc giả và tối ưu sản phẩm

(NB&CL) Với VnExpress, xây dựng năng lực dữ liệu bắt đầu từ nhu cầu trả lời những câu hỏi rất cụ thể về độc giả và sản phẩm: Vì sao pageview tăng hoặc giảm? Độc giả là ai? Họ đến và đi vì điều gì? Làm thế nào để kéo họ quay lại và tương tác? Sau nhiều năm xây dựng hệ thống riêng, dữ liệu trở thành một phần trong cách tòa soạn phân tích nội dung, hiểu độc giả và vận hành sản phẩm.

AI mạnh đến đâu, phụ thuộc dữ liệu đến đó

AI mạnh đến đâu, phụ thuộc dữ liệu đến đó

(NB&CL) AI đang đi rất nhanh từ một công nghệ được báo chí thử nghiệm sang một năng lực được tích hợp vào hoạt động tác nghiệp. Nhưng phía sau những mô hình ngôn ngữ ngày càng mạnh vẫn tồn tại một điều kiện nền tảng: AI chỉ thực sự tạo ra giá trị khi nó được cung cấp dữ liệu đủ tốt, đủ ngữ cảnh và có thể sử dụng một cách đáng tin cậy.

Tòa soạn không thiếu dữ liệu, mà thiếu năng lực khai thác

Tòa soạn không thiếu dữ liệu, mà thiếu năng lực khai thác

(NB&CL) Một tòa soạn có thể tích lũy hàng triệu bài viết, hình ảnh, video sau nhiều năm hoạt động nhưng chưa chắc đã sở hữu một kho dữ liệu có giá trị. Khi thông tin còn phân tán, thiếu cấu trúc và khó kết nối, dữ liệu dù nhiều vẫn chưa thể trở thành nguồn lực tạo ra những giá trị mới.

Cỡ chữ bài viết: