Theo các quan chức Mỹ và nhiều hãng tin quốc tế đánh giá, đây được xem là một trong những nhiệm vụ đặc nhiệm phức tạp và rủi ro nhất trong lịch sử quân đội Mỹ.
Cuộc chạy đua giữa Mỹ và Iran
Ngay sau khi chiếc F-15E bị trúng hỏa lực Iran và rơi xuống lãnh thổ nước này, hai thành viên phi hành đoàn buộc phải nhảy dù. Một người được giải cứu chỉ vài giờ sau đó. Người còn lại - sĩ quan hệ thống vũ khí (WSO) - bị thương và mắc kẹt tại vùng núi hiểm trở ở tây nam Iran.
Phi công này đã sử dụng kỹ năng sinh tồn SERE (Sinh tồn - Survival; Trốn tránh - Evasion; Kháng cự - Resistance; và Thoát hiểm - Escape), ẩn nấp trong địa hình núi đá và duy trì liên lạc thông qua thiết bị định vị khẩn cấp. Dữ liệu vị trí thời gian thực từ thiết bị này trở thành yếu tố then chốt giúp quân đội Mỹ xây dựng kế hoạch giải cứu.
Chiến dịch nhanh chóng biến thành cuộc chạy đua với thời gian. Trong khi Mỹ triển khai lực lượng tìm kiếm - cứu nạn, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cũng đồng thời tổ chức truy tìm phi công.
Hai bên tiến gần cùng một khu vực. Mỹ đã sử dụng không kích để ngăn chặn các đoàn xe Iran tiếp cận, tạo hành lang an toàn cho chiến dịch. Một quan chức mô tả đây là “cơn mưa hỏa lực dữ dội” nhằm cắt đứt đường tiếp cận của đối phương.
Song song, hệ thống tình báo đa lĩnh vực - bao gồm vệ tinh, do thám điện tử và an ninh mạng - liên tục cập nhật vị trí mục tiêu về các trung tâm chỉ huy tại Washington, nơi Tổng thống Donald Trump theo dõi sát diễn biến.
Chiến dịch đánh lừa của CIA và đột kích quy mô lớn
Một yếu tố mang tính quyết định là chiến dịch đánh lạc hướng do CIA triển khai.
CIA đã tung tin giả đến nội bộ Iran rằng phi công đã được tìm thấy và đang được di chuyển bằng đường bộ ra khỏi nước này. Thông tin sai lệch này khiến lực lượng Iran phân tán và mất phương hướng trong quá trình tìm kiếm.
Một quan chức Mỹ mô tả việc tìm kiếm phi công giống như “tìm kim trong đống rơm”, khi người này ẩn náu trong khe núi và gần như không thể bị phát hiện nếu không có hỗ trợ tình báo.
Sau khi xác định chính xác vị trí, quân đội Mỹ triển khai chiến dịch giải cứu với hàng trăm binh sĩ đặc nhiệm, hàng chục máy bay và trực thăng.
Các đơn vị đặc nhiệm được đưa vào lãnh thổ Iran trong hai ngày liên tiếp. Khi tiến gần mục tiêu, họ đã chạm trán lực lượng Iran và một cuộc đấu súng ngắn nhưng dữ dội đã xảy ra.
Máy bay không người lái MQ-9 Reaper được sử dụng để tiêu diệt các mối đe dọa gần khu vực sơ tán. Máy bay A-10 Thunderbolt II cũng tham gia yểm trợ, dù một chiếc sau đó bị hư hại và rơi tại Kuwait, phi công vẫn sống sót.
Chiến dịch kéo dài gần 36 giờ và quyết định phá hủy máy bay
Mỹ đã thiết lập một căn cứ tạm thời phục vụ chiến dịch. Tại đây, hai máy bay vận tải đặc biệt MC-130J gặp sự cố và không thể cất cánh.
Trước tình huống này, quân đội Mỹ điều thêm máy bay thay thế, đồng thời quyết định phá hủy các máy bay bị hỏng để tránh rơi vào tay Iran. Quyết định này cho thấy mức độ nhạy cảm của công nghệ và tính tuyệt mật của chiến dịch.
Phi công bị mắc kẹt đã lẩn tránh trong khoảng 36 giờ trước khi được giải cứu an toàn. Tổng thống Donald Trump xác nhận người này bị thương nhưng không nguy hiểm đến tính mạng.
Trước đó, chiến dịch giải cứu phi công đầu tiên đã được giữ bí mật để không ảnh hưởng đến nhiệm vụ thứ hai.
Ông Trump gọi đây là “một trong những chiến dịch tìm kiếm và cứu hộ táo bạo nhất trong lịch sử nước Mỹ”, nhấn mạnh rằng không có binh sĩ Mỹ nào thiệt mạng hoặc bị thương.
Chiến dịch diễn ra trong bối cảnh xung đột leo thang giữa Mỹ và Iran. Truyền thông Iran tuyên bố nhiều máy bay Mỹ đã bị phá hủy. Một quan chức địa phương Iran cho biết ít nhất 5 người thiệt mạng trong các cuộc không kích tại khu vực núi Kohgiluyeh.
Các chuyên gia quân sự nhận định chiến dịch này là ví dụ điển hình của chiến tranh hiện đại, kết hợp tình báo thời gian thực, tác chiến điện tử, không kích, đặc nhiệm mặt đất và chiến tranh thông tin.
Địa hình hiểm trở, sự truy đuổi gắt gao của đối phương và việc chiến dịch kéo dài sang ban ngày đã khiến mức độ rủi ro tăng cao.
Dù vậy, Mỹ vẫn hoàn thành mục tiêu đưa toàn bộ nhân sự trở về an toàn. Đây được xem là một trong số ít các chiến dịch giải cứu thành công trong điều kiện chiến đấu trực tiếp trên lãnh thổ đối phương.
