Diễn đàn Tổng Biên tập: Hành trình đối thoại cùng những chuyển động của báo chí

• Diễn đàn Tổng Biên tập
• Báo chí Cách mạng Việt Nam - Cơ hội trong không gian phát triển mới

Đi cùng những chuyển động của báo chí

Qua 8 kỳ, Diễn đàn Tổng Biên tập do Báo Nhà báo & Công luận tổ chức đã đi qua nhiều vấn đề lớn, gắn với từng bước chuyển của đời sống báo chí và những bài toán đặt ra trong thực tiễn tòa soạn.

Năm 2019, Diễn đàn Tổng Biên tập “Tổng Biên tập 4.0 - Thời cơ và thách thức” đặt ra câu chuyện về vai trò của người đứng đầu tòa soạn trước những thay đổi mạnh mẽ của công nghệ và môi trường truyền thông. Một năm sau, bài toán “Báo chí và Bài toán phát triển nguồn thu” chuyển trọng tâm sang yêu cầu bảo đảm nguồn lực cho hoạt động báo chí trong bối cảnh những mô hình kinh doanh truyền thống chịu nhiều sức ép.

Đến năm 2022, câu chuyện chuyển đổi số được đặt ra trực diện qua chủ đề “Chuyển đổi số - Xu thế tất yếu hay trào lưu nhất thời?”. Năm 2023, “Truyền thông chính sách - Góc nhìn từ các cơ quan báo chí” mở rộng cuộc thảo luận sang một yêu cầu ngày càng quan trọng đối với báo chí trong đời sống xã hội. Năm 2024, “Báo chí giải pháp: Hướng đi cho báo chí truyền thống?” tiếp tục đặt vấn đề về cách báo chí tạo ra giá trị từ chính năng lực nghề nghiệp và khả năng giải quyết những vấn đề của đời sống.

Năm 2025, chủ đề “Nghị quyết 57 về đổi mới sáng tạo: Thời cơ vàng cho báo chí phát triển đột phá” đưa câu chuyện đổi mới sáng tạo vào trung tâm của cuộc thảo luận.

Đó cũng là bước tiếp nối để Diễn đàn Tổng Biên tập lần thứ 8 - năm 2026 mở rộng phạm vi của cuộc đối thoại với chủ đề “Báo chí cách mạng Việt Nam - Cơ hội trong không gian phát triển mới”.

Nhìn trên hành trình ấy, những chủ đề tưởng như thuộc về những câu chuyện khác nhau lại tạo thành một dòng chảy khá rõ: từ việc nhận diện những thay đổi của môi trường truyền thông, tìm kiếm nguồn lực, đổi mới phương thức tổ chức và sản xuất nội dung đến câu hỏi về khả năng tạo dựng những giá trị mới cho báo chí.

Từ góc độ một người đã tham gia nhiều kỳ Diễn đàn, nhà báo Nguyễn Khắc Văn, Phó Giám đốc Cơ quan Báo và Phát thanh - Truyền hình TPHCM, Tổng Biên tập Báo Sài Gòn Giải Phóng, đánh giá các chủ đề được lựa chọn qua từng năm rất sát với yêu cầu thực tế của nghề.

Ông Nguyễn Khắc Văn cho biết, giá trị của Diễn đàn nằm ở sự liên tục của những cuộc đối thoại và khả năng theo sát những vấn đề mà các tòa soạn đang phải đối mặt. Mỗi chủ đề mở ra một góc nhìn về đời sống báo chí ở từng thời điểm, đồng thời tạo tiền đề để những vấn đề mới tiếp tục được đặt ra trong những kỳ tiếp theo.

Theo ông, điều quan trọng của một diễn đàn dành cho những người đứng đầu cơ quan báo chí không nằm ở việc nhận diện xu hướng một cách chung chung, mà ở khả năng đưa những vấn đề đó trở lại với thực tiễn của từng tòa soạn. Kinh nghiệm từ nơi này có thể trở thành gợi ý cho nơi khác; những cách làm đã được thử nghiệm, cả thành công lẫn chưa thành công, đều có thể trở thành chất liệu cho quá trình điều chỉnh.

“Đây cũng là điểm làm nên ý nghĩa của một diễn đàn dành cho những người đứng đầu các cơ quan báo chí: không dừng ở việc nhận diện xu hướng, mà hướng tới chia sẻ kinh nghiệm và tìm kiếm những cách làm có thể được chuyển hóa thành hành động trong thực tiễn tòa soạn”, ông Khắc Văn nhấn mạnh.

“Kỳ bảo dưỡng” cho tư duy người làm báo

Từ góc nhìn của nhà báo Nguyễn Văn Minh, Bí thư Đảng ủy, Tổng Biên tập Báo Công Thương, giá trị của Diễn đàn Tổng Biên tập càng được nhìn rõ trong bối cảnh báo chí đang phải vận hành với tốc độ thay đổi rất lớn.

Ông ví Diễn đàn như “một kỳ bảo dưỡng định kỳ cho tư duy người làm báo”. Theo ông, báo chí hiện nay đang đứng trước những biến chuyển diễn ra đồng thời trên nhiều phương diện: công nghệ, nền tảng phân phối, hành vi công chúng, AI, niềm tin đối với tin tức và cả mô hình kinh tế của các cơ quan báo chí.

Những thay đổi ấy khiến mỗi tòa soạn đều phải liên tục thử nghiệm, điều chỉnh và tìm kiếm con đường riêng. Nhưng theo ông Nguyễn Văn Minh việc mỗi tòa soạn tự mình “mò đường” cũng đồng nghĩa với việc phải trả giá cho những lần thử nghiệm, trong khi kinh nghiệm của một cơ quan báo chí hoàn toàn có thể trở thành bài học chung cho nhiều cơ quan khác.

“Mỗi toà soạn tự mò đường thì phải trả học phí đắt, lại trả nhiều lần. Diễn đàn giúp cả ngành trả học phí một lần: nơi này thử thành công, nơi kia vấp ngã, tất cả được đặt lên bàn để cùng rút kinh nghiệm”, ông nói.

Đặt Diễn đàn trong bối cảnh AI đang tạo ra những thay đổi sâu sắc đối với hoạt động báo chí, ông Nguyễn Văn Minh cho rằng điều quan trọng là phải giữ được sự tỉnh táo trước sức hấp dẫn của công nghệ. Công nghệ có thể giúp tăng tốc độ sản xuất, mở rộng khả năng tiếp cận công chúng, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với tính chính xác, trách nhiệm và giá trị của nội dung báo chí.

“Máy có thể viết nhanh hơn ta, nhưng thuật toán không có thẻ nhà báo. Không ai giao cho nó trách nhiệm trước Đảng, trước Nhân dân về từng con chữ”, ông nói.

Từ đó, ông cho rằng tầm vóc của Diễn đàn không thể chỉ nhìn từ quy mô của một sự kiện hay số lượng người tham dự. Giá trị của Diễn đàn nằm ở việc những người đang trực tiếp chịu trách nhiệm về hoạt động báo chí có cơ hội cùng ngồi lại, nhìn nhận những thay đổi của môi trường truyền thông và trao đổi về cách ứng xử trước những thay đổi ấy.

"Qua tám kỳ, Diễn đàn đã có bước phát triển rõ rệt, trở thành nơi chính sách, thực tiễn tòa soạn và công nghệ gặp nhau trong cùng một không gian", Tổng Biên tập Nguyễn Văn Minh nhận định.

Sự hiện diện của doanh nghiệp tại Diễn đàn, theo ông, cũng có ý nghĩa riêng trong bối cảnh bài toán kinh tế báo chí ngày càng cần được nhìn từ nhiều phía. Nguồn thu, công nghệ, dịch vụ, sự kiện, dữ liệu hay những hình thức hợp tác mới đều liên quan trực tiếp đến khả năng tạo dựng nguồn lực cho cơ quan báo chí.

Từ nơi chia sẻ kinh nghiệm đến không gian kết nối nguồn lực

Chủ đề của Diễn đàn Tổng Biên tập lần thứ 8 – năm 2026 vì thế được đặt trong một bối cảnh rộng hơn những cuộc thảo luận về một công nghệ, một mô hình hay một phương thức làm báo riêng lẻ.

“Báo chí cách mạng Việt Nam - Cơ hội trong không gian phát triển mới” đặt ra câu hỏi về khả năng mở rộng không gian phát triển của báo chí khi công nghệ, AI, hành vi công chúng, mô hình tòa soạn, kinh tế báo chí và môi trường pháp lý cùng thay đổi.

Từ thực tiễn đó, ông Nguyễn Văn Minh bày tỏ mong muốn Diễn đàn tiến thêm một bước, từ nơi chia sẻ kinh nghiệm thành nơi khởi động những liên minh: chia sẻ hạ tầng số, chia sẻ dữ liệu, cùng bảo vệ bản quyền trước các nền tảng AI.