Điều được chờ đợi tại diễn đàn năm nay là những kinh nghiệm từ thực tiễn tòa soạn, những cách làm cụ thể và những hướng liên kết mới, qua đó giúp các cơ quan báo chí nhận diện rõ hơn và tận dụng hiệu quả những cơ hội trong không gian phát triển mới.
Điểm hẹn gỡ khó và nắm bắt cơ hội
Diễn đàn Tổng Biên tập do Báo Nhà báo & Công luận tổ chức thường niên từ năm 2019 đến nay, theo nhà báo Nguyễn Thị Hồng Nga, Tổng Biên tập Báo Xây dựng, đã có nhiều đổi mới.
Điểm đáng chú ý, theo bà, nằm ở việc các chủ đề thảo luận ngày càng được chọn lọc kỹ, tập trung vào những vấn đề đang thực sự “nóng” đối với hoạt động báo chí, từ những vướng mắc về hành lang pháp lý, thách thức công nghệ đến bài toán kinh tế báo chí. Cùng với đó, các phiên thảo luận được điều hành sôi nổi, tạo điều kiện để những ý kiến thực chất, tâm huyết được đưa ra từ chính những người đang trực tiếp làm nghề.
"Từ những cuộc trao đổi đó, các Tổng Biên tập có thêm cơ hội tiếp cận những xu hướng mới của báo chí, suy nghĩ về những sản phẩm mới và nhìn lại những vấn đề cần thay đổi trong vận hành tòa soạn. Đó không chỉ là câu chuyện làm nội dung, mà còn liên quan đến yêu cầu bảo đảm thông tin chính xác, an toàn, đáp ứng nhu cầu bạn đọc và quản lý chặt chẽ hơn các hoạt động quảng cáo, tài chính", bà Nga cho biết.
Những vấn đề này càng trở nên cấp thiết khi các cơ quan báo chí trong hơn một năm qua đã trải qua những thay đổi lớn về tổ chức. Hàng trăm cơ quan báo chí trung ương và địa phương có sự thay đổi về cơ cấu, tên gọi và phương thức vận hành. Nhiều cơ quan có quy mô lớn hơn, phạm vi công chúng rộng hơn, nhiệm vụ chính trị nhiều hơn, trong khi bộ máy và điều kiện hoạt động cũng có những biến động đáng kể.
Bài toán nguồn lực vì thế trở nên rõ nét hơn. Theo bà Nguyễn Thị Hồng Nga, doanh thu của đa số cơ quan báo chí có sự sụt giảm, đặt ra yêu cầu cải tổ mạnh mẽ từ đội ngũ lãnh đạo và sự thích ứng của phóng viên, biên tập viên.
“Trong bối cảnh đó, Diễn đàn Tổng Biên tập lần thứ 8 được kỳ vọng sẽ là điểm hẹn chia sẻ kinh nghiệm, trao đổi cách vượt qua khó khăn, nắm bắt cơ hội trong không gian phát triển mới”, bà Nguyễn Thị Hồng Nga chia sẻ.
Từ thực tiễn của Báo Xây dựng sau khi hợp nhất Báo Giao thông và Báo Xây dựng, bà cho biết đơn vị đã có hơn một năm sắp xếp lại bộ máy, giảm 50% đầu mối, giảm gần 25% nhân sự, thay đổi tên miền, hạ tầng kỹ thuật, ra mắt một chuyên trang mới và tham gia tổ chức nhiều sự kiện, hội thảo, hội nghị, diễn đàn tại Hà Nội và nhiều địa phương.
Những thay đổi này cho thấy quá trình đổi mới tòa soạn không chỉ liên quan đến cơ cấu tổ chức, mà còn kéo theo việc điều chỉnh nhân sự, hạ tầng, sản phẩm và phương thức hoạt động.
Không chỉ thích ứng với thay đổi mà cần chủ động tạo ra thay đổi
Cũng nhìn từ góc độ điều hành tòa soạn, ông Nguyễn Anh Vũ, Tổng Biên tập Báo Văn Hóa, cho rằng câu hỏi cốt lõi tại Diễn đàn lần thứ 8 với chủ đề “Báo chí cách mạng Việt Nam - Cơ hội trong không gian phát triển mới” cần được đặt vào chính năng lực phát triển của báo chí trong môi trường truyền thông đang thay đổi sâu sắc bởi công nghệ, AI và sự dịch chuyển hành vi của công chúng.
Theo ông, báo chí đã nói nhiều về chuyển đổi số, đa nền tảng, đa phương tiện. Tuy nhiên, điều cần được trao đổi sâu hơn là chuyển đổi mô hình hoạt động, phương thức quản trị và tư duy làm báo.
Một trong những câu hỏi lớn là làm thế nào để các cơ quan báo chí giữ được quyền chủ động trong sản xuất và phân phối thông tin trước sự chi phối ngày càng lớn của các nền tảng công nghệ. Cùng với đó là bài toán biến những lợi thế vốn có của báo chí như tính chính thống, độ tin cậy và năng lực sáng tạo nội dung thành sức cạnh tranh, sức hút công chúng và nguồn lực kinh tế bền vững.
Ở đây, ông Nguyễn Anh Vũ đặc biệt lưu ý mối quan hệ giữa nhiệm vụ chính trị, chất lượng nội dung, nhu cầu công chúng và hiệu quả kinh tế báo chí.
"Không gian phát triển mới chỉ thực sự mở ra khi các cơ quan báo chí tìm được lời giải đồng thời cho cả ba bài toán: giữ vững giá trị cốt lõi, chinh phục công chúng và bảo đảm nguồn lực phát triển", ông nhấn mạnh.
Đây cũng là lý do ông kỳ vọng các phiên thảo luận không dừng ở việc nhận diện xu thế hay khẳng định sự cần thiết phải đổi mới, mà đi sâu vào những bài toán quản trị cụ thể.
Tòa soạn cần được tổ chức như thế nào để vận hành hiệu quả trên nhiều nền tảng? Công nghệ, nhân lực và sản phẩm báo chí cần được tái cấu trúc ra sao trong điều kiện nguồn lực hạn chế? AI có thể được ứng dụng như thế nào để nâng cao năng suất, chất lượng nội dung nhưng vẫn bảo đảm trách nhiệm biên tập, đạo đức nghề nghiệp và bản sắc riêng của từng cơ quan báo chí?
Cùng với đó là kinh nghiệm phát triển kinh tế báo chí, khai thác dữ liệu công chúng và xây dựng những sản phẩm có giá trị khác biệt.
“Vấn đề đặt ra với người đứng đầu cơ quan báo chí hôm nay không đơn thuần là làm thế nào để tòa soạn thích ứng với sự thay đổi, mà quan trọng hơn là làm thế nào để chủ động tạo ra sự thay đổi”, ông Nguyễn Anh Vũ nhấn mạnh.
Chờ đợi những lời giải từ thực tiễn
Điểm gặp nhau trong kỳ vọng của các Tổng Biên tập là mong muốn Diễn đàn tạo ra những trao đổi có khả năng gợi mở cho hoạt động của từng tòa soạn. Những thay đổi về tổ chức, công nghệ, sản phẩm, công chúng và nguồn lực đang diễn ra đồng thời, khiến mỗi cơ quan báo chí phải tìm cách giải những bài toán phù hợp với điều kiện của mình.
Với bà Nguyễn Thị Hồng Nga, một trong những vấn đề đáng được quan tâm tại Diễn đàn là khả năng hợp tác giữa các tòa soạn. Bà đặc biệt kỳ vọng vào việc các cơ quan báo chí có thể cùng thực hiện những chiến dịch truyền thông lớn, liên kết để tạo ra những hệ sinh thái mạnh hơn, cùng chống tin giả và cung cấp cho độc giả những sản phẩm truyền thông hữu ích, hấp dẫn.
Từ kinh nghiệm của Báo Xây dựng sau quá trình hợp nhất và tổ chức lại bộ máy, bà cho rằng việc các Tổng Biên tập cùng phân tích những thách thức đã trải qua, chia sẻ cách xử lý và những kinh nghiệm rút ra sẽ đem lại thêm những gợi mở thiết thực cho chặng đường phía trước.
"Tôi kỳ vọng những trao đổi tại Diễn đàn có thể góp phần định hướng cho sự phát triển của các tòa soạn từ nay đến năm 2030, trong bối cảnh báo chí được đặt trong những mục tiêu phát triển lớn của đất nước", bà chia sẻ.
Với ông Nguyễn Anh Vũ, điều cần thiết hơn cả là sau những cuộc trao đổi, mỗi tòa soạn có thể tìm thấy một phần câu trả lời phù hợp với đặc thù, sứ mệnh và nguồn lực của mình. Không có một mô hình duy nhất cho tất cả, nhưng những kinh nghiệm thực tế có thể giúp rút ngắn quá trình thử nghiệm và tránh lặp lại những sai lầm đã được các đơn vị khác trải qua.
Từ những bài toán rất cụ thể của từng tòa soạn, cuộc đối thoại tại Diễn đàn Tổng Biên tập lần thứ 8 vì thế được kỳ vọng mở rộng thành câu chuyện về năng lực phát triển của báo chí trong giai đoạn mới. Điều quan trọng không chỉ là nhận diện những thay đổi đang diễn ra, mà còn là xác định cách tổ chức, vận hành và phát triển phù hợp với từng cơ quan báo chí.
Và đó có lẽ cũng là giá trị quan trọng nhất của một diễn đàn dành cho những người đứng đầu tòa soạn: đưa những câu hỏi lớn của báo chí về gần hơn với những quyết định phải được đưa ra mỗi ngày trong từng cơ quan báo chí.
