Bước tiến mới của Houthi về phía Bab el-Mandeb
Sau nhiều ngày giao tranh với quân đội của chính quyền được Ả Rập Xê Út hậu thuẫn, Houthi tuyên bố đã kiểm soát thành phố cảng Mocha trên bờ Biển Đỏ. Một số quan chức Yemen và Ả Rập Xê Út cũng xác nhận lực lượng này đã tiến vào thành phố.
Tuy mức độ kiểm soát thực tế vẫn có những khác biệt trong các nguồn tin khu vực, nhưng điều đáng chú ý hơn nằm ở hướng tiến quân tiếp theo. Houthi đang dồn lực lượng về phía Dhubab, khu vực nằm sát Bab el-Mandeb, eo biển chỉ rộng khoảng 29 km ở điểm hẹp nhất và nối Biển Đỏ với Vịnh Aden. Việc kiểm soát Dhubab và đảo Perim có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng kiểm soát eo biển.
Từ Mocha đến Bab el-Mandeb vì thế không chỉ là một khoảng cách trên bản đồ quân sự. Đây là hành lang dẫn tới một trong những điểm nghẽn hàng hải quan trọng của thế giới. Eo biển là cửa ngõ phía nam của Biển Đỏ, qua đó các tàu từ châu Á có thể tiếp cận kênh đào Suez để đi tới châu Âu. Khi tuyến này bị gián đoạn, chỉ còn phương án thay thế là vòng qua Mũi Hảo Vọng ở cực nam châu Phi, khiến hành trình kéo dài thêm nhiều ngày và làm tăng chi phí vận chuyển.
Những gì đang diễn ra vì thế đã vượt khỏi phạm vi một cuộc giao tranh thông thường trong nội chiến Yemen, bởi vị trí của vùng đất khô cằn này nằm ngay bên cạnh một trong những tuyến hàng hải quan trọng của kinh tế thế giới.
Sau khi hoạt động vận tải qua Hormuz bị ảnh hưởng bởi cuộc xung đột với Iran, Ả Rập Xê Út đã dựa nhiều hơn vào tuyến Biển Đỏ. Hệ thống đường ống đưa dầu từ khu vực sản xuất tới cảng Yanbu trên bờ Biển Đỏ cho phép Riyadh đưa dầu ra thị trường mà không cần hoàn toàn phụ thuộc vào Hormuz.
Nhưng hoạt động xuất khẩu qua Yanbu cũng đang chịu tác động từ các cuộc tấn công của Houthi. Theo báo cáo mới nhất của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), xuất khẩu dầu từ Yanbu trong tháng 8 đã giảm khoảng một nửa so với tháng 7 do các cuộc tấn công của Houthi nhằm vào hoạt động xuất khẩu của Ả Rập Xê Út qua Bab el-Mandeb. EIA đồng thời ước tính lượng dầu bị đình trệ tại khu vực Trung Đông đã tăng lên trung bình 6,7 triệu thùng/ngày trong tháng 8, từ mức 5 triệu thùng/ngày của tháng 7.
Đồ họa: Sana’a Centre for Strategic Studies
Những con số này cho thấy tác động của chiến sự không còn chỉ nằm ở tâm lý thị trường. Trong quý II/2026, lượng dầu và các sản phẩm dầu mỏ đi qua Bab el-Mandeb đạt khoảng 8,1 triệu thùng/ngày, tăng mạnh so với 5,6 triệu thùng/ngày trong quý I. Trong cùng thời gian, lượng dầu qua Hormuz lại giảm từ 14,9 triệu xuống chỉ còn 4,9 triệu thùng/ngày.
Hai con số đặt cạnh nhau cho thấy một điều quan trọng: khi Hormuz gặp vấn đề, các tuyến thay thế trở nên có giá trị hơn. Nhưng nếu Bab el-Mandeb cũng bị đe dọa, khả năng xoay xở của thị trường sẽ bị thu hẹp.
Đó là lý do giá dầu phản ứng mạnh với diễn biến tại Yemen. Ngày 10/9, giá dầu Brent có thời điểm lên 105,26 USD/thùng, tăng khoảng 4% trong ngày; WTI cũng vượt 100 USD/thùng lần đầu kể từ tháng 5. Reuters cho biết các cuộc tấn công nhằm vào hoạt động vận tải gần Hormuz và Biển Đỏ là nguyên nhân quan trọng khiến thị trường lo ngại nguồn cung tiếp tục bị thắt chặt.
Tuy nhiên, không nên hiểu rằng Mocha tự nó có thể đẩy giá dầu lên mức này. Thị trường đang phản ánh tổng hợp nhiều rủi ro tại Trung Đông. EIA cho biết giá Brent trung bình tháng 8 đã ở mức 91 USD/thùng, cao hơn 7 USD so với tháng 7, trong khi tồn kho dầu toàn cầu được ước tính đã giảm khoảng 400 triệu thùng từ đầu năm. Cơ quan này dự báo giá Brent trung bình khoảng 90 USD/thùng trong nửa cuối năm 2026.
Vì vậy, diễn biến tại Yemen có ý nghĩa ở chỗ nó có thể khiến phần “phụ phí rủi ro” trong giá dầu tiếp tục tăng, nhất là nếu giao tranh kéo dài và các hãng vận tải phải điều chỉnh tuyến đường.
Hai “huyết mạch” cùng chịu sức ép
Điều đáng lo nhất hiện nay là Hormuz và Bab el-Mandeb nằm ở hai phía của bán đảo Ả Rập, nhưng lại có mối liên hệ trực tiếp với nhau trong bài toán năng lượng và thương mại.
Hormuz là cửa ngõ quan trọng của dầu mỏ Vùng Vịnh. Bab el-Mandeb lại là cửa ngõ phía nam của Biển Đỏ và Suez. Khi một tuyến bị gián đoạn, các nhà xuất khẩu và hãng vận tải có thể tìm cách chuyển hướng. Nhưng khi cả hai cùng chịu sức ép, lựa chọn thay thế sẽ ít đi.
Dữ liệu hàng hải mới nhất cho thấy mức độ khác biệt rất rõ. Ngày 9/9, chỉ có 7 lượt tàu đi qua Hormuz, trong khi mức trung bình 10 ngày là 14 lượt. Không có tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng nào đi qua eo biển trong ngày đó. Trong khi ấy, Bab el-Mandeb vẫn ghi nhận 28 lượt tàu chở hàng hóa, tương đương mức trung bình 10 ngày.
Điều này cho thấy Bab el-Mandeb chưa rơi vào tình trạng tê liệt. Thị trường vẫn đang vận hành và các hãng tàu vẫn có khả năng thích nghi. Nhưng chính vì Hormuz đã chịu sức ép mạnh, bất kỳ sự suy giảm nào về mức độ an toàn của Bab el-Mandeb cũng có thể trở nên đáng kể hơn đối với nguồn cung năng lượng.
Ả Rập Xê Út đang đứng ở vị trí đặc biệt nhạy cảm. Yanbu vừa là tuyến tránh Hormuz, vừa là điểm xuất khẩu có thể bị ảnh hưởng bởi diễn biến ở Biển Đỏ. Dữ liệu Vortexa cho thấy lượng dầu thô và condensate xuất từ Yanbu đã phục hồi lên 3,7 triệu thùng/ngày trong đầu tháng 9, từ 3,2 triệu thùng/ngày trong tháng 8. Điều đó cho thấy Riyadh vẫn còn khả năng xoay xở, nhưng cũng cho thấy tuyến thay thế này đang trở thành một mắt xích ngày càng quan trọng.
Ở cấp độ ngoại giao, nguy cơ leo thang cũng đang được các bên tìm cách kiềm chế. Pakistan ngày 10/9 cho biết chưa có cuộc thảo luận nào về phản ứng quân sự theo thỏa thuận phòng thủ Mecca với Ả Rập Xê Út, dù Islamabad khẳng định tiếp tục cam kết với Riyadh và Ankara.
Đây có thể là tín hiệu cho thấy các bên vẫn muốn ngăn cuộc chiến Yemen biến thành một mặt trận khu vực rộng lớn hơn. Nhưng trong lúc giao tranh đang tiến gần Bab el-Mandeb, còn hoạt động hàng hải qua Hormuz vẫn ở mức rất thấp, khoảng cách giữa một cuộc xung đột khu vực và một cú sốc mới đối với thương mại toàn cầu đang trở nên mong manh hơn.
Yemen không phải một cường quốc dầu mỏ và Mocha không phải trung tâm năng lượng của thế giới. Nhưng vị trí của thành phố cảng này khiến diễn biến tại đây có thể tác động tới một trong những tuyến đường mà thị trường dầu mỏ và thương mại quốc tế khó dễ dàng thay thế.
