Phía sau loạt bài ấy không phải là sự “bắt lỗi” quy trình. Đó là một hành trình tự vấn – bắt đầu từ câu hỏi mà ông Lê Ngọc Long, Phó Tổng Biên tập Báo Quân đội nhân dân, người trực tiếp chỉ đạo thực hiện, gọi là “không dễ trả lời”.
Đúng quy trình nhưng vì sao vẫn sai?
Khi trong thực tiễn xuất hiện những trường hợp cán bộ được bổ nhiệm đủ quy trình, đủ tiêu chuẩn, nhưng sau đó lại bị xử lý kỷ luật, phải cho thôi chức, xin từ chức – câu hỏi đặt ra không còn là câu chuyện cá nhân. Đó là câu hỏi về chất lượng của cả một khâu then chốt trong công tác xây dựng Đảng.
Ông Lê Ngọc Long nhấn mạnh: “Công tác cán bộ là then chốt của then chốt. Chủ trương có đúng, nghị quyết có hay đến mấy, nhưng nếu đội ngũ cán bộ không tốt thì việc thực hiện cũng không đạt hiệu quả”.
Chính vì vậy, khi những hiện tượng “đúng quy trình nhưng vẫn sai” xuất hiện trong một giai đoạn không ngắn, lại tập trung ở những vị trí tương đối nhạy cảm, thì theo ông, không thể chỉ coi đó là sự việc đơn lẻ. Phải soi vào căn nguyên.
Và căn nguyên, theo ông, nằm ở khâu khó nhất: đánh giá cán bộ.
Đánh giá con người – khâu khó nhất của khâu then chốt
“Đánh giá cán bộ là việc rất khó”, ông Long nói. “Bởi đối tượng của đánh giá là con người – mà con người thì luôn vận động”.
Ở đây, ông không nói bằng lý thuyết. Ông nói bằng trải nghiệm quan sát thực tiễn nhiều năm.
Một cán bộ hôm nay có thể đáp ứng tốt yêu cầu nhiệm vụ. Nhưng nếu không tiếp tục rèn luyện, không tự làm mới mình trước bối cảnh thay đổi, thì ngày mai chưa chắc còn phù hợp. Yêu cầu thực tiễn luôn đi trước một bước. Nếu công tác đánh giá không kịp nhịp với sự vận động ấy, độ trễ sẽ xuất hiện.
Theo ông, thực tế ở một số nơi cho thấy việc đánh giá vẫn còn nặng về hồ sơ, về lý lịch, về thành tích của giai đoạn trước. Trong khi đó, tiềm năng phát triển, khả năng thích ứng, hiệu quả thực thi nhiệm vụ ở thời điểm hiện tại lại chưa được nhìn đầy đủ.
“Dựa quá nhiều vào hồ sơ có khi lại không đúng. Quá khứ tốt không có nghĩa hiện tại vẫn tốt. Đủ tiêu chuẩn trên giấy tờ thì có thể đúng quy trình, nhưng chưa chắc đã đúng người”, ông Long nhấn mạnh.
Câu nói ấy không nhằm phủ nhận quy trình. Ông nhấn mạnh rất rõ: quy trình là cần thiết. Nhưng quy trình chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ phải là đánh giá đúng bản chất con người và hiệu quả công việc.
Ông cho biết đánh giá cán bộ phải toàn diện, liên tục và có tính thời điểm. Phải đặt trong bối cảnh cụ thể của từng giai đoạn, từng nhiệm vụ. Không thể chỉ dựa vào một bộ hồ sơ “đẹp”, cũng không thể chỉ nhìn vào một vài kết quả tức thời mà bỏ qua cả quá trình.
Ông thẳng thắn chỉ ra một biểu hiện đáng suy nghĩ: “Có lúc chúng ta mắc ‘bệnh thành tích’ ngay trong đánh giá cán bộ”. Hồ sơ rất tròn trịa, quá trình rất suôn sẻ, nhưng năng lực xử lý tình huống, bản lĩnh trước áp lực thực tiễn lại chưa được kiểm chứng đủ sâu.
Ngược lại, có những người hiệu quả công việc rất rõ, nhưng lại không nổi trội về hình thức hồ sơ.
“Nếu phụ thuộc hoàn toàn vào hồ sơ thì xa rời thực tiễn. Nhưng nếu chỉ nhìn vào thực tiễn trước mắt mà bỏ qua tiêu chuẩn chính trị, quá trình rèn luyện thì lại phiến diện. Vì thế, đánh giá cán bộ là khâu khó nhất”.
Loạt bài, vì vậy, không dừng ở việc nêu thực trạng. Nó muốn gửi đi một thông điệp rõ ràng: thước đo quan trọng nhất phải là kết quả thực hiện nhiệm vụ cụ thể ở từng vị trí cụ thể.
“Anh ở cương vị nào thì phải được đánh giá bằng đóng góp thực tế của anh ở cương vị đó – cho Đảng, cho đất nước, cho nhân dân. Không thể chỉ vì quá khứ tốt mà mặc nhiên coi hiện tại cũng tốt”, ông Long chia sẻ.
Viết về một vấn đề nhạy cảm: trách nhiệm trước từng câu chữ
Đặt vấn đề đã khó. Làm sao để phân tích thuyết phục lại càng khó hơn, nhất là với một đề tài nhạy cảm như công tác cán bộ.
Ông Long cho biết, ngay từ đầu, ê-kíp xác định không được suy đoán, không được võ đoán. Mọi phân tích đều phải dựa trên cơ sở đã được công bố chính thức: các quyết định xử lý cán bộ, các kết luận của cơ quan chức năng.
“Đây là vấn đề rất nhạy cảm. Nếu đánh giá không chuẩn xác, bài viết có thể phản tác dụng”, ông nói.
Loạt bài dựa trên những kết luận đã có, rồi nhìn rộng ra ở tầm cơ chế. Từ từng trường hợp cụ thể, nhóm phóng viên đặt câu hỏi về nguyên nhân sâu xa.
Theo Phó Tổng biên tập Lê Ngọc Long, đó là nguyên tắc bắt buộc: bám sát chủ trương của Đảng; bám sát kết luận của cơ quan chức năng; và bám sát đời sống xã hội – nơi những quyết định nhân sự cuối cùng được kiểm chứng bằng niềm tin của cán bộ, đảng viên và nhân dân.
Khi được hỏi liệu việc đặt vấn đề thẳng thắn như vậy có tạo ra áp lực hay lo ngại nào không, ông trả lời dứt khoát: “Chúng tôi không có gì phải lo ngại”.
Bởi theo ông, đây không phải là cách tiếp cận để “soi xét” hay đi ngược quan điểm. Ngược lại, đó là thực hiện đúng tinh thần nhìn thẳng vào sự thật để hoàn thiện cơ chế.
Loạt bài không chỉ phát hiện vấn đề, mà đề xuất ba nhóm giải pháp cốt lõi: hoàn thiện quy trình đánh giá theo hướng thực chất hơn; nâng cao trách nhiệm của cơ quan tham mưu tổ chức cán bộ; và quan trọng nhất, lấy kết quả thực hiện nhiệm vụ cụ thể làm thước đo trung tâm.
“Đánh giá đúng thì sử dụng đúng. Sử dụng đúng thì phát huy được người tốt. Nếu đánh giá chưa đúng, dù quy trình đủ bước, kết quả vẫn có thể sai”, ông Lê Ngọc Long phân tích.
Ở chiều sâu của câu chuyện, đây không chỉ là câu hỏi về một vài quyết định bổ nhiệm. Nó là câu hỏi về chất lượng vận hành của hệ thống. Về việc liệu chúng ta có theo kịp sự vận động của thực tiễn trong cách nhìn nhận và sử dụng con người hay không.
Với ông Lê Ngọc Long, loạt bài không nhằm tạo ra sự hoài nghi. Nó nhằm củng cố niềm tin – bằng cách chỉ ra rằng, để “đúng quy trình” thực sự đồng nghĩa với “đúng người”, thì khâu đánh giá phải được làm đến nơi đến chốn. “Xây dựng Đảng bắt đầu từ xây dựng con người cụ thể. Muốn vậy, phải dám nhìn vào những khoảng trống của mình để hoàn thiện”.
Có lẽ chính tinh thần ấy – thẳng thắn nhưng không cực đoan, xây dựng nhưng không né tránh đã tạo nên chiều sâu của loạt bài. Và đó cũng là hậu trường thực sự của một tác phẩm chính luận: hậu trường của trách nhiệm, của tự vấn, và của quyết tâm đi đến tận cùng một câu hỏi khó.
