Từ mong muốn định hướng tương lai cho ASEAN trong bối cảnh chung nhiều thách thức
Ngày 7/ 9/2023, Hội nghị Cấp cao Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) lần thứ 43 và các Hội nghị Cấp cao liên quan tại Jakarta (Indonesia) đã thành công tốt đẹp, khép lại năm ASEAN 2023 với nhiều kết quả thực chất, ấn tượng; tạo động lực và kỳ vọng mới cho ASEAN hướng tới hiện thực hóa “ASEAN Tầm vóc: Tâm điểm của tăng trưởng".
Đoàn đại biểu Việt Nam do Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính dẫn đầu đã tham gia chủ động, tích cực, với nhiều đề xuất định hướng quan trọng và sáng kiến thiết thực, đóng góp thực chất, hiệu quả vào thành công của Hội nghị. Trong đó, Thủ tướng thông báo Việt Nam sẽ đăng cai tổ chức Diễn đàn Tương lai ASEAN về phát triển nhanh, bền vững, lấy người dân làm trung tâm, nhằm bổ trợ cho các diễn đàn, cơ chế chính thức của ASEAN, tạo cơ hội trao đổi rộng rãi về các ý tưởng, sáng kiến cho hợp tác khu vực, góp phần xây dựng Cộng đồng ASEAN tự cường và bền vững.
Sau đó gần một năm, ngày 23/4/2024, Diễn đàn Tương lai ASEAN 2024 với chủ đề “Xây dựng Cộng đồng ASEAN phát triển nhanh và bền vững, lấy người dân làm trung tâm” được tổ chức tại thủ đô Hà Nội.
Chia sẻ báo chí trước thềm Diễn đàn Tương lai ASEAN 2024 về sự khác biệt lớn nhất của Diễn đàn tương lai ASEAN so với nhiều diễn đàn quốc tế khác như Đối thoại Shangri-La, Hội nghị Tương lai châu Á, đối thoại Raisina?, Đại sứ Đỗ Hùng Việt- khi đó là Thứ trưởng Bộ Ngoại giao đã cho biết: Đây là câu hỏi mà chúng tôi cũng đã đặt ra và trăn trở rất nhiều ngay từ khi hình thành ý tưởng này. Và câu trả lời ngắn nhất cho câu hỏi này, đó chính là chữ ASEAN trong tên của diễn đàn: Diễn đàn Tương lai ASEAN. Tất cả các diễn đàn khác có thể có nhiều chủ đề khác nhau, có phạm vi địa lý khác nhau, có nhiều nội dung khác nhau, đối tượng tham gia khác nhau, nhưng chưa có một diễn đàn nào có chủ thể chính là ASEAN, phù hợp với mong muốn thúc đẩy vai trò trung tâm của ASEAN. ... Diễn đàn sẽ tạo ra một nền tảng để tất cả các bên liên quan có thể chia sẻ các ý tưởng mới và sáng tạo. Từ đó, lãnh đạo các nước ASEAN có thể tham khảo trong quá trình xây dựng các chiến lược, tầm nhìn của ASEAN trong thời gian tới, góp phần mang lại những lợi ích thiết thực cho người dân của ASEAN.
Và thực tế, mặc dù lần đầu tiên được tổ chức nhưng Diễn đàn Tương lai ASEAN2024 đã nhận được sự quan tâm, hưởng ứng rất rộng rãi và ở cấp cao của các giới ở khu vực ASEAN và các nước đối tác. Sự tham gia đông đảo của 500 đại biểu là các Đại sứ, học giả, cộng đồng doanh nghiệp từ ASEAN, các đối tác, các tổ chức quốc tế đã thể hiện sự quan tâm sâu sắc, phản ứng tích cực với Việt Nam, sự nỗ lực tiếp tục định hình tương lai chung của khu vực.
Trong phát biểu tại phiên khai mạc Diễn đàn, Tổng thư ký ASEAN bày tỏ lời cảm ơn nồng nhiệt nhất đối với Việt Nam vì đã tổ chức Diễn đàn tương lai ASEAN lần đầu tiên này. Ông cho rằng, Việt Nam có tầm nhìn xa và trông rộng về vấn đề này và việc tổ chức Diễn đàn tập trung vào tương lai của ASEAN sẽ rất là phù hợp với những gì ASEAN hiện đang theo đuổi trong việc xây dựng Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 và bốn phiên bản chiến lược của tầm nhìn. Kế hoạch này đã được bắt đầu trong thời gian Việt Nam đảm nhiệm vai trò Chủ tịch ASEAN năm 2020, với việc các nhà lãnh đạo ASEAN đã thông qua Tuyên bố Hà Nội về Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN năm sau năm 2025 vào tháng 11/2022. Theo ông, Diễn đàn Tương lai ASEAN 2024 diễn ra rất kịp thời và cấp thiết trước vô số thách thức mà khu vực và Chính phủ các nước thành viên ASEAN đang phải đối mặt.
Diễn đàn Tương lai ASEAN 2025: Số đại biểu tham dự tăng gấp 2,5 lần so với Diễn đàn lần đầu tiên
Ngày 25/2 tại Hà Nội, đúng vào thời điểm kỷ niệm 10 năm hình thành Cộng đồng ASEAN, 30 năm Việt Nam gia nhập mái nhà chung ASEAN và cũng là năm thông qua Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 để đưa ASEAN bước vào kỷ nguyên mới, hướng tới một Cộng đồng đoàn kết, thống nhất trong đa dạng, tự cường, đổi mới sáng tạo và lấy người dân làm trung tâm, Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ 2 năm 2025 với chủ đề "Xây dựng ASEAN đoàn kết, bao trùm, và tự cường trong một thế giới biến động" đã khai mạc.
Hơn 600 đại biểu đã có mặt tại Hà Nội để tham dự trực tiếp Diễn đàn, trong đó có 230 đại biểu quốc tế, tăng gấp 2,5 lần so với lần đầu tiên diễn đàn được tổ chức vào năm 2024. Những con số này cho thấy sự quan tâm, hưởng ứng ngày càng lớn của các quốc gia thành viên ASEAN cũng như bạn bè quốc tế đối với AFF.
Lần thứ hai được tổ chức, Diễn đàn Tương lai ASEAN 2025 thể hiện mạnh mẽ thông điệp về một Việt Nam tham gia chủ động, tích cực, đóng góp trách nhiệm cùng với các nước thành viên duy trì và củng cố vai trò trung tâm và phát huy trách nhiệm tiếng nói của ASEAN đối với hòa bình, ổn định và phát triển.
Bên lề Diễn đàn, trả lời phỏng vấn báo chí, Thủ tướng Malaysia Anwar Ibrahim đã khẳng định: Diễn đàn Tương lai ASEAN không chỉ đóng vai trò đưa ra các tư vấn, khuyến nghị mà còn củng cố các ưu tiên chung của ASEAN, thông qua rất nhiều ý kiến thiết thực được đề xuất. Ví dụ như làm thế nào thúc đẩy hơn nữa các nỗ lực hợp tác, đầu tư thương mại nội khối ASEAN. Cụ thể như cách thức chúng ta triển khai các chương trình hợp tác về lưới điện, năng lượng ASEAN, thúc đẩy số hóa… "Tôi nghĩ điều đặc biệt quan trọng trong Diễn đàn này đó là “yếu tố định hình tương lai”"- ông Anwar Ibrahim nhấn mạnh.
Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026: Cùng định hình tương lai chung
Sau hai kỳ tổ chức năm 2024 và năm 2025, Diễn đàn Tương lai ASEAN từng bước khẳng định vai trò là diễn đàn mở, hướng tới tương lai và nhận được sự quan tâm, ủng hộ rộng rãi từ các nước ASEAN cũng như cộng đồng quốc tế. Nhiều nội dung, sáng kiến được thảo luận tại diễn đàn đã được đưa vào văn kiện của các Hội nghị cấp cao ASEAN cùng năm.
Trong trao đổi với báo chí mới đây, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cường chia sẻ, chủ đề của AFF 2026 phản ánh những ưu tiên cốt lõi mà ASEAN và khu vực đang theo đuổi.
Diễn đàn năm nay được thiết kế như một không gian đối thoại rộng mở với sự tham gia không chỉ của các nhà lãnh đạo mà còn có đại diện doanh nghiệp, học giả, giới trẻ, các tổ chức xã hội, chính đảng và địa phương trong khu vực.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Hùng Sơn, Giám đốc Học viện Ngoại giao, Diễn đàn lần thứ ba này có rất nhiều đổi mới so với các diễn đàn trước đây, đặc biệt là ở sự tham gia của các thành phần đông đảo và đa dạng hơn. Điểm nhấn đầu tiên chính là sự tham gia lần đầu tiên của các chính đảng ASEAN để cùng thảo luận về cách thúc đẩy hợp tác giữa các chính đảng, qua đó cùng chung tay hiện thực hóa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045. Thứ hai là sự tham gia của lãnh đạo các thành phố lớn của ASEAN. Khi có sự tham gia hợp tác của các thành phố này, ASEAN sẽ gia tăng được hiệu quả hợp tác và thúc đẩy tổ chức ASEAN tiến tới mục tiêu chung một cách nhanh chóng hơn.
Một trong những nội dung được kỳ vọng thu hút nhiều sự quan tâm tại AFF 2026 là câu chuyện xây dựng một ASEAN tự cường hơn trước những biến động ngày càng phức tạp của kinh tế và địa chính trị toàn cầu.
Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cường cho biết, Việt Nam kỳ vọng AFF 2026 sẽ tiếp tục đóng góp những sáng kiến và khuyến nghị chính sách thiết thực cho tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN, đồng thời thể hiện vai trò của Việt Nam là một thành viên chủ động, tích cực và có trách nhiệm đối với các công việc chung của khu vực.
Nhân dịp diễn đàn, nhiều lãnh đạo cấp cao ASEAN sẽ tham dự và thăm chính thức Việt Nam, trong đó có Thủ tướng Lào Sonexay Siphandone, Thủ tướng Campuchia Hun Manet, Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul và Thủ tướng Timor-Leste Kay Rala Xanana Gusmão. Sự hiện diện của các nhà lãnh đạo khu vực tiếp tục khẳng định vai trò ngày càng lớn của AFF trong đời sống chính trị - kinh tế của ASEAN.
