Môi trường hoạt động mới của báo chí: Không gian số
Tại phiên thảo luận “Quảng bá hình ảnh Việt Nam trên hệ sinh thái báo chí số” trong khuôn khổ Diễn đàn báo chí toàn quốc năm 2026 vừa diễn ra tại TP Hải Phòng, nhà báo Trần Tiến Duẩn, Tổng Biên tập Báo điện tử VietnamPlus (Thông tấn xã Việt Nam) đặc biệt nhấn mạnh đến vai trò của dữ liệu số trong truyền thông đối ngoại.
Theo ông Duẩn, trong thế kỷ XX, hình ảnh quốc gia được định hình qua ngoại giao và truyền thông truyền thống thì đến thế kỷ XXI, không gian số đã trở thành môi trường chủ đạo để xây dựng hình ảnh quốc gia.
“Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, không gian truyền thông quốc tế đang thay đổi sâu sắc, trí tuệ nhân tạo, mạng xã hội, công cụ tìm kiếm và các nền tảng số đã trở thành môi trường chủ đạo định hình nhận thức của công chúng quốc tế”, nhà báo Trần Tiến Duẩn nêu rõ.
Sự chuyển đổi này đặt ra yêu cầu mới đối với báo chí đối ngoại: không chỉ truyền tải thông tin mà còn phải góp phần xây dựng sức mạnh mềm quốc gia thông qua dữ liệu số, công nghệ hiện đại và các sản phẩm báo chí đa ngôn ngữ.
Nhấn mạnh công chúng quốc tế ngày nay tiếp cận thông tin qua Google search, Tiktok, YouTube hay các nền tảng trí tuệ nhân tạo (AI), nhà báo Trần Tiến Duẩn cho rằng, báo chí cần kể câu chuyện Việt Nam trên các nền tảng mới, bằng nhiều ngôn ngữ, nội dung câu chuyện hấp dẫn, phù hợp từng nhóm công chúng.
“Mỗi bài báo, mỗi video, mỗi podcast được sản xuất bằng nhiều ngôn ngữ đều góp phần giới thiệu một Việt Nam an toàn, ổn định, thân thiện, cởi mở, sáng tạo và giàu bản sắc văn hóa đến với bạn bè quốc tế”, theo Tổng Biên tập Báo điện tử VietnamPlus.
Đồng thời, dữ liệu số đang hướng báo chí chuyển dịch từ mô hình truyền thông đại trà sang truyền thông theo nhu cầu. Từ nghiên cứu dữ liệu, các cơ quan báo chí xác định những khoảng trống thông tin, nhận diện mối quan tâm của độc giả tại từng khu vực, qua đó nâng cao hiệu quả truyền thông và khả năng tiếp cận của các sản phẩm báo chí đối ngoại.
“Đối với châu Âu, nội dung ưu tiên tập trung vào di sản và trải nghiệm bản địa; với Trung Quốc là tiện ích, ẩm thực và mua sắm; còn đối với Liên bang Nga là du lịch nghỉ dưỡng và lưu trú dài hạn. Cách tiếp cận này giúp cùng một câu chuyện về Việt Nam được truyền tải theo những góc nhìn phù hợp với nhu cầu của từng nhóm công chúng”, nhà báo Trần Tiến Duẩn gợi mở.
Ông Duẩn cũng cho rằng, việc khai thác dữ liệu không chỉ phục vụ quá trình sản xuất nội dung mà còn tạo cơ sở để đánh giá mức độ tiếp nhận, điều chỉnh chiến lược truyền thông và tối ưu hóa khả năng lan tỏa của thông tin trên môi trường số. Trên cơ sở đó, cơ quan báo chí chuyển từ tư duy "muốn kể" sang "kể những điều công chúng quốc tế thực sự quan tâm về Việt Nam".
Độ tin cậy của dữ liệu - giá trị cốt lõi trong kỷ nguyên AI
Sự phát triển mạnh mẽ của AI và các nền tảng số mang đến nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với báo chí chính thống. Từ nhận thức đó, nhà báo Trần Tiến Duẩn nhấn mạnh rằng, trong kỷ nguyên AI, độ tin cậy của dữ liệu là yếu tố sống còn. “Giá trị cốt lõi của báo chí trong kỷ nguyên AI là độ tin cậy của dữ liệu”, ông Duẩn nhấn mạnh.
Theo ông, chính độ tin cậy sẽ tạo nên lợi thế của báo chí chính thống trong bối cảnh lượng thông tin trên không gian mạng ngày càng phong phú nhưng cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ sai lệch. Báo chí phải mang đến những nội dung có chất lượng cao, chính xác, chuyên sâu, có giá trị tham khảo; dữ liệu có nguồn gốc rõ ràng, có thể kiểm chứng và được cập nhật thường xuyên.
Để nâng cao hiệu quả quảng bá hình ảnh Việt Nam, ông Duẩn đề xuất xây dựng "Hệ sinh thái kể chuyện Việt Nam trên nền tảng số", với 6 giải pháp. Trong đó, ông nhấn mạnh việc xây dựng nền tảng dữ liệu quốc gia phục vụ truyền thông đối ngoại, tạo nguồn dữ liệu chuẩn hóa, thống nhất và có khả năng chia sẻ cho các cơ quan báo chí; đẩy mạnh phát triển báo chí đa ngôn ngữ, đa nền tảng nhằm mở rộng khả năng tiếp cận công chúng quốc tế; tăng cường liên kết giữa các cơ quan báo chí, cơ quan ngoại giao, các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp để hình thành sức mạnh tổng hợp…
Phát triển đội ngũ báo chí số thế hệ mới
Chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện của công nghệ mà còn là câu chuyện của con người. Theo định hướng được ông Duẩn đề xuất, đội ngũ nhà báo đối ngoại cần làm chủ các công cụ AI, có khả năng phân tích hành vi người dùng, đồng thời thành thạo sản xuất các sản phẩm báo chí đa phương tiện.
Đặc biệt, việc ưu tiên đào tạo đội ngũ làm báo có năng lực phân tích dữ liệu (data journalism), am hiểu công nghệ mới sẽ góp phần nâng cao chất lượng, chiều sâu và sức hấp dẫn của các sản phẩm báo chí đối ngoại trong môi trường truyền thông số.
Theo nhà báo Trần Tiến Duẩn, trong kỷ nguyên AI, dữ liệu số và báo chí đa ngôn ngữ không chỉ là công cụ truyền thông mà đã trở thành nền tảng quan trọng để xây dựng sức mạnh mềm quốc gia. Từ việc lấy dữ liệu làm trung tâm, đổi mới phương thức kể chuyện, phát triển nội dung đa nền tảng đến xây dựng nguồn dữ liệu tin cậy và đội ngũ báo chí số chất lượng cao, báo chí đối ngoại đang từng bước tạo dựng hình ảnh một Việt Nam hiện đại, cởi mở, sáng tạo và giàu bản sắc trong nhận thức của công chúng quốc tế.
Những định hướng được nhà báo Trần Tiến Duẩn chia sẻ cho thấy, để câu chuyện Việt Nam lan tỏa hiệu quả trong không gian số, báo chí không chỉ cần công nghệ hiện đại mà quan trọng hơn là dữ liệu chính xác, nội dung chất lượng và khả năng kể chuyện phù hợp với nhu cầu của từng cộng đồng độc giả trên toàn thế giới.
