Theo dữ liệu thị trường, giá gạo trắng xuất khẩu của Thái Lan – mặt hàng được xem là chuẩn tham chiếu của khu vực – đã tăng khoảng 20% trong tháng 5, mức tăng theo tháng lớn nhất kể từ khi dữ liệu được thống kê vào năm 2008. Trong khi đó, giá gạo tương lai trên Sở Giao dịch Hàng hóa Chicago (CBOT) cũng tăng khoảng 15% trong cùng kỳ.
Các chuyên gia nhận định đà tăng của giá gạo chưa dừng lại. Bà Bin Hui Ong, nhà phân tích hàng hóa tại BMI thuộc Fitch Solutions, cho biết tổ chức này đã nâng dự báo giá gạo tương lai tại Chicago do lo ngại nguồn cung ngày càng lớn. Theo bà, hiện tượng El Niño dự kiến xuất hiện trong những tháng tới có thể khiến nhiều khu vực tại châu Á đối mặt với thời tiết khô nóng hơn, làm gia tăng áp lực lên sản xuất nông nghiệp.
Không chỉ thời tiết, chi phí đầu vào cũng đang trở thành thách thức lớn đối với nông dân trong khu vực. Việc hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz bị gián đoạn đã làm gia tăng chi phí năng lượng và phân bón, kéo theo nguy cơ giảm sản lượng tại nhiều quốc gia sản xuất lúa gạo.
Lúa gạo là cây trồng tiêu thụ lượng lớn phân bón và phụ thuộc đáng kể vào hệ thống bơm tưới chạy bằng dầu diesel. Do đó, bất kỳ biến động nào của thị trường năng lượng cũng có thể nhanh chóng tác động đến chi phí sản xuất.
Tại Việt Nam, nhiều nông dân đã bắt đầu điều chỉnh kế hoạch canh tác. Một nông dân 60 tuổi tại tỉnh Vĩnh Long, cho biết gia đình ông thường gieo trồng ba vụ lúa mỗi năm nhưng dự định sẽ bỏ một vụ trong năm nay vì giá phân bón tăng quá cao.
“Chi phí sản xuất leo thang trong khi thời tiết ngày càng khắc nghiệt khiến việc xuống giống trở nên rủi ro hơn. Bón thêm phân vừa tốn kém vừa có thể gây ảnh hưởng đến cây trồng”, ông chia sẻ, được Bloomberg trích dẫn.
Theo Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI), giá phân đạm tại Thái Lan, Campuchia và Philippines đã tăng khoảng 40-50% kể từ khi xung đột bùng phát hồi tháng 2. Dù các quốc gia trong khu vực vẫn duy trì được nguồn dự trữ tương đối ổn định trong giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 5, nguy cơ thiếu hụt nguồn cung phân bón có thể xuất hiện nếu hoạt động thương mại không sớm được bình thường hóa.
Ông Alisher Mirzabaev, chuyên gia cấp cao về phân tích chính sách và biến đổi khí hậu của IRRI, cảnh báo rằng những cú sốc kéo dài đối với thị trường phân bón có thể làm suy giảm năng suất cây trồng tại nhiều quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu.
Bất kỳ sự sụt giảm nào trong sản lượng lúa gạo của châu Á cũng có thể tác động đáng kể đến nguồn cung toàn cầu. Philippines gần đây cảnh báo hiện tượng El Niño mạnh có thể khiến sản lượng lúa của nước này giảm tới 700.000 tấn, tương đương khoảng 3,5% mục tiêu sản xuất hàng năm.
Tuy nhiên, không phải tất cả các yếu tố đều đang ủng hộ đà tăng giá. Ông Peter Clubb, chuyên gia phân tích thị trường thuộc Hội đồng Ngũ cốc Quốc tế (IGC), cho rằng lượng dự trữ gạo dồi dào tại các quốc gia sản xuất lớn, đặc biệt là Ấn Độ, cùng nhu cầu nhập khẩu toàn cầu chưa thực sự bùng nổ có thể giúp hạn chế phần nào đà leo thang của giá gạo trong thời gian tới.
Dẫu vậy, trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khó lường và những bất ổn địa chính trị tiếp tục gây áp lực lên chuỗi cung ứng nông nghiệp, thị trường gạo thế giới đang bước vào giai đoạn nhạy cảm nhất trong nhiều năm trở lại đây.
