Ngày 29/10, thảo luận tại Quốc hội về dự án Luật Đất đai (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn TP Hải Phòng) cơ bản đồng tình với việc mở rộng một số trường hợp Nhà nước thu hồi đất nhằm tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ dự án và phát huy nguồn lực đất đai.
Không mặc nhiên thu hồi đất chỉ vì đạt tỷ lệ 75%
Tuy nhiên, đại biểu lưu ý quy định tại điểm i khoản 4 Điều 34 của dự thảo: Khi nhà đầu tư đã nhận chuyển quyền sử dụng đất trên 75% diện tích và trên 75% số lượng người sử dụng đất, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh xem xét, thông qua việc thu hồi phần diện tích còn lại.
Theo đại biểu, cơ chế này có cơ sở thực tiễn khi một số dự án đã thỏa thuận được phần lớn diện tích nhưng vẫn không thể triển khai do còn những trường hợp chưa đạt được thỏa thuận. Dự thảo cũng bổ sung cơ chế bảo đảm người bị thu hồi đất không nhận mức bồi thường thấp hơn mức giá thỏa thuận bình quân.
Dù vậy, ông Nguyễn Ngọc Sơn cho rằng cần hết sức thận trọng khi chuyển từ quan hệ thỏa thuận dân sự sang cơ chế Nhà nước thu hồi đất. Vấn đề cốt lõi không chỉ nằm ở tỷ lệ 75%, mà còn ở ranh giới giữa lợi ích công cộng và lợi ích kinh doanh thương mại. Nếu không xác định rõ, cơ chế này có thể bị lợi dụng để chuyển rủi ro thương lượng của nhà đầu tư sang Nhà nước và người sử dụng đất.
Đại biểu kiến nghị bổ sung các điều kiện áp dụng chặt chẽ hơn; có cơ chế kiểm tra độc lập việc xác định tỷ lệ đồng thuận và phương án bồi thường; làm rõ cách xác định tỷ lệ 75%. Việc thu hồi phần diện tích còn lại chỉ nên thực hiện khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện luật định, không mặc nhiên phát sinh quyền thu hồi đất chỉ vì đạt tỷ lệ này.
Bồi thường phải gắn với sinh kế, tái định cư và giá đất công bằng
Đối với chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn nhấn mạnh cần chuyển mạnh từ tư duy bồi thường giá trị đất bị thu hồi sang bảo đảm khả năng ổn định và phát triển cuộc sống của người dân sau thu hồi đất.
Đại biểu ghi nhận dự thảo đã quy định trách nhiệm của Nhà nước trong bảo đảm sinh kế, đồng thời bổ sung cơ chế bồi thường bằng đất ở, nhà ở tại chỗ đối với một số dự án. Tuy nhiên, ông đề nghị làm rõ hơn yêu cầu đánh giá khả năng phục hồi sinh kế, điều kiện nhà ở và khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu trong phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; đồng thời xác định trách nhiệm theo dõi, đánh giá đời sống người dân sau tái định cư.
Với trường hợp bố trí tạm cư trước khi thu hồi đất, đại biểu đề nghị quy định chặt chẽ điều kiện áp dụng, thời hạn tối đa, tiêu chuẩn chỗ ở và trách nhiệm của cơ quan nhà nước nếu chậm bố trí tái định cư chính thức. Theo ông, không nên để giải pháp tạm thời kéo dài, khiến người dân chịu thiệt thòi sau khi bàn giao đất cho dự án.
Về định giá đất, đại biểu đồng tình với chủ trương Nhà nước quyết định giá đất, địa phương quyết định bảng giá đất và hệ số điều chỉnh theo nguyên tắc, tiêu chí do Trung ương quy định. Tuy nhiên, ông lưu ý cơ chế này đòi hỏi tính khách quan, minh bạch cao, bởi giá đất vừa quyết định nguồn thu ngân sách, vừa ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí của doanh nghiệp và quyền lợi của người bị thu hồi đất.
Đại biểu đề nghị kiểm soát chất lượng dữ liệu đầu vào, sàng lọc các giao dịch bất thường hoặc có dấu hiệu thao túng giá; công khai căn cứ, phương pháp và kết quả xác định bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất. Đồng thời, cần có cơ chế thẩm định, phản biện độc lập đối với trường hợp có tác động lớn và quy định quyền của người có đất bị thu hồi được đề nghị xem xét lại giá bồi thường khi có căn cứ, kèm thời hạn giải quyết cụ thể.
Theo đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, mục tiêu không phải xác định giá đất cao hay thấp, mà là bảo đảm giá đất hợp lý, công bằng, có căn cứ và có thể kiểm chứng.
