Là quốc gia nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới, Trung Quốc đã giảm đáng kể lượng mua vào trong những tháng gần đây khi giá năng lượng leo thang. Nhưng nếu nguồn cung từ Trung Đông được khôi phục và hoạt động vận tải qua Hormuz trở lại bình thường, nhu cầu bị dồn nén của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới có thể quay trở lại thị trường, làm thay đổi cán cân cung - cầu dầu mỏ toàn cầu.
Cuối ngày Chủ nhật (14/6), Mỹ và Iran công bố thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz sau hơn 100 ngày đóng cửa. Tổng thống Trump thông báo thỏa thuận Mỹ - Iran hoàn tất, eo biển Hormuz được mở và Mỹ cũng dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân với Iran từ hôm 15.6.
Phản ứng của thị trường diễn ra gần như ngay lập tức. Trong phiên giao dịch đầu tuần, giá dầu Brent giảm xuống còn khoảng 83 USD/thùng, trong khi dầu WTI lùi về quanh mức 80 USD/thùng. Động thái này phản ánh kỳ vọng rằng nguồn cung dầu từ Trung Đông sẽ dần được nối lại, qua đó giảm bớt áp lực lên thị trường năng lượng toàn cầu vốn đã chịu nhiều biến động kể từ khi xung đột bùng phát.
Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng câu chuyện của thị trường dầu hiện không còn chỉ nằm ở phía cung.
Biến số mang tên Trung Quốc
Theo Bloomberg Economics, việc eo biển Hormuz được mở lại có thể tạo điều kiện để Trung Quốc quay trở lại mua dầu thô với quy mô lớn hơn sau nhiều tháng hạn chế nhập khẩu.
Đây là yếu tố được đánh giá có khả năng tạo ra tác động đáng kể đến diễn biến giá dầu trong giai đoạn tiếp theo.
Trong thời gian giá dầu tăng mạnh, Trung Quốc đã giảm mua dầu trên thị trường quốc tế và chuyển sang khai thác lượng dự trữ chiến lược khổng lồ trong nước. Dữ liệu cho thấy nhập khẩu dầu thô của nước này trong tháng 5 đã giảm xuống mức thấp nhất kể từ tháng 10/2017.
Việc Bắc Kinh không vội vàng mua dầu ở mức giá cao được xem là một trong những nguyên nhân quan trọng giúp thị trường tránh được tình trạng mất cân bằng nghiêm trọng hơn trong những tháng vừa qua.
Nói cách khác, khi một khách hàng lớn nhất của thị trường tạm thời giảm nhu cầu, áp lực tăng giá dầu cũng được kiềm chế phần nào.
Nhu cầu trở lại có thể làm thay đổi cục diện
Theo nhận định của Bloomberg Economics, nếu thỏa thuận Mỹ - Iran được duy trì và lưu lượng vận tải qua Hormuz dần được khôi phục, lượng nhu cầu bổ sung từ Trung Quốc có thể nhanh chóng quay trở lại thị trường.
Đó là lý do nhiều chuyên gia cho rằng việc giá dầu giảm sau thông tin mở cửa Hormuz chưa đồng nghĩa với việc thị trường năng lượng sẽ sớm bước vào giai đoạn dư cung.
"Bất kỳ sự phục hồi nào trong nhu cầu dầu mỏ của Trung Quốc, đặc biệt nếu dòng chảy năng lượng vẫn bị hạn chế, đều có thể gây thắt chặt thị trường năng lượng toàn cầu, làm bùng phát lại áp lực lạm phát và làm phức tạp thêm nhiệm vụ mà các ngân hàng trung ương phải đối mặt", nhóm chuyên gia Bloomberg Economics nhận định.
Lo ngại này xuất phát từ thực tế rằng việc mở lại eo biển Hormuz không đồng nghĩa là nguồn cung sẽ lập tức trở về trạng thái bình thường. Các nhà phân tích cho rằng quá trình phục hồi dòng chảy năng lượng có thể mất nhiều tháng, ngay cả khi thỏa thuận được thực thi đúng kế hoạch.
Điều đó tạo ra khả năng nhu cầu phục hồi nhanh hơn nguồn cung, khiến thị trường tiếp tục trong trạng thái căng thẳng.
Câu hỏi lớn nhất của thị trường
Một chi tiết đáng chú ý là trong suốt giai đoạn khủng hoảng vừa qua, giá dầu vẫn chưa vượt xa ngưỡng 100 USD/thùng bất chấp những lo ngại về nguồn cung.
Theo Bloomberg Economics, điều này phần nào đến từ sự sụt giảm của nhập khẩu của Trung Quốc. Bên cạnh đó còn có sự hỗ trợ từ lượng xuất khẩu dầu thô và nhiên liệu ở mức cao của Mỹ, cùng việc giải phóng dầu từ các kho dự trữ chiến lược toàn cầu do Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) điều phối.
Những yếu tố này đã góp phần bù đắp phần nào những gián đoạn trên thị trường năng lượng trong thời gian eo biển Hormuz đóng cửa.
Tuy nhiên, nếu Trung Quốc bắt đầu quay lại mua mạnh trong khi nguồn cung mới chỉ phục hồi từng phần, cán cân hiện nay có thể thay đổi đáng kể.
Trong những tháng qua, Trung Quốc không chỉ giảm nhập khẩu dầu mà còn cắt giảm công suất hoạt động tại các nhà máy lọc dầu, hạn chế xuất khẩu nhiên liệu và chứng kiến nhu cầu nhiên liệu đường bộ suy yếu khi người tiêu dùng ngày càng chuyển sang sử dụng xe điện.
Những yếu tố này đã góp phần kéo nhu cầu dầu của nước này xuống mức thấp bất thường.
Vì vậy, câu hỏi quan trọng nhất đối với thị trường hiện nay không còn là khi nào Hormuz mở cửa, mà là Trung Quốc sẽ quay trở lại thị trường với quy mô lớn đến đâu.
Nếu nhu cầu nhập khẩu phục hồi mạnh sau nhiều tháng bị dồn nén, tác động tích cực từ việc nguồn cung được nối lại có thể bị thu hẹp đáng kể. Khi đó, áp lực tăng giá dầu và nguy cơ lạm phát quay trở lại sẽ một lần nữa trở thành bài toán khó đối với các nền kinh tế và ngân hàng trung ương trên toàn thế giới.
Trong ngắn hạn, Hormuz đang giúp thị trường bớt lo về nguồn cung. Nhưng trong dài hạn, diễn biến của giá dầu có thể phụ thuộc nhiều hơn vào quyết định mua hàng của Bắc Kinh hơn là những gì đang diễn ra tại Trung Đông.
