(NBCL) Có lẽ, cái duyên của tôi với cam sành Hàm Yên đã có từ những năm trước. Khi đó, chị hàng xóm quê gốc tỉnh Tuyên Quang cuối năm về thăm quê thường khệ nệ đem ra Hà Nội hàng yến cam sành để tặng bạn bè và ăn dần. Chị bảo, Cam sành Hàm Yên đấy, ngon tuyệt vời và an toàn! Cam có vị ngọt đậm, ít xơ, hương thơm và màu quả đỏ vàng hấp dẫn, bắt mắt. Trong câu chuyện về cam sành Hàm Yên, tôi đặc biệt tò mò và thích thú với chi tiết: “Cam sành Hàm Yên đã trở thành vùng sản xuất hàng hóa tập trung và nơi đây đã tạo ra nhiều tỷ phú từ cam”.
[caption id="attachment_93923" align="aligncenter" width="500"] Mùa thu hoạch cam sành ở Hàm Yên[/caption]
Xã tỷ phú
Từ ấn tượng với cam sành Hàm Yên, chúng tôi tìm về vùng cam. Khi biết mục đích của chúng tôi muốn đến vùng cam tỷ phú, Trưởng phòng NN & PTNN huyện Hàm Yên Đàm Ngọc Hưng dẫn chúng tôi đến xã Phù Lưu (thuộc huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang). Đây là xã có sản lượng cam tập trung nhiều nhất huyện. Câu chuyện của chúng tôi rôm rả không ngớt khi nói về những tỷ phú vùng cam. Đường đi vào khá thuận lợi. Anh chỉ cho chúng tôi thấy những sườn đồi bạt ngàn cam suốt dọc đường đi. Thấp thoáng, xen kẽ trong màu xanh của cam, của cây rừng là những ngôi nhà sàn mới tinh được xây dựng bằng gỗ hoặc bê tông. Rộng rãi và khang trang. Những căn biệt thự sang trọng theo lối kiến trúc hiện đại sừng sững bên những nếp nhà sàn. Những chiếc ô tô đời mới đắt tiền, sang trọng đỗ trong các sân nhà và xuất hiện với mật độ dày trên đường. “Nhờ cam sành cả đấy. Cũng nhờ cam mà đất trung tâm xã giờ đây rất có giá. 120m2 khoảng 1 tỷ đồng”. Anh Hưng giới thiệu với vẻ tự hào.
Chúng tôi đến thôn Mường, xã Phù Lưu thăm nhà anh Ma Văn Long và chị Nguyễn Thị Huệ. Từ xa đã thấy ngôi biệt thự của gia đình anh sừng sững bên sườn dốc. Trong khoảng sân rộng, chiếc ô tô Fortuner đang đỗ phía trước. Đây quả là ngôi nhà lý tưởng và cuộc sống mà nhiều người dân thành thị không dám mơ ước. Anh cho biết, vợ chồng anh đã trồng cam gần 20 năm.Hiện nay, anh chị có khoảng 1.600 cây cam trên diện tích 5ha. Mỗi năm, thu nhập từ cam khoảng 1 tỷ đồng. “Nhà, ô tô và các vật dụng trong gia đình đều được mua sắm từ cam đấy. Trước kia, vợ chồng tôi làm công nhân, quần quật mà không đủ ăn”. Chị Huệ tiếp lời chồng: "Cam được huyện hỗ trợ đầu tư KHKT nên năng suất cao. Trung bình mỗi cây cho hơn 1 tạ quả. Nhà tôi có cây lâu năm cho đến 7 tạ quả/vụ. Nhưng chưa bằng cây nhà anh Tư thôn Lăng Đán cho 1,1 tấn quả”.
Anh Hoàng Mạnh Hùng- Cán bộ khuyến nông của xã Phù Lưu cho biết, cả thôn Mường ai ai cũng biết anh em nhà anh Long giàu có vì cam. Trong 15 người thì đã có 8 người xây được nhà như anh. Không chỉ riêng anh em nhà anh Long, trong thôn, 100% số hộ đều trồng cam và trở nên giàu có. Những hộ có sản lượng cam lớn hàng trăm tấn/năm và trở nên giàu có, nổi tiếng trong vùng như anh Ma Văn Long, Ma Văn Trấn, Hà Văn Minh... không hiếm ở đất này.
Gọi là xã tỷ phú cũng không ngoa. Vì tiền tỷ với mọi người dân Phù Lưu không phải là gì xa lạ. Ngay cả Chủ tịch UBND xã Phù Lưu Ma Hoa Tàm cũng là một trong những tỷ phú từ cam sành. Mỗi năm, gia đình anh thu hoạch hàng trăm tấn cam với thu nhập hàng tỷ đồng. Anh đã xây nhà to, mua ô tô từ lâu. Không những thế, các anh em trong gia đình anh đều trở nên giàu có từ cam. Anh cho biết: Xã Phù Lưu có 2.100 hộ dân thì có đến 80% trồng cam. Với diện tích trồng cam là 1.870 ha, mỗi năm đem lại sản lượng khoảng 15.000 đến 16.000 tấn, doanh thu 150 tỷ đồng. Năm 2015, dân trong xã đã mua thêm 40 ô tô. Đến cuối tháng 3, trữ lượng cam trong dân chưa thu hái còn khoảng 80 tấn. Cam bán tráivụgiácaohơnchínhvụtừ3đến4lần. Vào chính vụ, suốt ngày đêm hàng nghìn lượt người và xe tải, xe container... ồn ào náo nhiệt cả vùng cam. Máy đếm tiền của ngân hàng đếm tiền nhiều đến mức bị cháy, phải huy động thêm mấy cái.
Những điều mắt thấy tai nghe tại xã tỷ phú Phù Lưu khiến chúng tôi đi hết từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác.Top trái cây đặc sản nổi tiếng Việt Nam
Hàm Yên là tên một huyện ở phía tây tỉnh Tuyên Quang, nơi có 12 dân tộc anh em sinh sống. Cây cam sành đã có từ lâu đời trên vùng đất này, được trồng chủ yếu trên đồi, núi. Không ai nhớ rõ nó xuất hiện chính xác từ bao giờ. Hỏi người già nhất đều trả lời: "Từ lúc tôi sinh ra đã thấy cam rồi. Cam để ăn chơi, để cúng ông bà". Giải thích về nguồn gốc của cam sành Hàm Yên, hiện nay còn lưu giữ một câu chuyện không xác định như bất kỳ câu chuyện kỳ bí nào đó đã phủ lớp thời gian. Bắt đầu bằng ngày xửa ngày xưa. Thời đó, có hai chàng trai Bản Mường vào rừng sâu bẫy thú. Hai người gặp một loại cây có gai, quả chín vàng, ăn thấy ngọt thơm và mát. Họ bèn đem về trồng rồi từ đó nhân rộng ra các bản làng.
Truyện kể là vậy. Còn thực tế, từ một loại cây trồng tự phát trong dân, ngày nay nhờ sự vào cuộc của chính quyền, mà sát sao nhất là Phòng NN&PTNT huyện Hàm Yên, cây cam sành tự phát được đầu tư KHKT, bà con trồng cam được hỗ trợ vay vốn và làm thương hiệu, phát triển thị trường. Nhờ vậy, cam sành Hàm Yên đã trở thành vùng sản xuất hàng hóa tập trung, đem lại giá trị kinh tế cao. Càng ngày, càng được người tiêu dùng lựa chọn. Cam sành Hàm Yên cũng đã được các tổ chức ghi nhận như: Tổ chức kỷ lục Việt Nam chứng nhận và công bố Top 50 trái cây đặc sản nổi tiếng nhất Việt Nam; năm 2013, được xếp hạng vào Top 10 thương hiệu - nhãn hiệu nổi tiếng Việt Nam; năm 2014, được tôn vinh là một trong những sản phẩm nông nghiệp tiêu biểu năm 2013; năm 2015, Cam sành Hàm Yên đạt danh hiệu “Thương hiệu vàng nông nghiệp Việt Nam năm 2015”.
Hiện nay, cam sành Hàm Yên đã xuất hiện khắp các tỉnh từ Bắc vào Nam, trong các hệ thống siêu thị như BigC, Metro... và xuất khẩu sang các nước Lào, Cam pu chia qua đường tiểu ngạch.
Chủ tịch UBND huyện Hàm Yên Vũ Đình Hưng cho biết, tổng diện tích cam sành trên toàn huyện gần 5.000 ha. Năm 2015, đạt sản lượng gần 44 ngàn tấn quả, doanh thu khoảng 500 tỷ đồng. Con số này gấp hơn 10 lần số thu ngân sách năm 2015 của toàn huyện. Ngày 27/8/2014 Uỷ ban nhân dân tỉnh Tuyên Quang đã phê duyệt Đề án phát triển vùng sản xuất cam sành tỉnh Tuyên Quang, giai đoạn 2014-2020. Từ đó, tạo điều kiện thuận lợi cho các hộ trồng cam trên địa bàn phát triển sản xuất và đẩy mạnh công tác tuyên truyền, quảng bá sản phẩm cam sành Hàm Yên trong và ngoài tỉnh. Trong thời gian tới, ngoài việc tiếp tục hỗ trợ vốn vay, lãi suất, KHKT... huyện Hàm Yên sẽ xây dựng một nhà lưới sản xuất giống; xây dựng chợ đầu mối để thu mua, phân loại cam cũng như hệ thống kho lạnh bảo quản. Đồng thời, làm chứng nhận VietGAP cho vùng sản xuất cây cam sành.
Chúng tôi rời vùng cam tỷ phú khi trời đã nhá nhem. Những vạt khói lam chiều bảng lảng như tấm khăn gió quấn quanh sườn núi khiến cho rừng chiều có một vẻ đẹp bâng khuâng. Mùi hoa cam thơm ngào ngạt trong gió báo hiệu một mùa cam bội thu cho người trồng cam.❏
Kim Thanh
