Không phải kỳ thi để “đánh trượt” học sinh
Tỷ lệ tốt nghiệp THPT nhiều năm duy trì ở mức trên 99% khiến câu hỏi “nếu gần như tất cả đều đỗ, kỳ thi còn cần thiết không?” tiếp tục được đặt ra.
Trao đổi với phóng viên, GS.VS Đào Trọng Thi, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội nhận định, nhiều ý kiến đang đặt kỳ thi tốt nghiệp THPT vào cùng hệ quy chiếu với kỳ thi tuyển sinh đại học, trong khi hai kỳ thi có mục tiêu, bản chất và chức năng hoàn toàn khác nhau.
“Kỳ thi tốt nghiệp THPT không được tổ chức để tạo ra một tỷ lệ trượt nhất định. Mục tiêu của nó là đánh giá xem học sinh có đạt chuẩn kiến thức, năng lực cần thiết sau khi hoàn thành chương trình phổ thông hay chưa”, ông Thi phân tích.
Theo ông, một kỳ thi quốc gia không chỉ có ý nghĩa ở việc cấp bằng tốt nghiệp mà còn tạo ra một thước đo chung để Nhà nước, ngành giáo dục và xã hội nhìn nhận chất lượng đào tạo.
Hiện nay, nhiều kỳ thi chuyển cấp ở bậc tiểu học, THCS đã được giảm hoặc không còn tổ chức. Vì vậy, kỳ thi tốt nghiệp THPT trở thành một trong những công cụ quan trọng để đánh giá mặt bằng giáo dục phổ thông trên phạm vi toàn quốc.
“Nếu bỏ kỳ thi, chúng ta sẽ thiếu một căn cứ thống nhất để đánh giá đầu ra của hàng triệu học sinh ở các địa phương khác nhau”, ông Thi nói.
Theo chuyên gia này, việc tỷ lệ đỗ cao không đồng nghĩa kỳ thi vô nghĩa. Ngược lại, điều đó cho thấy phần lớn học sinh đã đáp ứng được yêu cầu tối thiểu của chương trình phổ thông.
“Không thể đặt mục tiêu của kỳ thi là phải có nhiều học sinh trượt mới chứng minh được kỳ thi có ý nghĩa. Làm như vậy là hiểu sai bản chất của đánh giá giáo dục”, ông Thi nhận định.
Một dây chuyền 99% đạt chuẩn vẫn cần kiểm tra
Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) cũng nhiều lần khẳng định việc duy trì kỳ thi tốt nghiệp THPT là cần thiết.
Theo Bộ GD&ĐT, từ khi đổi mới kỳ thi vào năm 2015, câu hỏi về sự tồn tại của một kỳ thi chuẩn hóa quốc gia liên tục được đặt ra. Tuy nhiên, qua nhiều lần đánh giá, phần lớn chuyên gia, nhà quản lý, giáo viên đều cho rằng kỳ thi vẫn cần được duy trì.
Lý do được Bộ GD&ĐT đưa ra là nếu không có kỳ thi, ngành giáo dục sẽ thiếu dữ liệu tin cậy để đánh giá chất lượng giáo dục phổ thông ở từng địa phương; đồng thời một bộ phận học sinh, giáo viên có thể thiếu động lực trong quá trình dạy và học.
Bộ GD&ĐT cho rằng không nên nhìn vào con số “hơn 99% đỗ tốt nghiệp” để đặt câu hỏi “thi làm gì”.
“Trong một dây chuyền sản xuất, dù 99% sản phẩm đạt chuẩn cũng không ai bỏ khâu kiểm tra sản phẩm đầu ra”, Bộ GD&ĐT nêu quan điểm.
Việc kiểm tra không chỉ nhằm phát hiện sản phẩm không đạt mà còn giúp nhận diện những bất thường trong cả quá trình vận hành. Tương tự, dữ liệu từ kỳ thi tốt nghiệp THPT đã giúp ngành giáo dục phát hiện những dấu hiệu bất thường trong kết quả thi ở một số địa phương.
Đây cũng là cơ sở để ngành giáo dục điều chỉnh chính sách, nâng cao chất lượng dạy và học.
Không thể đổ lỗi cho mô hình “2 trong 1”
Một trong những tranh luận lớn thời gian qua là việc kỳ thi tốt nghiệp THPT đồng thời thực hiện hai mục tiêu: Xét công nhận tốt nghiệp và cung cấp dữ liệu tuyển sinh đại học.
Có ý kiến cho rằng việc “gánh” hai nhiệm vụ khiến kỳ thi trở nên phức tạp, tạo áp lực và phát sinh tiêu cực.
Tuy nhiên, GS Thi cho rằng đây là cách nhìn chưa thuyết phục.
Theo ông, những sai phạm trong kỳ thi vừa qua nếu có là vấn đề của con người, của công tác quản lý và ý thức chấp hành quy chế, chứ không phải lỗi nằm ở mô hình tổ chức thi.
“Không thể vì một số cá nhân vi phạm mà kết luận bản thân kỳ thi có vấn đề. Nếu con người cố tình gian lận thì tổ chức theo mô hình nào cũng có thể xảy ra tiêu cực”, ông nói.
Theo vị chuyên gia này, điều cần làm là tiếp tục hoàn thiện quy trình tổ chức thi, tăng cường ứng dụng công nghệ, giám sát chặt chẽ các khâu ra đề, coi thi, chấm thi và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.
Ổn định để cải tiến, không thay đổi theo dư luận
Nhìn lại quá trình đổi mới kỳ thi tốt nghiệp THPT, GS Thi đánh giá phương án hiện nay đã có những bước tiến rõ rệt.
Đề thi những năm gần đây được thiết kế theo hướng giảm ghi nhớ máy móc, tăng khả năng vận dụng kiến thức; cách tổ chức thi cũng ngày càng nhẹ nhàng hơn, giảm áp lực cho học sinh và xã hội.
Tuy nhiên, ông cho rằng giáo dục là lĩnh vực cần sự ổn định. Việc liên tục thay đổi phương án thi mỗi năm sẽ gây xáo trộn cho học sinh, giáo viên và các cơ sở giáo dục.
“Không thể hôm nay nói bỏ kỳ thi, ngày mai lại nói giữ, năm sau lại thay đổi mô hình. Mỗi sự thay đổi trong giáo dục cần dựa trên nghiên cứu khoa học, đánh giá tác động chứ không chỉ xuất phát từ tâm lý xã hội nhất thời”, ông Thi nói.
Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn cũng cho rằng kỳ thi tốt nghiệp THPT sau 40 năm đổi mới đã ngày càng hoàn thiện, góp phần giảm áp lực cho học sinh và xã hội.
Tuy nhiên, theo Bộ trưởng, những sai phạm xảy ra ở một số nơi là vấn đề cần nhìn nhận nghiêm túc. Điều quan trọng không chỉ là xử lý một kỳ thi cụ thể mà phải chấn chỉnh từ chính hoạt động dạy học, kiểm tra, đánh giá hằng ngày trong nhà trường.
“Bằng sự tự trọng của những người làm giáo dục, cần từng bước đẩy lùi những biểu hiện thiếu thực chất, từ những việc nhỏ nhất trong dạy học, kiểm tra, báo cáo kết quả”, ông Sơn nhấn mạnh.
Với ngành giáo dục, bài toán hiện nay không phải là giữ hay bỏ kỳ thi, mà là làm thế nào để kỳ thi tốt nghiệp THPT tiếp tục giữ vai trò là một “thước đo chung” của nền giáo dục, đồng thời ngày càng minh bạch, công bằng và đáng tin cậy hơn.
