Thanh tra Chính phủ vừa ban hành Kết luận thanh tra số 54/KL-TTCP chỉ ra bức tranh nhiều mảng “tối” trong công tác phòng, chống lãng phí đối với các cơ sở nhà, đất do cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp nhà nước quản lý tại tỉnh Ninh Bình (thời kỳ thanh tra từ ngày 1/1/2019 đến ngày 1/7/2025).
Dù địa phương đã có những nỗ lực nhất định sau khi sáp nhập 3 tỉnh (Hà Nam, Nam Định, Ninh Bình), song hàng loạt hạn chế và vi phạm có tính hệ thống vẫn đang gây thất thoát, lãng phí tài nguyên quốc gia.
Sự trễ nhịp của bộ máy hành chính và những “khoảng trống” hồ sơ
Việc thiết lập các hành lang pháp lý và định mức cơ sở tại địa phương diễn ra rất chậm chạp. Cụ thể, việc ban hành các quy định về tiêu chuẩn, định mức sử dụng diện tích chuyên dùng, cũng như Chương trình thực hành tiết kiệm, chống lãng phí hằng năm đều rơi vào tình trạng chậm trễ.
Các Sở Giáo dục và Đào tạo, Lao động, Thương binh và Xã hội của cả 3 tỉnh trước sáp nhập đều chậm hoặc chưa ban hành tiêu chuẩn, định mức sử dụng công trình sự nghiệp đối với các đơn vị trực thuộc.
Sự lơi lỏng còn thể hiện rõ qua công tác quản lý hồ sơ pháp lý. Nhiều đơn vị được giao quản lý nhà, đất chưa được hoàn thiện hoặc thiếu hẳn hồ sơ liên quan đến thủ tục cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Công tác rà soát, thống kê, kê khai tài sản nhà, đất của một số đơn vị diễn ra thiếu đầy đủ.
Trục lợi tài sản công và sự tắc trách của cơ quan chuyên môn
Đáng chú ý, Thanh tra Chính phủ chỉ ra tình trạng “xé rào” để trục lợi từ tài sản Nhà nước. Có một số đơn vị tại tỉnh Ninh Bình (trước sáp nhập) đã tự ý sử dụng tài sản công vào mục đích kinh doanh, cho thuê, liên doanh, liên kết khi chưa có Đề án được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Những đơn vị này cũng không lập hồ sơ đề nghị hay báo cáo cơ quan có thẩm quyền quyết định khai thác tài sản.
Bên cạnh đó, UBND các tỉnh trước sáp nhập đã chậm thực hiện, hoặc thực hiện không đầy đủ Phương án sắp xếp lại, xử lý cơ sở nhà, đất đã được phê duyệt. Còn rất nhiều cơ sở chưa được báo cáo kê khai, đề xuất phương án để cấp thẩm quyền kiểm tra, phê duyệt theo quy định.
Sở Tài chính của các tỉnh cũ trước khi sáp nhập cũng bộc lộ nhiều thiếu sót khi công tác kiểm tra hiện trạng trước khi sắp xếp chưa đầy đủ, và việc kiểm tra sau sắp xếp cũng không được thực hiện thường xuyên. Thậm chí, có những cơ sở đã được kiểm tra hiện trạng nhưng Sở Tài chính “quên” lập phương án trình UBND tỉnh phê duyệt, hoặc đã lập nhưng UBND tỉnh chưa phê duyệt.
UBND tỉnh các tỉnh trước khi sáp nhập chưa chỉ đạo, giao cơ quan chức năng kiểm tra đầy đủ việc quản lý tài sản công. Đặc biệt, tỉnh Hà Nam và Ninh Bình trước sáp nhập chưa từng tổ chức công tác thanh tra đối với việc quản lý, sử dụng cơ sở nhà, đất.
Tiến hành kiểm tra, xác minh trực tiếp tại 25 cơ sở nhà, đất thuộc 19 cơ quan, đơn vị, Thanh tra Chính phủ đã phát hiện những vi phạm rất cụ thể:
Có 7 cơ sở nhà, đất chưa thực hiện thủ tục để cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; 7 cơ sở nhà, đất không có đầy đủ hồ sơ pháp lý về nguồn gốc nhà, đất do bị thất lạc hồ sơ; 7 cơ sở nhà, đất chưa kê khai đầy đủ, chưa công khai, báo cáo theo quy định, chậm hoặc chưa thực hiện xác định giá trị quyền sử dụng đất để tính vào giá trị tài sản của đơn vị.
Ngoài ra, có 1 cơ sở nhà, đất chưa hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng theo diện tích đất thu hồi; 1 cơ sở nhà, đất không được đưa vào sử dụng và đơn vị được tạm giao quản lý, sử dụng đã có báo cáo, đề xuất trả lại đất nhưng UBND tỉnh chưa có phương án xử lý, sử dụng hiệu quả.
Đáng chú ý, có 4 cơ sở nhà, đất sử dụng không đúng mục đích; 15 cơ sở nhà, đất để không, không đưa vào sử dụng nhiều năm, có nguy cơ gây lãng phí quỹ đất, quỹ nhà; 1 cơ sở nhà, đất còn đang bị lấn chiếm với diện tích 4.096,7 m².
Theo Kết luận của Thanh tra Chính phủ, tình trạng sai phạm này bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân. Trong đó, nguyên nhân chủ quan vẫn là yếu tố then chốt. Nhiều cơ quan, đơn vị, địa phương chưa thực sự quan tâm đúng mức đến việc quản lý nhà, đất công, thiếu chủ động đề xuất phương án xử lý. Nguồn nhân lực tham mưu vừa mỏng về số lượng, vừa hạn chế về năng lực chuyên môn, đặc biệt là kiến thức pháp luật về đất đai trong giai đoạn chuyển giao bộ máy. Việc thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm lại chưa được thực hiện thường xuyên và kịp thời.
Trách nhiệm đối với hàng loạt vi phạm, thiếu sót này được Thanh tra Chính phủ xác định thuộc về UBND tỉnh, các lãnh đạo UBND tỉnh trước sát nhập có liên quan trong thời kỳ thanh tra, cùng các sở ngành tham mưu, các cơ quan, đơn vị trực tiếp quản lý nhà, đất và các Chủ đầu tư dự án.
Được biết, ngày 6/3/2026, Văn phòng Chính phủ có Văn bản số 1948/VPCP-V.I thông báo ý kiến của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ chỉ đạo đối với UBND tỉnh Ninh Bình và Thanh tra Chính phủ về việc thực hiện Kết luận thanh tra.
Theo đó, thực hiện chỉ đạo của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ tại văn bản nêu trên, Tổng Thanh tra Chính phủ đã đề nghị Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình thực hiện các nội dung thuộc thẩm quyền, trách nhiệm của UBND tỉnh Ninh Bình về xử lý trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, đơn vị có liên quan nêu tại Kết luận thanh tra số 54/KL-TTCP ngày 12/02/2026 và Văn bản số 445/TTCP-C.I ngày 25/02/2026 của Thanh tra Chính phủ.
