Các chuyên gia nhận định nền kinh tế Canada có sự gắn kết rất chặt với Mỹ, vì vậy bất kỳ thay đổi nào về chính sách hay thương mại của Washington đều có thể tác động mạnh đến xuất khẩu, chuỗi cung ứng, dòng vốn đầu tư và cả ngành du lịch.
Trong hơn một thế kỷ qua, Canada vẫn duy trì quan hệ thương mại mật thiết với Mỹ. Tuy nhiên, theo đánh giá của các chuyên gia chính sách quốc tế, mối quan hệ này đang thay đổi khi chính sách thương mại của hai nước bước vào giai đoạn mới.
Ông Carlo Dade, Giám đốc phụ trách chính sách quốc tế của Đại học Calgary, cho biết trong cuộc trao đổi với BNN Bloomberg rằng sự thay đổi hiện nay nằm ở cách tiếp cận của các bên, mức độ tương tác và lợi thế đàm phán giữa hai quốc gia.
Ông Dade cho rằng Canada từ lâu đã hình thành quan điểm rằng sự thịnh vượng của nước này phụ thuộc vào Mỹ, nhưng nhận định đó không hoàn toàn chính xác.
Ông Dade nhấn mạnh sự phụ thuộc quá lớn khiến Canada chưa thật sự nhìn nhận rõ những thay đổi trong môi trường kinh tế và chính trị của Mỹ, cũng như chưa đánh giá đầy đủ sự thay đổi trong chính quan hệ song phương.
Sự phụ thuộc trong thương mại
Số liệu của Cơ quan Thống kê Canada cho thấy trong năm 2024, mỗi ngày có gần 3,6 tỷ đô la giá trị hàng hóa và dịch vụ được trao đổi qua biên giới.
Ông Dade nhận xét rằng Canada nằm cạnh một thị trường lớn và dễ tiếp cận hàng đầu thế giới, và chính sự hấp dẫn đó khiến doanh nghiệp Canada gắn bó sâu với thị trường Mỹ.
Tuy nhiên, ông cho rằng sự phụ thuộc thương mại này luôn tiềm ẩn rủi ro, nhất là trong bối cảnh Mỹ ngày càng theo đuổi các chính sách mang tính bảo hộ và hướng nội.
Ông Dade dự báo Canada vẫn sẽ tiếp tục duy trì trao đổi thương mại với Mỹ, nhưng chi phí và mức độ khó khăn của hoạt động thương mại sẽ ngày càng gia tăng. Ông Dade cũng cho biết các thỏa thuận thương mại được kỳ vọng mang lại sự ổn định đã không đáp ứng được kỳ vọng ban đầu.
Chuyên gia kinh tế cấp cao Andrew Grantham của CIBC Capital Markets nhận định sự phụ thuộc của Canada vào thương mại với Mỹ một phần bắt nguồn từ việc quá tập trung vào hai ngành chủ lực là năng lượng và ô tô.
Ông Grantham cho rằng xuất khẩu năng lượng sẽ tiếp tục chảy về phía Nam chừng nào các dự án đường ống dầu mới còn chưa được phê duyệt và triển khai, trong khi quá trình thu hút đầu tư vào hạ tầng mới cần thêm thời gian.
Ngành công nghiệp ô tô thậm chí còn phụ thuộc sâu hơn do chuỗi cung ứng giữa hai nước đã gắn kết lâu năm. Các bộ phận linh kiện thường qua lại biên giới nhiều lần trong từng giai đoạn sản xuất.
Ông Grantham cho biết có những trường hợp linh kiện được gửi sang Mỹ để gia công, sau đó quay lại Canada để hoàn thiện rồi mới tiếp tục chuyển sang Mỹ lần nữa, khiến việc giảm sự phụ thuộc trở nên rất khó khăn.
Ông Mitch Villeneuve, Giám đốc phụ trách chính sách kinh tế của Scotiabank, nhận định Mỹ vẫn là thị trường tiêu thụ có chi phí thấp nhất nhờ yếu tố địa lý.
Ông Villeneuve cho biết gần như toàn bộ sản lượng năng lượng xuất khẩu của Canada đều chuyển sang Mỹ, còn ô tô thì chủ yếu được bán sang Mỹ vì cấu trúc của ngành công nghiệp.
Các mặt hàng như máy móc hay lâm sản cũng có tỷ trọng lớn hướng về thị trường Mỹ. Ông Villeneuve cho biết Mỹ đã và sẽ tiếp tục là thị trường quan trọng nhất của Canada.
Sự phụ thuộc trong đầu tư
Dữ liệu của Scotiabank cho thấy các khoản đầu tư của Mỹ vào những lĩnh vực chủ chốt như năng lượng, khai khoáng và sản xuất chiếm khoảng 68 phần trăm tổng dòng vốn đầu tư vào Canada trong năm 2023.
Ông Villeneuve nhận định Mỹ là nền kinh tế có sức ảnh hưởng lớn và luôn đóng vai trò là nguồn vốn quan trọng đối với Canada. Vì vậy, bất kỳ sự sụt giảm nào từ phía Mỹ cũng sẽ tạo tác động đáng kể.
Ông cho rằng việc Canada lâu nay dựa quá nhiều vào dòng vốn từ Mỹ khiến nước này thiếu động lực mở rộng quan hệ đầu tư với các đối tác khác. Chính vì vậy, chính phủ Canada đang tập trung thúc đẩy đầu tư trong nước cũng như mở rộng tìm kiếm các nguồn vốn mới từ quốc tế.
Ông dẫn ví dụ Thủ tướng Canada thường xuyên thực hiện các chuyến công du nhằm mở rộng quan hệ, tăng cường kết nối với những đối tác kinh tế mới để đa dạng hóa thị trường và thu hút thêm đầu tư.
Sự phụ thuộc trong du lịch
Mối liên kết kinh tế giữa hai nước còn thể hiện rõ trong ngành du lịch. Bà Amy Butcher, Phó chủ tịch phụ trách đối ngoại của Hiệp hội Du lịch Canada, cho biết cứ 10 người Canada thì có một người làm việc trong ngành này. Bà cho biết ngành du lịch đóng góp khoảng 130 tỷ đô la cho nền kinh tế Canada.
Tuy nhiên, lượng khách Mỹ đến Canada đang giảm, gây thiệt hại cho các thị trấn biên giới vốn phụ thuộc vào lượng khách đi lại trong ngày.
Bà Butcher cho biết khoảng 70 phần trăm lượng khách quốc tế đến Canada trong năm 2024 đến từ Mỹ, và thị trường này vẫn là nguồn khách quan trọng nhất đối với ngành du lịch. Tuy nhiên, nhu cầu từ du khách Mỹ đang có xu hướng suy yếu.
Lý do của sự phụ thuộc
Theo ông Dade, những điểm tương đồng về nền tảng pháp lý, ngôn ngữ và văn hóa, cùng với khoảng cách địa lý gần gũi đã khiến hoạt động kinh doanh giữa hai nước trở nên dễ dàng hơn.
Ông Grantham đồng tình rằng lịch sử và vị trí địa lý tạo điều kiện thuận lợi cho quan hệ thương mại song phương, nhưng chỉ đến một mức độ nhất định.
Ông cho rằng dù Canada nỗ lực mở rộng quan hệ với châu Âu hoặc châu Á, vẫn khó có thể tách rời hoàn toàn khỏi thị trường Mỹ bởi quy mô và sự gần gũi của thị trường này.
Dù vậy, ông khẳng định Canada vẫn đang tìm cách mở rộng đầu tư và thương mại với các nước khác nhằm đa dạng hóa nền kinh tế, thay vì chỉ tập trung vào xuất khẩu mà còn khuyến khích các đối tác nước ngoài đầu tư trực tiếp vào Canada.
